STERRENHEMEL

5e editie: 2010

Nieuw dit jaar is de opname van sterbedekkingen. Dit betreft in ons overzicht altijd wel vrij heldere sterren en die met het ongewapende oog zichtbaar zijn. Nieuw ook is een overzicht van verwacht zichtbare kometen met het ongewapende oog of voor met de verrekijker.

HOOGTEPUNTEN

INLEIDING

Dit overzicht is samengesteld voor de beginnende liefhebber in de sterrenkunde en wil een leidraad zijn om met het blote oog of een eenvoudige verrekijker of spottingscope de sterrenhemel te bestuderen. Berekeningen en schema's voor de hemelverschijnselen zijn uitgevoerd met verschillende sterrenkundige software pakketen, zoals: Starry Night (SN), The Sky (TS), Lunar Phase Pro (LPP), JupSat Pro (JSP), Stellarium (Stl), Planet's Visibility (PV) en Alcyone Ephemeris (AE). Voor genoemde herdenkdagen worden gegevens gebruikt van het Jet Propulsion Laboratory (JPL).
Vrijwel alle met het blote oog zichtbare bijzondere gebeurtenissen worden genoemd en gaan vergezeld van opzoekkaartjes. Vaak is de Maan leidend en van hieruit kunnen de andere genoemde sterren en planeten gevonden worden. Is de betreffende ster gevonden dan kan men van daar uit op zoek naar het sterrenbeeld waartoe deze behoort. Daarvoor zijn voor elke maand sterrenkaarten opgenomen om het opzoeken aan de hemel eenvoudiger te maken en wordt een summiere opsomming gegeven van de zichtbare hemelobjecten. Op de sterrenkaarten staan ook de andere sterrenbeelden welke op deze avond zichtbaar zijn, zodat men snel de weg aan de sterrenhemel kan leren kennen. Bij de sterrenkaarten staan veel tips en trucs om de weg aan de sterrenhemel te leren kennen. Bovendien worden vele hemellichamen, sterrenhopen en sterrenstelsels beschreven. Een eenvoudige verrekijker is daarbij een handig hulpmiddel. De sterrenkaarten zijn echter alleen geschikt voor de avonduren.
Moeilijke termen en begrippen worden uitgelegd in ons closarium. Het volstaat om de link te volgen. Meer inleidende informatie en nuttige tips voor het waarnemen staat <hier>.

ZONNESTELSEL

Ons zonnestelsel kent 8 planeten; van de zon af gezien zijn dat Mercurius, Venus, Aarde, Mars, Jupiter, Saturnus, Uranus en Neptunus. Pluto is sedert augustus 2006 geen planeet meer, maar een dwergplaneet.
De paneten Mercurius en Venus zijn de zogeheten binnenplaneten en staan dus tussen de aarde en de zon. Daardoor kunnen we bij beiden schijngestalten waarnemen, zoals bij de maan. Met een kleine telescoop of verrekijker zijn vooral de schijngestalten van Venus goed waar te nemen.
Van de buitenplaneten zijn Mars, Jupiter en Saturnus met het ongewapende oog gemakkelijk aan de nachtelijke sterrenhemel te vinden en met name Jupiter en Saturnus zijn ook in de verrekijker bezienswaardige objecten. Bij Jupiter kunnen de vier grootste maantjes gezien worden en bij Saturnus worden in de verrekijker ook de beroemde ringen zichtbaar.
Uranus en Neptunes zijn zo lichtzwak dat deze alleen goed te zien zijn met de wat grotere telescopen. Als U bekend is waar de planeten aan de sterrenhemel staan kunt U deze planeten ook met een verrekijker opzoeken. In onze hemelkalender laten we beiden buiten beschouwing. Pluto is zondermeer niet zichtbaar in de verrekijker.

ZON EN MAAN IN 2010

Schemerdiagram en zon	Zon en Maan in 2010 ------------------------------------------------- Maan
	Het schemerdiagram links toont in vogelvlucht het tijdstip van de opkomst en ondergang van de zon, nachtelijke duisternis en de schemerzone. In de maanden juni en juli wordt het ook in de nacht niet geheel donker. Zonsverduisteringen in 2010 Er zijn in 2010 geen zonsverduisteringen zichtbaar in Nederland.
Maan	Zon en Maan in 2010 ------------------------------------------------- Schemerdiagram en zon
	Bij (helder) maanlicht zijn veel sterren en andere hemelverschijnselen moeilijker waar te nemen. Het diagram links laat zien wanneer er storend maanlicht is. De mooiste nachtelijke zoektochten aan de sterrenhemel maakt u zonder maan. Uitgaande voor de avond geldt als beste omstandigheid dat de maan tussen het laatste kwartier en eerste kwartier moet zijn; rond nieuwe maan dus. Dat zijn de perioden met de donkerblauwe banen in het linker diagram. Volle maan, de grijze banen, stoort met te veel licht. Maansverduisteringen in 2010 Er is een totale maansverduistering terwijl de maan ondergaat op 21 december 2010.

PLANETEN IN 2010

Mercurius	Planeten in 2010 ------------------------------------------------- Venus Mars Jupiter Saturnus
	De eerste planeet vanaf de zon gezien is Mercurius. Een jaar op Mercurius duurt slechts 88 dagen. Dat betekent dat de planeet zich ook snel aan de hemel verplaatst en daar dankt Mercurius ook zijn naam aan: Snelle bode. De snelle omloop om de zon betekent ook dat de planeet vaak wisselt van ochtendster naar avondster. Mercurius is niet altijd evengoed zichtbaar omdat deze dicht bij de zon staat en dus vlak na zonsopkomst of ondergang een weinig boven de horizon moet worden opgezocht. Laaghangende bewolking, nevel of hogere gebouwen dan wel bomen gooien dan al gauw roet in het eten. Zoek dus een vrije horizon. Mercurius in 2010 In 2010 is Mercurius 4x avondster en 4x ochtendster. Het beste kan dit jaar Mercurius 's avonds in de eerste helft van april opgezocht worden of tweede helft september in de ochtend. De tabel hieronder geeft de links naar de zoekkaartjes. Op de zoekkaartjes staat het pad van de planeet ten opzichte van opkomende of ondergaande zon aangegeven. Ochtendster Avondster jan-feb jan mei-jun apr sep-okt jul-aug dec nov-dec
Venus	Planeten in 2010 ------------------------------------------------- Mercurius Mars Jupiter Saturnus
	Venus is de ultieme ochtend- of avondster en komt soms tot 4,5 uur voor de zon op, of gaat zij na de zon onder. Venus kan na zon en maan het helderste hemellichaam zijn. In gunstige omstandigheden, dus bij maanloze nachten, kan de planeet zelfs eigen schaduwen werpen! Er zijn zelfs meldingen van mensen die de planeet met het ongewapende oog overdag gezien menen te hebben. Een jaar op Venus duurt 226 aardse dagen en doorgaans kunnen we elk jaar Venus één keer als ochtendster en één keer als avondster zien. Venus is genoemd naar de Romaanse liefdesgod. En wie Venus door een telescoop of verrekijker bekijkt zal opmerken dat deze naam heel toepasselijk is. Venus toont net als de maan schijngestalten en het groeiende of afnemende sikkeltje van Venus is een juweeltje op zich. Venus in 2010 In de loop van februari wordt Venus weer zichtbaar in de gloed van de avondschemer. In de loop van het jaar wordt de planeet steeds helderder. Vooral na mei, dan zijn ook de schijngestalten van de planeet al met een kleine telescoop of verrekijker zichtbaar In oktober is de Venus niet zichtbaar, maar duikt vanaf november weer in de ochtendschemering op. De tabel hieronder geeft de zoekkaartjes. Op de zoekkaartjes staat het pad van de planeet ten opzichte van opkomende of ondergaande zon aangegeven. Ochtendster Avondster nov-dec feb-sep schijngestalten van Venus
Mars	Planeten in 2010 ------------------------------------------------- Mercurius Venus Jupiter Saturnus
	Vanwege het rode uiterlijk hebben de Romeinen deze planeet vernoemd naar hun oorlogsgod. Met een wat grotere telescoop zijn bij Mars twee kleine maantjes te zien. In een verrekijker blijft Mars veelal een onbestemd roodachtig klein schijfje. Mars in 2010 Op 29 januari 2010 is Mars in oppositie. De planeet is dan de gehele nacht zichtbaar. Twee dagen eerder is de afstand tot de aarde het kleinst: 99,324 miljoen km. Het schema hieronder geeft het pad aan van Mars tussen de sterren rond de oppositedatum. Mars staat dan halverwege de sterren Pollux van de Tweelingen en Regulus van de Leeuw. Oppositielus van Mars in 2010
Jupiter	Planeten in 2010 ------------------------------------------------- Mercurius Venus Mars Saturnus
	Jupiter is de grootste planeet van ons zonnestelsel en als deze zichtbaar is ook één van de helderste objecten aan de nachtelijke hemel. De planeet is genoemd naar de gelijknamige Romeinse Oppergod en God van hemel en bliksem. Jupiter in 2010 In het voorjaar komt Jupiter tevoorschijn uit de ochtendschemering en komt gaande weg steeds wat vroeger op en wordt dus ook steeds beter zichtbaar. In de herfstmaanden is Jupiter vrijwel de gehele nacht zachtbaar. De oppositie van Jupiter valt dit jaar op 21 september en de aarde staat dan precies tussen de zon en Jupiter. Daarna wordt Jupiter vooral een avondverschijning. Het schema hieronder geeft het pad aan van Jupiter tussen de sterren rond de oppositedatum in het sterrenbeeld de Steenbok. Oppositielus van Jupiter in 2010 Maantjes van Jupiter Al in een gewone verrekijker zijn Jupiter's vier grootste maantjes te zien. Deze maantjes draaien binnen enkele dagen om de planeet en de positie veranderingen zijn al binnen enkele uren zichtbaar.
Saturnus	Planeten in 2010 ------------------------------------------------- Mercurius Venus Mars Jupiter
	Saturnus, de Lord of Rings, is de verst verwijderde planeet die zichtbaar is met het blote oog. In een verrekijker worden ook de ringen zichtbaar. De planeet ziet er dan uit als een ovaaltje. Ook de grootste maan van Saturnus "Titan" kan met een goede verrekijker gezien worden. Net als de andere bovenstaande planeten is ook deze planeet Saturnus benoemd naar een belangrijke Romeinse God. Saturnus in 2010 Saturnus is in januari nog vooral een ochtend verschij-ning, maar wordt in de loop van februari ook in de avond steeds beter zichtbaar. Op 21 maart is Saturnus in oppositie met zon. Zon - aarde - Saturnus staan dan op één lijn en de planeet is dan de gehele nacht zichtbaar. In de zomer is Saturnus vooral een avondverschijning en eind augustus verdwijnt Saturnus in de avond-schemering. In de loop van oktober wordt de planeet weer zichtbaar in de ochtendschemering wordt dan ook weer steeds beter zichtbaar. Nog een groot deel van het jaar is de ring van Saturnus nauwelijks waarneembaar. We kijken nu nog tegen de zijkant van ringen aan. Het schema hieronder geeft het pad aan van Saturnus tussen de sterren rond de oppositedatum in het sterrenbeeld de Maagd. Oppositielus van Saturnus in 2010

