STERRENHEMEL

In de avonduren vanaf ongeveer 10 maart tot half april is er kort na zonsondergang aan de westelijke hemel waarschijnlijk een opvallend heldere komeet te zien. Het gaat om komeet Panstarss (C/2011 L4). Deze komeet werd in de nacht van 5/6 juni 2011 te Hawaii ontdekt. Klik <hier> voor een animatie van de baan van de komeet door het zonnestelsel. Meer hierover in het jaaroverzicht 2013 (DP).

Het schemerdiagram links toont in vogelvlucht het tijdstip van de opkomst en ondergang van de zon, nachtelijke duisternis en de schemerzone.
In de maanden juni en juli wordt het ook in de nacht niet geheel donker.

Zonsverduisteringen in 2012
Er zijn in 2012 geen zonsverduisteringen zichtbaar in Nederland.

Andere zonsverduisteringen te zien op aarde:
-20 mei; (totaal)
-13 nov; (totaal)

Vanwege het rode uiterlijk hebben de Romeinen deze planeet vernoemd naar hun oorlogsgod. Met een wat grotere telescoop zijn bij Mars twee kleine maantjes te zien. In een verrekijker blijft Mars veelal een onbestemd roodachtig klein schijfje.

Mars in 2012
Op 29 januari 2012 is Mars in oppositie. De planeet is dan de gehele nacht zichtbaar. Twee dagen eerder is de afstand tot de aarde het kleinst: 99,324 miljoen km. Daarna gaat Mars steeds eerder onder en verdwijnt in oktober in de avondschemering. De tweede helft van het jaar is Mars niet te zien.
Het schema hieronder geeft het pad aan van Mars tussen de sterren rond de oppositedatum. Mars staat dan halverwege de sterren Pollux van de Tweelingen en Regulus van de Leeuw.

Oppositielus van Mars in 2012

Jupiter is de grootste planeet van ons zonnestelsel en als deze zichtbaar is ook één van de helderste objecten aan de nachtelijke hemel.
De planeet is genoemd naar de gelijknamige Romeinse Oppergod en God van hemel en bliksem.

Jupiter in 2012
Jupiter is in het begin van het jaar een "avondster", maar gaat steeds eerder onder en verdwijnt in de loop van april in de avondschemering. De planeet komt terug als "ochtendster" in het begin van de zomer en komt steeds eerder op. De oppositie van Jupiter valt dit jaar op 3 december en de aarde staat dan precies tussen de zon en Jupiter. Jupiter is dan de gehele nacht zichtbaar.
Het schema hieronder geeft het pad aan van Jupiter tussen de sterren rond de oppositedatum in het sterrenbeeld Stier.

Oppositielus van Jupiter in 2012

Maantjes van Jupiter
Al in een gewone verrekijker zijn Jupiter's vier grootste maantjes te zien. Deze maantjes draaien binnen enkele dagen om de planeet en de positie veranderingen zijn al binnen enkele uren zichtbaar. Het is zeer attractief om de dans van de Jupitermaantjes te volgen. In het jaaroverzicht zijn alleen de meest bijzondere verschijnselen opgenomen.

Saturnus, de Lord of Rings, is de verst verwijderde planeet die zichtbaar is met het blote oog. In een verrekijker worden ook de ringen zichtbaar. De planeet ziet er dan uit als een ovaaltje. Ook de grootste maan van Saturnus "Titan" kan met een goede verrekijker gezien worden. Net als de andere bovenstaande planeten is ook deze planeet Saturnus benoemd naar een belangrijke Romeinse God.

Saturnus in 2012
Saturnus is in januari nog vooral een ochtend verschij-ning, maar wordt in de loop van februari ook in de avond steeds beter zichtbaar. Op 15 april is Saturnus in oppositie met zon. Zon - aarde - Saturnus staan dan op één lijn en de planeet is dan de gehele nacht zichtbaar.
In de zomer is Saturnus vooral een avondverschijning en midden september verdwijnt Saturnus in de avond-schemering. In de loop van november wordt de planeet weer zichtbaar in de avondschemering wordt dan ook weer steeds beter zichtbaar.
Het schema hieronder geeft het pad aan van Saturnus tussen de sterren rond de oppositedatum in het sterrenbeeld Maagd.

Oppositielus van Saturnus in 2012

01/05-01

02/03-01

66+

16/25-04

21/22-04

00+

17-07/24-08

12/13-08

21-

14/21-11

17/18-11

22-

07/17-12

13/14-12

00+

De zichtbaarheid van het ISS (International Space Station) kan links bepaald worden. Wanneer het kruis boven Noord Frankrijk of de Benelux staat, kunt u bij helder weer proberen het ISS aan de zuidelijke hemel op te sporen.

Begin van meteorologische winter. Het omvat de maanden december, januari en februari.

Het Jupitermaantje Callisto staat omstreeks 03:30 hr boven de planeet Jupiter; 10 minuten eerder zijn Ganymedes en Europa met elkaar in conjunctie. Ganymedes is de bovenste van de twee. (JSP)

De Maan is om 21:00 hr in conjunctie met Jupiter. (SN)

De Maan staat vanavond nabij de Pleiaden en morgenavond in de omgeving van Aldebaran. Op 10 december om 03 hr is de Maan in conjunctie met deze ster. (SN)

Meteoren van de Geminiden: Van 6 tot 19 december zijn de meteoren van de Geminidenzwerm actief. Vannacht kunnen tot 120 meteoren per uur waargenomen worden. Het licht van de maan heeft wel een storende invloed. (LPP)

Eerst is de Maan op de 16e in de nabijheid van de ster Regulus en op de 17e staat de Maan in de buurt van Mars. Bekijk dit in de ochtend voordat de zon opkomt. De conjuncties de ster met de Maan en de planeet met de Maan zijn overdag en dus niet te zien. (SN)