KOMETEN IN 2010

Kometen, of ook wel staartsterren, bestaan over het algemeen uit vuile sneewballen die vaak in sterke ellipsvormige banen rond de zon draaien. Deze kometen zijn de zogenaamde periodieke kometen. Zij zijn regellmatig aan de sterrenhemel zichtbaar. Er zijn ook kometen die toevallig langskomen en een parabool- of hyperboolbaan om de zon beschrijven. Die zien we maar één keer en daarna vertrekken deze naar de diepten van het heelal om nooit meer terug te komen. Het is dan ook niet mogelijk om voorspellingen op te stellen van dit type kometen. Dat lukt wel bij periodieke kometen.
Wanneer het ijs van de komeet In de buurt van de zon begint te verdampen kunnen we dat waarnemen als de staart.

Komeet 103P/Hartley
Lang niet elk jaar zijn er zichtbare kometen, maar in 2010 is er weer één zichtbaar. Dat is Komeet Hartley 2, ook wel 103P/Hartley genoemd. Hartley 2 is ongeveer 1,6 km groot en draait in 6,41 jaar rond de zon. In de maand oktober is Hartley 2 de gehele maand zichtbaar als een diffuse vlek iets groter dan de volle maan. Maar de helderheid is niet zo groot. Een donkere regio is zonder meer noodzakelijk en een verrekijker kan goede diensten bewijzen. Het beste tijdstip om de komeet te zoeken is rond 19 oktober als de komeet vlak bij de ster Capella staat. Een andere mogelijkheid als u niet bekend bent met de sterrenhemel is op 28 of 29 oktober als de Maan in de buurt is. Wees erop bedacht de omstandigheden in de omgeving van de Maan wat slechter zijn, omdat het licht van de Maan de regio wat overstraald.
De komeet krijgt op 11 oktober 2010 bezoek van Deep Impact, een ruimtemissie van de NASA naar kometen.
Zie ook oktober 2010.

Zoekkraart komeet 103P/Hartley in oktober 2010

HEMELKALENDER
DECEMBER 2009		Maanfasekalender; Zon en maan; Sterrenkaart
1 december		Begin van de meteolologische winter. Deze omvat de maanden december, januari en februari.
1 december		De Maan staat nabij de Pleiaden. Beneden dit stel de markante V-vorm van de Stier met de heldere ster Aldebaran. (Slr)
3 december		De nagenoeg volle maan bedekt tussen 19:15 hr en 20:15 hr de sterrenhoop M35 in de Tweelingen. Vanwege de heldere maan en de geringere lichtsterkte van de sterrenhoop is een flink instrument nodig om er wat van te zien. (LOW/SN)
4 december		50 Jaar geleden (1959) werd de Little Joe 2 gelanceerd met aap "Sam" aan boord. (JPL)
4 december		Net als de uitdaging voor de bedekking van de M35 is ook vandaag weer een dag voor bezitters van sterkere spottingscopes. Heeft u een kleine telescoop, dan is dat een pré. Nu wordt de ster Delta Geminorum, ook wel Wara (een ster in de Tweelingen) door de Maan bedekt. Het verschijnsel begint kort na 21:55 hr. De ster verdwijnt achter de verlichte maanrand. Daarna komt deze kort na 22:55 weer tevoorschijn aan de donkere maanrand. (Slr)
7 december		Vanochtend staan Regulus-Maan-Mars in een haakse driehoek aan de hemel-koepel. (Slr)
10 december		Wijde samenstand vanaochtend tussen de Maan en Saturnus. (Slr)
11 december		Wijde samenstand vanochtend tussen de Maan en Spica (zie kaartje van 10 de-cember. (Slr)
13 december		Geboortedag van Sir William Hunter McCrea in 1904 (105 jaar geleden). McCrea's onderzoek aan zon en sterren was het fundament voor de latere ontwikkeling van de Big-Bang theorie. (JPL)
18 december		Vanavond rond 17:00 hr kunt u proberen de planeet Mercurius op zoeken. Deze staat onder de Maan. Gebruik eventueel een verrekijker en u heeft vrij uitzicht over de horizon nodig. (Slr)
20 december		In 1904 (105 jaar geleden) werd de Mount Wilson Observatory opgericht. Nog steeds wordt hier wetenschapenlijk onderzoek gedaan.
21 december		Vandaag om 18:47 hr begint ook de astronomische winter. De dagen beginnen weer te lengen. De zon staat vandaag slechts 7 h 45 m boven de horizon.
21 december		Vanmiddag om 16 hr is de Maan in conjuntie met Jupiter. Bekijk de samenstand later op avond tussen 18 hr en 21 hr. (Slr)
24 december		Vandaag 30 jaar geleden (1979) ging de Ariane 1 de ruimte in. De eerste suc-cesvolle lancering van een Europese raket. (JPL)
26 december		In 1974 (35 jaar geleden) werd de Saljoet 4 (ruimtestation van de USSR) gelanceerd. (JPL)
29 december		Pleiadenbedekking: Rond 03 hr vanochtend wordt een klein deel van de Pleiaden bedekt door door de Maan (Slr/SN).
29 december		De Maan vanavond in de Stier: Rechtsboven de Pleiaden en rechtsonder de markante driehoek van de kop van de Stier met het rode oog Aldebaran (Slr).
31 december		Geboortedag van astronoom Robert Aitken in 1904 (105 jaar geleden). Het werkveld van Aitken bedroeg vooral dubbelsterren.
31 december		Vandaag is het voor de tweede keer volle maan (om 20:13 hr) deze maand. De vorige volle maan was op 2 december. De tweede volle maan binnen een maand wordt ook "Blauwe maan" genoemd. Deze volle maan is ook de mid-winter volle maan.
31 december		Maansverduistering: Tijdens de volle maan van vanavond is er ook een gedeeltelijke maansverduistering te zien. Rond 20:22 hr is de zuidelijke kant van de maan wat donkerder. (LPP)

JANUARI 2010		Maanfasekalender; Zon en maan; Sterrenkaart
		Het is deze maand 170 jaar geleden dat het continent van Antarctica voor het eerst werd betreden. Twee onafhankelijke expedities, één uit Amerika onder leiding van Charles Wilkes en een ander onder leiding van de Fransman Jules-Sebastien-Cesar Dumont d'Urville, zetten voet op het continent. (JPL)
2 januari		Geboortedag van Isaac Asimov in 1920. Amerikaans professor in de biochemie, maar meer bekend van zijn sience fiction verhalen en populair wetenschappen-lijke boeken, veel ook over sterrenkunde en ruimtevaart. (JPL)
2 januari		De Maan staat vanochtend op één lijn met Pollux en Castor. Mars is ook in de buurt.
3 januari		Vanochtend om 01 hr staat de aarde dit jaar het dichtste bij de zon. De afstand tot de zon bedraagt dan: 147.098.038 km. (AE)
3 januari		Mars staat boven de Maan, bekijk dit in morgenstond omstreeks 07:00 hr (SN).
4 januari		De ster Regulus staat rechts boven de Maan, vergelijk dit met 3 januari 07:00 hr. (SN).
6 januari		Links boven de Maan vinden we in de vroege ochtend de planeet Saturnus. Bekijk dit omstreeks 07:00 hr. (SN)
8 januari		De ster Spica staat boven de Maan. Bekijk dit rond 05 hr. (SN)
11 januari		De Maan staat vanochtend nabij Antares. (SN)
17 januari		De Maan staat vandaag dit jaar op de grootste afstand tot de aarde: 406.434 km. Helaas zullen we de maan niet kunnen zien, want op 15 januari was het Nieuwe Maan. Op 25 agustus staat de Maan op zijn grootste afstand iets dichter bij: 406.391 km en dan is de bijna Volle Maan wel zichtbaar (LPP). Voor meer informatie zie "maanbaan".
18 januari		Tussen de 3 dagen oude Maan en horizon staat de planeet Jupiter. Bekijk dit in de vroege avonduren kort na zonsondergang. (SN)
20 januari		Geboortedag van Buzz Aldrin in 1930. Aldrin was na Amstrong de tweede man op de maan in 1969. Bij leven en welzijn wordt Aldrin vandaag 80 jaar (JPL).
25 januari		De Maan staat vlak bij de sterrenhoop Pleiaden. Bekijk dit in de avonduren. Het loont de moeite om dit groepje sterren met de verrekijker te bekijken. Er zijn dan veel meer sterren van deze sterrenhoop zichtbaar. Onder de Maan staat de markante V-vorm met de voornaamste sterren van het sterrenbeeld de Stier. De rode ster Aldebaran is het oog van de Stier. Deze V-vorm is ook een sterrenhoop welke de moeite waard is in een verrekijker. Het zijn de Hyaden. (SN)
26 januari		De wassende Maan is voor 76% verlicht en staat vandaag om 21 hr zeer hoog in het zuiden aan hemel: op 63° boven de horizon. De Maan komt op om 12:36 hr en gaat pas op de 27e om 06:22 hr weer onder. De Maan staat 17hr46min uur boven de horizon. Vergelijk dat met 9 februari. De Maan staat dan zeer laag in het zuiden en lijkt nauwelijks op te willen komen (LPP). Voor meer informatie zie "maanbaan".
27 januari		De Maan staat vlak bij de sterrenhoop M35. In de avondschemer omstreeks 17:30 hr wordt de sterrenhoop door Maan bedekt. Dat zal niet zichtbaar zijn. Bekijk de samenstand daarom een twee uurtjes later als het donker is. Gebruik een flinke spottingscope of telescoop om M35 te zoeken. De Maan is helder en overstraalt de hemelstreek. Zorg dat de Maan niet in beeld staat van uw instrument als u M35 opzoekt. (SN)
28 januari		Sterbedekking: Vanavond wordt de ster delta Geminorum in het sterrenbeeld Tweelingen door de Maan bedekt. Alhoewel de ster normaal gesproken met het blote oog zichtbaar is zal deze door de maan overstraald worden. Bekijk de verduistering van de ster daarom bijvoorkeur met ten minste een (kleine) telescoop of flinke spottingscope. Delta Geminorum verdwijnt omstreeks 19:50 hr aan de dondere rand en komt om 20:54 hr aan de verlichte zijde weer tevoorschijn. (SN)
29 januari		Mars in oppositie. Vannacht is de planeet Mars de gehele nacht zichtaar. Weet u niet waar Mars staat, zoek de planeet dan op 30 januari als de Maan in buurt staat. (AE)
30 januari		De Maan staat vanochtend voor de tweede keer maand nabij Mars. Bekijk dit in de ochtend rond 07:00 hr. (SN)
31 januari		De afstand van de Maan tot de aarde is vandaag voor dit jaar het kleinst. De perigeum afstand bedraagt 356.592 km. Het perigeum is het punt in de maan-baan het dichtste bij de aarde. De Volle Maan lijkt nu maar liefst 14% groter dan als deze in het apogeum staat (Het punt het verst van de aarde verwijderd), zie ook 24 augustus. (LPP). Voor meer informatie zie "maanbaan".
31 januari		Sterbedekking: Vanochtend wordt de ster omikron Leonis in het sterrenbeeld Leeuw door de Maan bedekt. Alhoewel de ster normaal gesproken met het blote oog zichtbaar is zal deze door de maan overstraald worden. Bekijk de verduistering van de ster daarom bijvoorkeur met ten minste een kleine telescoop of flinke spottingscope. Omikron Leonis verdwijnt omstreeks 05:30 hr en komt omstreeks 06:30 hr weer tevoorschijn. (SN)

FEBRUARI 2010		Maanfasekalender; Zon en maan; Sterrenkaart
3/4 februari		De Maan staat vanochtend nabij Saturnus. Op 4 februari is er een samenstand van de Maan met Spica, ster van het sterrenbeeld Maagd. (SN)
7/8 februari		De Maan passeert Antares. De neer nauwe conjunctie tussen beiden vindt plaats om 20 hr. Maar dit is bij ons niet zichtbaar. Bekijk beiden daarom in de ochtend van 7 en 8 februari. (SN)
9 februari		De Maan staat vandaag zeer laag in het zuiden boven de horizon. Het is enkele dagen voor Nieuwe Maan, maar het afnemende sikkeltje, wat voor 22% verlicht is, staat om 09 hr in het zuiden op slechts bijna 12° (ongeveer een gebalde vuist) boven de horizon. De Maan komt vandaag op om 05:42 hr en gaat om 12:54 hr alweer onder en staat dan maar 7hr12 min boven de horizon. Vergelijk dat met 22 februari als de Maan zeer hoog in het zuiden staat. (LPP). Voor meer informatie zie "maanbaan".
18 februari		80 jaar geleden werd door de Amerikaanse astronoom Clyde William Tombaugh de planeet Pluto ontdekt. Sinds 2006 is Pluto echter officieel geen planeet meer maar een dwergplaneet. (JPL)
21 februari		Geboortedag van T. Gehrels in 1925. Gehrels is Nederlands astronoom werkzaam in de Amerika. Gehrels heeft samen met zijn team van andere Nederlandse astronomen 4.000 planetoiden ontdekt. Bij leven en welzijn wordt Gehrels vandaag 85.
21 februari		Pleiadenbedekking: Het zuidelijk deel van de Pleiaden wordt vanavond door de Maan bedekt. De bedekking begint om omstreeks 20:00 hr en is om 22:00 hr voorbij. Verschillende sterren worden door de Maan verduisterd. Bekijk dit met verrekijker of spottingscoop/telescoop met een niet al te grote vergroting. (SN)
22 februari		De Maan staat vandaag zeer hoog in het zuiden aan hemel. Om 19 hr op maar liefst 63°. De Maan staat in EK. De Maan komt op om 09:48 hr en gaat pas op 23e om 03:01 hr weer onder. Hij staat 17hr13min boven de horizon. Vergelijk dat met 9 februari of 8 maart, als de Maan zeer laag in het zuiden staat. (LPP). Voor meer informatie zie "maanbaan".
25/26 februari		Vannacht staat de Maan in de Tweelingen onder Pollux en Castor. Morgen omstreeks 06 hr is een conjunctie tussen Maan en Mars. Dat gebeurt rond het tijdstip dat beiden ondergaan. Bekijk dit dus een uurtje eerder (SN).
28 februari		De Maan staat om 06 hr in conjunctie met de ster Regulus van het sterrenbeeld de Leeuw. (SN)

MAART 2010		Maanfasekalender; Zon en maan; Sterrenkaart
1 maart		Begin van de meteorlogische lente. Het omvat de maanden maart, april en mei.
1 maart		Bij opkomst van de Maan zien we links de planeet Saturnus. Bekijk dit na 22:00 hr. Wanneer beiden op het punt staan om onder te gaan op 2 maart zijn beiden met elkaar in conjunctie. (SN)
3/4 maart		De Maan in samenstand de ster Spica van de Maagd. Vanochtend om 05 hr staat de Maan rechts onder de ster. Een conjunctie van de Maan met de Spica vindt overdag plaats en is niet zichtbaar. Bekijk de samenstand op 4 maart opnieuw en constateer dan de Maan de ster inderdaad is gepasseerd. (SN)
7 maart		In de ochtend is een samenstand te zien tussen de Maan en Antares. (SN)
8 maart		De Maan staat vanochtend zeer laag in het zuiden boven de horizon. Rond 07 hr ruim 11°. Dat is ongeveer de breedte van een gebalde vuist. De afnemende maan is voor ongeveer 50% verlicht en komt om 03:37 hr op en gaat om 10:48 hr weer onder. De maan staat dus slechts 7hr17min boven de horizon. Vergelijk dit met 22 februari, als de maan zeer hoog in het zuiden aan de hemel staat of met 23 maart. (LPP). Voor meer informatie zie "maanbaan".
9 maart		Sterbedekking: De ster Lamba Sagitarii in de Boogschutter wordt vanochtend door de Maan bedekt. De voor het blote oog zichtbare ster verdwijnt om 06:10 hr aan de verlichte zijde achter Maan. Alhoewel de ster normaal gesproken met het blote oog zichtbaar is zal deze door de maan overstraald worden. Bekijk de verduistering van de ster daarom bijvoorkeur met ten minste een kleine telescoop of flinke spottingscope. Om 07:28 hr komt de ster weer tevoorschijn, maar dan is het zo licht dat dit niet zichtbaar zal zijn. (SN)
12 maart		Geboortedag van Simon Newcomb in 1835. Newcomb was Canadees-Amerikaans astronoom/wiskundige en vooral actief met berekeningen van planeetposities. (JPL)
13 maart		Geboortedag van Percival Lawrence Lowell in 1855. Lowell was Amerikaanse astronooom en oprichter van de Lowell Observatory. Hij hield zich vooral bezig met Mars(kanalen) en berekende de plaats aan de hemel waar Pluto gevonden kon worden. Zie ook 18 februari. (JPL)
14 maart		Geboortedag van Giovanni Virginio Schiaparelli in 1835. Schiaparelli was Italiaans astronoom en een bekwaam Mars waarnemer. (JPL)
16 maart		Geboortedag van Caroline Lucretia Herschel in 1750. Engels astronome en zuster van Sir William Herschel. (JPL)
17 maart		Geboortedag van James Benson Irwin in 1930, Amerikaans astronaut op de Apollo 15 maanmissie. (JPL)
17 maart		Een uitdaging voor met de verrekijker: De jonge Maan is slechts 1,75 dag oud en zal in de avond nog niet gemakkelijk zichtbaar zijn. Probeer de Maan op te zoeken met behulp van Venus omstreeks 19:00 hr. (SN)
18 maart		Leonov maakt met de Sovjetrussische Vostok 2 de eerste ruimtewandeling van de mens in de ruimte in 1965 (JPL).
19 maart		Sterrenkijkavond: Meteo Maarssen houdt samen met het IVN-Vecht en Plassen een sterrenkijkavond in Maarssen. Deze avond bestaat uit een inleiding met een planetariumshow en bij helder weer vooral kijken door de opgestelde telescopen. Locatie: De Vondel, Vondelstraat 51 te Maarssen. Aanvang 20:00 hr. Nadere bijzonderheden volgen z.s.m.
20 maart		Om 18:32 hr begint de lente. Vandaag staat de zon precies boven de evenaar en duren dag en nacht even lang. (LPP)
20 maart		Hedennacht om 02 hr (21 mrt) is de Maan in conjunctie met de Pleiaden. Beiden zijn dan al onder gegaan, bekijk de samenstand daarom voordat beiden achter de horizon verdwenen op de 20ste om 23 hr (SN)
21 maart		Saturnus in oppositie: De planeet is vannacht de gehele nacht zichtbaar. (AE)
23 maart		De Maan staat om 19 hr zeer hoog in het zuiden aan de hemelkoepel. De hoogte boven de horizon bedraagt bijna 62°. De Maan die in het EK staat komt vandaag om 10:20 hr op en gaat op 24 maart om 03:40 hr weer onder en staat dus 17hr20m boven de horizon. Vergelijk dit met 8 maart of 4 april als de Maan zeer laag in het zuiden boven de horizon staat. (LPP). Voor meer informatie zie "maanbaan".
24/25 maart		De Maan staat op 25 maart in conjunctie met Mars. Dat gebeurt onder onze horizon. Bekijk de ruime samenstand daarom in de avond van 24 en 25 maart omstreeks 23 hr en merk op dat de Maan de planeet Mars inderdaad is gepasseerd. Rechts van Mars staan Pollux en Castor van de Tweelingen. Houdt de postie van Mars in de gaten. Half april trekt Mars ten noorden van een fraaie open sterrenhoop de M44 van west naar oost (SN)
27 maart		Sterbedekking: De ster Omikron Leonis wordt vanochtend door de Maan bedekt. Om 03:00 hr verdwijnt de ster aan de donkere zijde van de Maan en komt 40 minuten later aan de verlichte zijde weer tevoorschijn. Alhoewel de ster normaal gesproken met het blote oog zichtbaar is zal deze door de maan overstraald worden. Bekijk de verduistering van de ster daarom bijvoorkeur met ten minste een kleine telescoop of flinke spottingscope. Links boven de Maan is de ster Regulus te zien. Om 15 hr is er een conjunctie van de Maan met de ster. Maar dat is bij ons niet te zien. Pas als beiden in de avond van de 28ste weer opkomen is te zien dat de Maan Regulus voorbij is. (SN)
28 maart		Om 02:00 hr vanochtend gaat de klok een uur vooruit (03:00 hr); het begin van de zomertijd. Vanaf hier worden alle tijden gemeld in zomertijd. Een handig ezels-bruggetje voor hen die het niet kunnen onthouden: In het VOORjaar gaat de klok VOORuit.
29 maart		Deze nacht is een er zeer ruime samenstand tussen de Maan en Saturnus, dat er eveneens een ruime conjunctie tussen beiden heeft plaatsgevonden is te zien op de 30ste als de Maan onderweg naar Spica. (zie 31 maart) (SN)
30 maart		Vanavond is er een samenstand te zien van Venus met Mercurius. Mocht het vanavond niet lukken kijk dan een dag eerder of later. Gebruik eventueel een verrkijker om Mercurius op te sporen. (Stl)
31 maart		Om 08 hr is de Maan in conjunctie met Spica, bekijk dit rond 4 hr in de ochtend. (SN)

APRIL 2010		Maanfasekalender; Zon en maan; Sterrenkaart
1 april		Laag boven de westelijke horizon worden de planeten Venus en Mercurius zichtbaar. Tot het midden van maand blijven beide planeten dicht bij elkaar en worden ook steeds beter zichtbaar. Vanaf 15 april komt de maan er ook bij. Zoekkaartjes zijn er voor 1 april, 6 april, 11 april en 15 t/m 17 april. Voor Mer- curius is dit ook de beste avondverschijning dit jaar en zeker het proberen waard. (SN)
3 april		Samenstand van de Maan met Antares in de vroege ochtend. Later op de dag rond 13:30 hr volgt een conjunctie, maar dat is bij ons niet waar te nemen. (SN)
4 april		De Maan staat vanochtend zeer laag in het zuiden boven de horizon. Rond 08 hr bijna 12°. Dat is ongeveer de breedte van een gebalde vuist. De afnemende maan is voor ongeveer 73% verlicht en komt om 02:25 hr op en gaat om 09:39 hr weer onder. De maan staat dus slechts 7hr14m boven de horizon. Vergelijk dit met 23 maart, als de maan zeer hoog in het zuiden aan de hemel staat of met 1 mei. (LPP). Voor meer informatie zie "maanbaan". (SN)
6 april		Vervolg van de samenstand van Mercurius en Venus; voor details zie 1 april. (SN)
8 april		Mercurius staat in zijn grootste oostelijke elongatie en heeft nu zijn hoogste punt boven de horizon bereikt. Bekijk het zoekkaartje van 6 april om Mercurius op te zoeken. (SN)
11 april		40 Jaar geleden vertrok de legendarische vlucht van de Apollo 13. Door een ontploffing in het ruimteschip op weg naar de maan ontsnapte de bemanning ter nauwernood aan de dood. (JPL)
11 april		Vervolg van de samenstand van Mercurius en Venus; voor details zie 1 april. (SN)
13 t/m 19 april		Mars bevindt zich de komende dagen ten noorden van de M44, een open sterrenhoop. Op de animatie is het verloop van de passage te zien. Gebruik een verrekijker om ook de sterrenhoop te kunnen zien. De zoekkaart laat zien waar Mars te vinden is. De benoemde sterren zijn: Procyon, Pollux en Castor. (SN)
15 april		Vervolg van de samenstand van Mercurius en Venus; voor details zie 1 april. De Maan komt er nu ook bij en staat in samenstand met Mercurius. Het zal niet meevallen om de slechts 30 uur oude Maan te vinden. Daar is ten minste een volledig transparant gezichteinder voor nodig en u zult baat hebben bij een verrekijker. De Maan staat op ruim 10° boven de horizon, dus het is het proberen waard. Bekijk dit omstreeks 21 hr. (SN)
16 april		Geboortedag van Petrus Apianus in 1495 (515 jaar geleden). Apianus was een vooraanstaand Duits astronoom met name met betrekking tot de navigatie. (JPL)
16 april		De Maan in samenstand met Venus. De Maan is nu met 54 hr al wat ouder en zou zonder al te veel moeite zichtbaar moeten zijn. (SN)
17 april		Vanavond staat de Maan in de ruime omgeving van Alderan in Stier. (SN)
18 april		De Maan staat om 19 hr zeer hoog in het zuiden aan de hemelkoepel. De hoogte boven de horizon bedraagt bijna 63°. De wassende Maan is voor 13% verlicht en komt vandaag om 08:15 hr op en gaat op 19 april om 01:50 hr weer onder en staat 17hr35m boven de horizon. Vergelijk dit met 4 april of 1 mei als de Maan zeer laag in het zuiden boven de horizon staat. (LPP). Voor meer informatie zie "maanbaan".
21 april		De Maan is op 22 april omstreeks 12 hr in conjunctie met Mars. Dat gebeurt bij ons overdag. Bekijk de samenstand omstreeks 23:00 hr op 21 of 22 april. Op 21 april staan rechts van de Maan de sterren Pollux en Castor van de Tweelingen. (SN)
22 april		Meteoren van de Lyriden: De omstandigheden voor het waarnemen van de Lyriden meteorenzwerm zijn vrij gunstig. De maan is net over het Eerste Kwartier heen. Speur naar deze meteoren 's ochtends vroeg (zonder maan) of anders in de avonduren. (LPP)
23 april		De Maan is in conjunctie met de ster Regulus, maar dat gebeurt bij ons overdag in de vroege avond als het nog licht is. Bekijk de samenstand enkele uren later als het donker is geworden. (SN)
26 april		De Maan omstreeks 03 hr in conjunctie met Saturnus. De naderende conjunctie is al te zien als het op de 25e donker wordt.. (SN)
27 april		De Maan in samenstand met Spica. Bekijk dit in de avonduren. De conjunctie was overdag en dus niet zichtbaar. (SN)
28 april		Geboortedag van Jan Hendrik Oort in 1900. Oort was belangrijk Nederlands astronoom. Hij stimuleerde de radioastronomie en naar hem is de Van Oort kometenwolk buiten ons zonnestelsel genoemd. (JPL)
30 april		Venus staat de komende dagen dicht bij Aldebaran. Terwijl Venus elke dag wat hoger boven de horizon komt staan, kruipt Aldebaran steeds dichter naar de horizon toe. Vergelijk vanavond met bijvoorbeeld 3 mei. Na 3 mei verdwijnt Aldebaran in de schemering. (SN)

MEI 2010		Maanfasekalender; Zon en maan; Sterrenkaart
1 mei		De Maan staat vanochtend zeer laag in het zuiden boven de horizon. Rond 04 hr bijna 12°. Dat is ongeveer de breedte van een gebalde vuist. De afnemende maan is voor ongeveer 93% verlicht en komt om 00:07 hr op en gaat om 07:28 hr weer onder. De maan staat dus slechts 7hr21min boven de horizon. Vergelijk dit met 18 april, als de maan zeer hoog in het zuiden aan de hemel staat. (LPP). Voor meer informatie zie "maanbaan".
1 mei		De Maan is vanacht in samenstand met de ster Antares. Bekijk dat als de Maan is opgekomen om omstreeks 02 hr. (SN)
3 mei		Mocht het niet gelukt zijn om op 30 april de samenstand van de Aldebaran met Venus te bekijken, dan is vanaond de laatste kans. Aldebaran verdwijnt na vandaag in de schemering. Bekijk dit als de zon onder is in de avond. (SN).
5 mei		Meteoren van de Eta Aquariden: Vanacht kunnen rond de 10 meteoren per uur waargenomen worden. De maan is wel storend aanwezig en is voor 53% verlicht.
9 mei		Samenstand van de Maan met Jupiter in het vroege ochtendgloren. Een conjunctie volgt later op de dag en is niet zichtbaar. Op 10 mei is de Maan de planeet Jupiter gepasseerd. (SN)
15 mei		De zeer jonge Maan in samenstand met Venus. De Maan is slechts 1,85 dag (44 hr) oud en zal wellicht moeilijk zichtbaar zijn. Probeer de Maan anders met een verrekijker op te sporen. Op 16 mei is de Maan in conjunctie met Venus en dat gebeurt overdag; zie bij 16 mei. Mocht het niet lukken om Venus overdag te vinden bekijk dezelfde hemelstreek als vandaag dan morgavond weer en merk op dat de Maan Venus aan de avondhemel gepasseerd is. (SN)
16 mei		Venus overdag: De Maan is bijna 2,5 dagen oud en gaat Venus in grote delen van Azië en Afrika bedekken. Bij ons is alleen een zeer nauwe samenstand te zien omstreeks 11:15 hr. Een kleine telescoop is vereist om de samenstand waar te kunnen nemen, maar het is de uitdaging wel waard. Zoek Venus aan de bovenzijde van de sikkel. Dit is één van weinige gelegenheden om een planeet overdag op te kunnen zoeken met lichtsterke verrekijkers of met een kleine telescoop. Een herkansing is er op 11 september. (SN)
20/21 mei		Omstreeks 13 hr vanochtend is de Maan in conjunctie met Mars. Dat gebeurt bij ons overdag onder de horizon. Bekijk daarom de samenstand rond 00:00 hr vandaag of om 24:00 hr (00:00 hr van de 21ste). Op de 21ste staat de Maan onder Regulus. De Maan is dan om 05:00 hr in conjunctie met Regulus, maar dat zal niet zichtbaar zijn, beiden dan al onder gegaan zijn. (SN)
22/23 mei		De Maan staat vanavond in samenstand Saturnus. (SN)
24/25 mei		Om middernacht is de Maan in conjunctie met de ster Spica. (SN)
28 mei		De laatste Volle Maan voor de zomer zonnewende staat ook bekend als "Gras-maan". Vandaag om 01:08 hr is het zover. De Maan staat evenwel zeer laag in het zuiden aan de horizon.
29 mei		Vandaag staat de bijna volle maan nog lager dan gisteren en staat op minder dan om 03 hr 12° boven de horizon. Dat is ongeveer de breedte van een gebalde vuist. Deze maand was dat ook al op de 1ste mei het geval. De Maan staat 7hr19m boven de horizon en komt om 22:52 hr op op de 28ste en gaat om 06:11 hr op de 29ste weer onder. (LPP). Voor meer informatie zie "maanbaan".
31 mei		Vandaag is het 35 jaar geleden dat de ESA (European Space Agency) werd opgericht. De voorlopers van de ESA waren ELDO (European Launcher Development Organisation) en de ESRO (European Space Research Organi-sation). (JPL)

JUNI 2010		Maanfasekalender; Zon en maan; Sterrenkaart
1 juni		Begin van meteorologische zomer. Het omvat de maanden juni, juli en augustus.
6 juni		Jupiter en de Maan zijn vanmiddag om 14 hr met elkaar in conjunctie. Bekijk de samenstand als beiden opgekomen zijn wat eerder in de ochtend om 04 hr. Vlak bij Jupiter staat ook de planeet Uranus. Normaal besteden we aan deze planeet geen aandacht omdat hij niet met het blote oog kan worden waargenomen. Maar met een verrekijker moet deze vanochtend gemakkelijk te vinden zijn. Lukt het niet, probeer het dan op 22/23 september. Ook dan staat Uranus dicht bij Jupiter.(SN)
6 juni		De westelijke avondhemel geeft vanavond een interessant beeld van enkele heldere sterren en planeten. Mars staat even boven de ster Regulus. Rechts daarvan boven de horizon vinden we Venus nabij Pollux en Castor. Links van het koppel Mars/Regulus tenslotte is Saturnus te vinden. Venus zal de komende dagen Pollux en Castor passeren, zie daarvoor 11-14-15 juni. (SN)
8 juni		Geboortedag van Giovanni Cassini in 1625. Cassini heeft 4 maantjes van Saturnus ontdekt; de donkere scheiding in de ringen van Saturnus, thans Cassini scheiding genoemd; heeft de rode vlek op Jupiter ontdekt en merkte op dat de wolkenbanden op die planeet verschillende omlooptijden kenden. (JPL)
11 juni		Vanavond rond 23 hr staat Venus vrijwel op één lijn met de helderste sterren van het sterrenbeeld Tweelingen: Pollux en Castor. Op 14 en 15 juni is de maan ook van de partij. (SN)
14/15 juni		Vandaag en morgen voegt de Maan zich bij het tavereel van 11 juni. Bekijk de samenstand van de Maan met Venus en Pollux en Castor rond 23 hr vlak voordat alles onder gaat. (SN)
16/17 juni		Vanavond staat de Maan rechtsonder van het koppel Regulus en Mars. Morgenavond kan waargenomen worden dat de Maan beide hemellichamen gepasseerd is. De Maan staat nu linksonder het koppel. (SN)
18/19/20 juni		De komende avonden is er een ruime samenstand te zien van de Maan met Sa-turnus onderweg naar de ster Spica waar de Maan op de 20ste mee in samenstand komt. Bekijk dit telkens omstreeks 23:15 hr als het voldoende donker wordt. (SN).
21 juni		Om 13:29 hr begint de zomer. Vandaag is de langste dag. De zon staat 16h45m boven de horizon. (LPP)
22 juni		Het is vandaag 335 jaar geleden dat het Royal Greenwich Observatory opgericht werd. (JPL)
24 juni		Geboortedag van Fred Hoyle in 1915. Fred Hoyle stond onder meer aan de basis van de big-bang theorie. (JPL)
24/25 juni		De Maan passeert de ster Antares. De conjunctie tussen beiden is op de 24ste om 14 hr, maar dat is bij ons niet te zien. (SN)
25 juni		De nog bijna volle maan staat rond middernacht zeer laag in het zuiden boven de horizon, nog geen 12°. Dat is ongeveer de breedte van een gebalde vuist. De afnemende maan is voor ongeveer 93% verlicht en komt op 24 juni om 19:37 hr op en gaat om 04:02 hr weer onder. De maan staat dus slechts 8hr25min boven de horizon. (LPP). Voor meer informatie zie "maanbaan".
26 juni		Geboortedag van Charles Messier in 1730. Charles Messier was Frans astronoom en zijn nalatenschap betreft een lijst van 103 deep sky objecten, zoals nevels en sterrenhopen. Deze lijst is vooral geliefd bij vele sterrenkunde amateurs. De lijst was oorspronkelijk opgesteld om versgissingen met kometen uit te sluiten. Messier heeft 13 komeet ontdekkingen op zijn naam staan. (JPL)

JULI 2010		Maanfasekalender; Zon en maan; Sterrenkaart
3/4 juli		Om 02 hr op 4 juli is Jupiter in conjunctie met de Maan. Dit is in ons land niet te zien. Bekijk de samenstand daarom in de vroege ochtend van 3 juli en 4 juli en constateer dat de Maan inderdaad Jupiter gepasseerd is. (SN)
6 juli		Vanochtend om 01 hr staat de aarde dit jaar het verste van de zon af. De afstand tot de zon bedraagt dan: 152.096.447 km. (AE)
8 juli		Een samenstand van de Maan met de Pleiaden is in de diepe schemer aan de oostelijke ochtend horizon waar te nemen. (SN)
14 juli		65 Jaar geleden (1965) vloog de Mariner 4 voorbij Mars. Het was het eerste ruimtevaartuig wat foto's van de planeet naar de aarde stuurde, Totaal ging het om 21 foto's. De totale omvang van het datapakket (alle foto's en andere gegevens) bedroeg slechts 634 kB! (JPL)
15/16 juli		Aan de avondhemel zijn 3 planeten met de Maan te zien. Van links naar rechts zijn dat Saturnus, Mars en Venus. Daaronder de Maan. (Stl)
17 juli		In het midden van de Koude Oorlog werd in 1975 een Amerikaanse Apollo capsule aan een Sovjet Sojoez gekoppeld werd. Vandaag is het 35 jaar geleden dat de astronauten en kosmonauten elkaar in de ruimte de hand schudden. (JPL)
21 juli		De nog bijna volle maan staat rond 22 hr zeer laag in het zuiden boven de horizon, nog geen 12°. Dat is ongeveer de breedte van een gebalde vuist. De afnemende maan is voor ongeveer 93% verlicht en komt op 21 juli om 18:35 hr op en gaat op 22 juli om 01:58 hr weer onder. De maan staat dus slechts 7hr23min boven de horizon. Vergelijk dit met met 25 juni of 18 augustus als de Maan zeer hoog in het zuiden boven de horizon staat.. (LPP). Voor meer informatie zie "maanbaan".
22 juli		Om 19 hr op de 21ste is er een conjunctie tussen de Maan en Antares. Dit gebeurt onder onze horizon en is dus niet te zien. Bekijk de samenstand om middernacht (21/22) als beiden opgekomen zijn. (SN)
31 juli		Om 12 hr is de Maan in conjunctie met Jupiter. Bekijk de samenstand daarom in de vroege ochtend voordat de schemer inzet. (SN) Ook staan vanaf 03 hr Jupitermaantjes aan de rechterzijde (west) van de planeet Jupiter. De positie van de maantjes voor 03 hr staan hier aangegeven: Io, Europa, Ganymedes en Callisto. Let op: op andere tijdstippen zijn de posities van de maantjes anders! Bekijk dit met verrekijker of (kleine) telescoop. (JSP)

AUGUSTUS 2010		Maanfasekalender; Zon en maan; Sterrenkaart
1 t/m 11 augustus		In de avondschemer is een fraaie samenstand te volgen van de planeten Mars, Saturnus en Venus. De animatie laat voor elke dag om 22:10 hr de posities zien van de planeten aan de avondhemel. (Stl)
5 augustus		Geboortedag van Niel Armstrong in 1930. Armstrong zette als eerste mens voet op de maan op 21 juli 1969. Armstrong wordt bij leven en welzijn vandaag 80 jaar (JPL).
5 augustus		De Maan staat in de Stier. Boven de Maan vinden we de sterrenhoop Pleiaden (lijkt op een kleine versie van de Kleine Beer) en onder de Maan zien de markante V-vorm van de kop van de stier met de rode reuzenster Aldebaran (het oog van de Stier). Deze V-vorm is ook de moeite waard om met de verrekijker te bekijken. Ook dit is een sterrenhoop: De Hyaden. Bekijk dit in de vroege ochtend als alles opgekomen is na 03:30 hr.
12 augustus		Meteoren van de Perseiden: Dit is wellicht de bekendste meteorenzwerm. Per uur kunnen vannacht tot 60 meteoren per uur waargenomen worden. De omstan-digheden zijn gunstig. Er is geen storend maanlicht. (LPP)
14 augustus		Als vervolg op de samenstand van de planeten Venus-Mars-Saturnus begin deze maand is nu ook de Maan van de partij. Rechts boven de Maan is ook de ster Spica te zien. Bekijk deze constellatie om 21:45 hr. Let op! Alles speelt zich juist boven de horizon af, dus vrij zicht is noodzakelijk (Stl).
17 augustus		Vanavond is er een zeer nauwe conjunctie te zien van de Maan met de ster Tau Scorpii. De conjunctie vindt plaats om 22:25 hr. Links daarvan staat Antares.
18 augustus		De wassende maan staat rond 21 hr zeer laag in het zuiden boven de horizon, net 12°. Dat is ongeveer de breedte van een gebalde vuist. De Maan is voor ongeveer 63% verlicht en komt op 18 augustus om 17:28 hr op en gaat op 19 augustus om 00:48 hr weer onder. De maan staat dus slechts 7hr20min boven de horizon. (LPP). Vergelijk dit met 21 juli of 2 september als de Maan zeer laag in het zuiden boven de horizon staat. Voor meer informatie zie "maanbaan".
20 augustus		In 1975 werd de Viking 1 gelanceerd. Samen met Viking 2 landde de sonde om Mars op zoek naar leven op de Rode Planeet. (JPL)
24 augustus		De laatste Volle Maan voor het begin de herfst wordt ook wel "Oogstmaan" genoemd. Om 19:05 hr is het Volle Maan. Deze Volle Maan staat op een afstand van 406.292 km. Morgen staat de Maan nog verder van de Aarde: 406.391 km. Maar dat is niet grootste afstand tot de aarde dit jaar. Op 17 januari was de afstand tot de aarde het grootst: 406.434 km. Maar de Maan was toen niet zichtbaar. De Maan lijkt nu maar liefst 14% kleiner dan als deze in het perigeum staat (Het punt het dichtste tot de aarde gelegen), zie ook 30 januari. (LPP). Voor meer informatie zie "maanbaan".
26 augustus		Morgen om 14 hr is de Maan in conjunctie met Jupiter. Dit is bij ons niet zichtbaar. Bekijk de samenstand daarom de komende avond. Morgenavond kan waargenomen worden dat de Maan Jupiter is gepasseerd (SN).

SEPTEMBER 2010		Maanfasekalender; Zon en maan; Sterrenkaart
1 september		Begin van meteorologische herfst. Het omvat de maanden september, oktober en november.
1 september		Vanochtend om 01 hr staat de Maan in conjunctie met de Pleiaden. Op dat tijdstip is ook de ster Aldebaran opgekomen (SN).
2 september		De Maan staat om 08 hr zeer hoog in het zuiden aan de hemelkoepel. De hoogte boven de horizon bedraagt ruim 62°. De krimpende Maan is voor 47% verlicht en kwam gisteren om 23:11 hr op en gaat vandaag om 16:38 hr weer onder en staat 17hr27m boven de horizon. Vergelijk dit met 18 augustus of 14 september als de Maan zeer laag in het zuiden boven de horizon staat. (LPP). Voor meer informatie zie "maanbaan".
8 september		In 1975 werd de Viking 2 gelanceerd. Samen met Viking 1 landde de sonde om Mars op zoek naar leven op de Rode Planeet. (JPL)
11 september		Venus overdag: Venus staat opnieuw dicht bij de Maan. Omstreeks 13 hr vindt de conjunctie tussen Venus en de Maan plaats. Maar het gemakkelijkste is Venus op te sporen even voor 15 hr. De planeet staat dan recht boven het sikkeltje van de Maan. Gebruik een lichtsterke verrekijker of ten minste een kleine telescoop. Deze samenstand is wat moeilijker dan die van 16 mei. Maar het is de uitdaging waard om de planeet overdag op te zoeken. Mocht het niet lukken bekijk de samenstand dan 's avonds om 20:25 hr, vlak voor dat beiden ondergaan. (SN/Stl)
13/14 september		Om 08 hr in de ochtend is er een conjunctie van de Maan met Antares. Deze conjunctie is niet zichtbaar, bekijk de samenstand daarom in de avond van 13e of de 14e (SN)
14 september		Geboortedag van John Dobson in 1915. Dobson is vooral bekend geworden om zijn eenvoudige telescoop montering in gebruik bij vele amateurs. Bij leven en welzijn wordt Dobson vandaag 95 jaar (JPL).
14 september		De maan staat bijna in het EK en staat rond 19 hr zeer laag in het zuiden boven de horizon, net 12°. Dat is ongeveer de breedte van een gebalde vuist. De maan komt op 15:19 hr op en gaat om 22:43 hr weer onder. De maan staat dus slechts 7hr24min boven de horizon. (LPP). Vergelijk dit met 2 september of 30 september als de Maan zeer laag in het zuiden boven de horizon staat. Voor meer informatie zie "maanbaan".
19 september		Mercurius is vanochtend dit jaar als ochtendster het beste waar te nemen. Zijn westelijke elongatie is vandaag het grootst en dat betekent dat Mercurius nu hoog boven de oostelijke horizon staat. (SN)
22 september		Op 23 september om 13 hr is Maan in conjunctie met Jupiter en Uranus. Dit is bij ons niet zichtbaar. Bekijk de samenstand op de 22e of 23e en constateer dat de Maan Jupiter gepasseert is. Uranus is alleen met een verrekijker te zien, maar omdat deze zeer dicht bij Jupiter staat loont het om in de avond van de 22e of 23e de planeet op te zoeken. (SN)
23 september		Om 05:09 hr begint de herfst. Vandaag staat de zon precies boven de evenaar en duren dag en nacht even lang. (LPP)
24 september		Geboortedag van John Young in 1930. Young was astronaut in onder meer de Apollo 16 missie naar de maan. Bij leven en welzijn wordt Young vandaag 80 jaar (JPL)
28 september		De Maan in samenstand met de Pleiaden. Bekijk dit is de vroege ochtend. Links staat ook de ster Aldebaran van het sterrenbeeld de Stier (SN).
30 september		De Maan staat om 07 hr zeer hoog in het zuiden aan de hemelkoepel. De hoogte boven de horizon bedraagt bijna 62°. De krimpende Maan is voor 62% verlicht en kwam gisteren om 22:00 hr op en gaat vandaag om 15:22 hr weer onder en staat 17hr22m boven de horizon. Vergelijk dit met 14 september of 12 oktober als de Maan zeer laag in het zuiden boven de horizon staat. (LPP). Voor meer informatie zie "maanbaan".

OKTOBER 2010		Maanfasekalender; Zon en maan; Sterrenkaart
1 oktober		Bij opkomst van de Maan rond middernacht (30 sep/01 okt) vinden we daar vlak bij een vrij heldere ster aan de donkere rand van de Maan. Dit is mu Geminorum in het sterrenbeeld Tweelingen. Gebruik eventueel een verrekijker omdat beiden nogal laag boven de horizon staan. Op 28 oktober wordt deze ster door de Maan bedekt. (SN).
11 oktober		Vandaag bezoekt de ruimtesonde Deep Impact komeet 103P/Hartley (JPL). De gehele maand is deze komeet zichtbaar aan de sterrenhemel. Zie voor zoekkaartjes 16 t/m 22 oktober en 28/29 oktober; of bij de inleiding van deze pagina.
12 oktober		De wassende maan staat rond 18 hr zeer laag in het zuiden boven de horizon, bijna 13°. Dat is ongeveer de breedte van een gebalde vuist. De maan komt op 14:02 hr op en gaat om 21:31 hr weer onder. De maan staat dus slechts 7hr29min boven de horizon. (LPP). Vergelijk dit met 30 september of 26 oktober als de Maan zeer hoog boven de horizon staat. Voor meer informatie zie "maanbaan".
16 t/m 22 oktober		Komeet 103P/Harley: In oktober is met een verrekijker, en misschien ook met het blote oog, op donkere plaatsen een komeet waar te nemen. Omstreeks de 19e is komeet 103P/Hartley het helderst en ook het gemakkelijkste te vinden. Hij staat dan onder de ster Capella van het sterrenbeeld Voerman. De komeet doet zich voor als een vrij donkere diffuse vlek en kan daardoor ook gemakkelijk over het hoofd gezien worden. Vooral ook omdat de wassende maan steeds meer licht vertrooid over de hemelkoepel. Op 23 oktober is het volle maan. Op 20 oktober staat de komeet het dichtst bij de aarde. Zijn afstand bedraagt dan 18 miljoen km. Gebruik eventueel ook onze zoekkaartjes voor sterrenbeelden om de Voerman op te sporen. De tijden voor de posities van de komeet op het zoekkaartje links zijn strikt genomen voor 00 UTC, maar dat zal voor opsporen van de komeet geen probleem zijn. (TS)
19 oktober		Geboortedag van Subrahmanyan Chandrasekhar in 1910. Chandrasekhar was Nobelprijs winnaar in 1983 (fyisica) voor zijn werk als astronoom met betrekking tot sterrenevolutie (JPL).
19/20 oktober		Op 20 oktober om 12 hr is de Maan in conjunctie met Jupiter. Dit is in onze regio niet te zien. Bekijk de samenstand daarom in de avond van 19 en 20 oktober. (SN)
22 oktober		Geboortedag van Karl Jansky in 1905. Jansky wordt geschouwd als een van de grondleggers van de radio astronomie. Hij ontdekte als eerste de radiostraling afkomstig van onze Melkweg. (JPL)
22 oktober		In 1975 landde de Sovjetmissie Venera 9 op Venus. (JPL)
25 oktober		In 1975 landde de Sovjetmissie Venera 10 op Venus. (JPL)
25 oktober		Vanavond staat de Maan in het sterrenbeeld de Stier tussen de Pleiaden en de ster Aldebaran. (SN)
26 oktober		De Maan staat om 04 hr zeer hoog in het zuiden aan de hemelkoepel. De hoogte boven de horizon bedraagt ruim 61°. De krimpende Maan is voor 91% verlicht en kwam gisteren om 19:11 hr op en gaat vandaag om 12:22 hr weer onder en staat 17h11m boven de horizon. Vergelijk dit met 12 oktober als de Maan zeer laag in het zuiden boven de horizon staat. (LPP). Voor meer informatie zie "maanbaan".
28 oktober		Sterbedekking: De ster mu Geminorum in het sterrenbeeld Tweelingen wordt vanochtend door de Maan bedekt. De ster verdwijnt in de schemer omstreeks 07:16 hr aan verlichte zijde van de Maan. De ster komt weer tevoorschijn als licht is om 08:07 hr. Dat zal zonder een grotere telescoop vermoedelijk niet te zien zijn. Alhoewel de ster normaal gesproken met het blote oog zichtbaar is zal deze door de maan overstraald worden. Bekijk de verduistering van de ster daarom bijvoorkeur met ten minste een telescoop of flinke spottingscope.
28/29 oktober		De Maan staat in samenstand met komeet 103P/Hartley. Bekijk dit kort na middernacht. Gebruik een verrekijker om de komeet op te sporen. Zie hierover de opmerkingen bij 16 t/m 22 oktober. (SN)
31 oktober		Einde van de zomertijd. Om 03:00 hr gaat de klok een uur achteruit (02:00 hr); het begin van de wintertijd. Vanaf hier worden alle tijden gemeld in winterttijd.
31 oktober		Nacht van de nacht: Traditiegetrouw wordt in de nacht van wisseling van zomter- naar wintertijd de "Nacht van de nacht" gehouden. Daarin wordt ondermeer aandacht gevraagd voor lichtvervuiling. Ook traditiegetrouw organiseerd het IVN Vecht en Plassen een nachtelijke activiteit. Tijdens een avondwandeling in het donker maakt u kennis met het nachtleven in bos of park. Bij helder weer kan er ook door telescopen naar de sterren gekeken worden. Informatie over deze wandeling volgt z.s.m.

NOVEMBER 2010		Maanfasekalender; Zon en maan; Sterrenkaart
1 november		Na op opkomst van de Maan met ster Regulus kan tot aan de schemering worden geconstateerd dat beiden in ruime samenstand bij elkaar staan (SN).
4 november		De Maan in samenstand met met Spica en Saturnus. Een andere heldere ster in de nabije omgeving is Arcturus van de Ossenhoeder. Bekijk dit kort voordat de zon opkomt (Stl).
16 november		Om 16 hr is de Maan in conjunctie met Jupiter. Beiden zijn dan niet zichtbaar. Bekijk de samenstand daarom in de avonduren (SN).
17 november		Meteoren van de Leoniden: Een rijke meteorenzwerm, maar met sterk wisselende intensiteiten. Met geluk kunnen tot 10 meteoren per uur waargeomen worden. De wassende maan is wel een storende lichtbron. (LPP)
21 november		Vanavond staat de Maan in het sterrenbeeld de Stier. Boven de Maan vinden we de sterrenhoop "Pleiaden" en onder Maan staat de rode ster Aldebaran (SN).
23 november		De Maan staat om 02 hr zeer hoog in het zuiden aan de hemelkoepel. De hoogte boven de horizon bedraagt ruim 61°. De krimpende Maan is voor 98% verlicht en kwam gisteren om 16:54 hr op en gaat vandaag om 10:12 hr weer onder en staat 17h18m boven de horizon. (LPP). Voor meer informatie zie "maanbaan".
26 november		De Maan staat vanochtend in de vroege schemering op vrijwel één lijn met de sterren Pollux en Castor van de Tweelingen. Onder de Maan staat de ster Procyon (SN).
27/28 november		Wanneer de Maan is opgekomen zien we rond middernacht een ster boven de Maan. Dit is omikron Leonis. Gebruik eventueel een verrekijker om de ster op te sporen. Links van dit koppel staat Regulus (SN).

DECEMBER 2010		Maanfasekalender; Zon en maan; Sterrenkaart
1 december		Begin van meteorologische winter. Het omvat de maanden december, januari en februari.
1/2/3 december		De Maan passeert de komende dagen de planeet Saturnus, de ster Spica en de ochtendster Venus. Bekijk dit in de ochtend voordat de zon opkomt (SN).
7 december		De Maan staat vanavond in samenstand met Mercurius. Bekijk deze samenstand kort na zonsondergang om 17:30 hr. Een vrije horizon is noodzakelijk en een verrekijker kan goede diensten bewijzen om de planeet op te sporen (SN).
13/14 december		Om 04 hr op de 14e staat de Maan in conjunctie met Jupiter. Dat gebeurt onder onze horizon. Bekijk de samenstand in de avond de van 13e of 14e (SN).
14 december		Meteoren van de Geminiden: Met geluk kunnen in de nacht van 13/14 en 14/15 tientallen meteoren (vallende sterren) waargenomen worden. De wassende maan is over het EK heen en zal wat storend kunnen werken. Pas na middernacht gaat de maan onder. De beste waarnemingen kunnen waarschijnlijk in de vroege ochtend van 14 december gedaan worden, nadat de maan om 02:05 hr ondergegaan is.
18/19 december		De Maan staat in Stier. Op de 18e nabij de Pleiaden en op de 19e boven Aldebaran (SN).
21 december		De Maan staat om 00 hr zeer hoog in het zuiden aan de hemelkoepel. De hoogte boven de horizon bedraagt ruim 61°. De Maan kwam gisteren om 15:37 hr op en gaat vandaag om 08:54 hr weer onder en staat 17h17m boven de horizon. (LPP). Voor meer informatie zie "maanbaan".
21 december		De Volle Maan gelegen het meest nabij het begin de winter wordt midwinter volle maan genoemd. Om 09:14 hr is het volle maan.
21 december		Maansverduistering: Tijdens deze Volle Maan is er ook een maansverduistering zichtbaar. Dit speelt zich af tijdens ondergang van de Maan. Tot aan de totale fase is de maansverduistering te volgen. Het verdere verloop speelt zich af onder onze horizon. (LPP)
21 december		Sterbedekking: De ster mu Geminorum in het sterrenbeeld Tweelingen wordt vanavond door de Maan bedekt. De ster verdwijnt in de diepe schemer omstreeks 18:20 hr. De ster komt weer tevoorschijn als licht is om 19:14 hr. Dat zal zonder een grotere telescoop niet te zien zijn. Bovendien speelt het zich af laag boven de oostelijke horizon. Alhoewel de ster normaal gesproken met het blote oog zichtbaar is zal deze door de maan overstraald worden. Bekijk de verduistering van de ster daarom bijvoorkeur met ten minste een telescoop of flinke spottingscope (SN).
22 december		Begin van de astronomische winter om 00:38 hr. De dagen beginnen weer te lengen. De zon staat vandaag slechts 7 h 45 m boven de horizon (LPP).
28/29/30/31 december		Voor de tweede maal deze maand passeert de Maan achtereenvolgens Saturnus, Spica en Venus aan de ochtendhemel (SN).