Net als op 3 december is vanavond het Jupitermaantje Callisto in conjunctie met Jupiter. Dit is rond 19:10 hr het geval en ook dan staat het maantje boven de planeet. (JSP)

De Maan in samenstand met de ster Spica en de planeet Saturnus. Bekijk dit in de ochtendschemer. (SN)

Tweede gunstige ochtendverschijning van Mercurius dit jaar. Zoek de Mercurius als ochtendster laag boven de horizon in de diepe ochtendschemering tussen 15 en 25 december. Gebruik eventueel een verrekijker. (AE)

Begin van de astronomische winter om 06:30 hr. De dagen beginnen weer te lengen. De zon staat vandaag slechts 7 h 45 m boven de horizon. De astronomische winter loopt tot in maart 2012 en duurt 88,89 dagen. (LPP)

Om 11 hr op de 27ste is de Maan in conjunctie met Venus. Dit is overdag en dus niet zichtbaar. Vergelijk de posities van de hemellichamen rond 18:00 hr op de beide avonden en constateer dat de Maan Venus voorbij is.

De Maan (67+) staat op de 3e om 05 hr in conjunctie met Jupiter. maar dit is niet zichtbaar in ons land. Bekijk de samenstand eerder op de avond van 2 januari. (SN/RS)

Meteoren van de Boötiden (Quadrantiden): Gedurende de eerste 5 dagen van het nieuwe jaar zijn de Boötiden (ook wel quadrantiden) actief. Het maximum met de meeste meteoren per uur ligt in de komende nacht tegen de ochtend. Er kunnen gemiddeld tot zo'n 120 meteoren per uur gezien worden. De Maan (66+) gaat om 03:07 hr onder, dat is dus gunstig. (LPP/RS)

Wilhelm Wolff Beer, amateur astronoom met eigen sterrenwacht, tekenaar van de eerste goede maankaart en maker van de eerste globe van Mars, is 215 jaar geleden geboren (1797). (JPL)

Vandaag om 02 hr is de afstand aarde-zon is het kleinst en bedraagt 147.097.208 km. (RS)

De Maan (91+) staat de komende nacht tussen de sterrenhoop Pleiaden en de ster Aldebaran in het sterrenbeeld Stier. Een conjunctie van de Maan met Aldebaran volgt in de ochtend van de 6e om om 09 hr als beiden reeds onder gegaan zijn. Bekijk de Pleiaden ook eens met de verrekijker. U zult dan nog veel sterren van deze open sterrenhoop zien. (SN/DP)

Sterbedekking: Vanochtend zijn er twee sterbedekkingen in vrij korte tijdsspanne te zien. De eerste zal rond 06:10 aan de onverlichte zijde van maanrand tevoorschijn komen, maar dit is met kleine telescopen niet goed waarneembaar. De tweede ster die bedekt wordt is iets lichtsterker. Deze bedekking begint omstreeks 06:35 hr aan de verlichte zijde van de maanrand en zal vanwege de vrijwel volle maan (96-) volledig overstraald worden en niet zichtbaar zijn. De ster (alpha Cancer = Kreeft) komt om 07:01 hr weer aan de onverlichte zijde weer tevoorschijn. Dit zal ook met kleine telescopen en spotting-scopes met een minimale vergroting van 100x zichtbaar moeten zijn. (SN)

Op 12 januari om 14 hr is de Maan (89-) in conjunctie met de ster Regulus van de Leeuw. Bekijk de samenstand op de avond ervoor op de 11e en vanavond en constateer dat de Maan de ster is gepasseerd. (SN/RS)

Samenstand van de Maan (52-) met de ster Spica (Maagd) en de planeet Saturnus. Op de 16e om 09 hr is de Maan in conjunctie met Spica. Bekijk dit in de vroege ochtenden als beiden nog zichtbaar zijn. (SN/RS)

Johann Elert Bode; Duits astronoom en bedenker van de wet Titius-Bode. Calculeerde tevens de baan van Uranus en gaf deze planeet die naam, is 265 jaar geleden geboren (1747). (JPL)

Overdag om 13 hr is de Maan (17-) in conjunctie met de ster Antares van de Schorpioen. Bekijk de samenstand in ochtend. (SN/DP)

Samenstand van de jonge Maansikkel (12+) met Venus. Bekijk dit in de avonduren. De conjunctie is later vanavond om 21 hr. (Stl/LPP)

Overdag omstreeks 11 hr is er een conjunctie van de Maan (45+) met Jupiter. 's Avonds is deze samenstand te zien. (SN/DP)

Dit jaar telt februari maar 3 maanstanden. Eerste kwartier ontbreekt en valt op 1 maart. Maart kent dit jaar dan ook 5 maanstanden. De eerst volgende keer dat februari slechts 3 maanstanden kent is 2052, dan ontbreekt Nieuwe Maan.

De Maan (64+) is op de 1ste om 18 hr in conjunctie met de sterrenhoop Pleiaden. De afstand tussen beiden is dan 3,5°. Op de 2e volgt overdag om 17 hr een conjunctie met Aldebaran, de onderlinge afstand bedraagt 5,1°. ´s Avonds is te zien dat de Maan (72+) de ster gepasseerd is (SN/RS).

In de ochtend voor zonsopkomst staan de Maan (74-), de ster Spica en Saturnus op één lijn. Een conjunctie met Spica is op de 12e om 14 hr. In de nacht van 12/13 om 00 hr is de conjunctie van de Maan met Saturnus, maar beiden staan onder de horizon. Bekijk de verplaatsing van de Maan (67- op de 13e) in de ochtendstond juist voordat het licht wordt (SN).

John Louis Emil Dreyer; Deens-Iers astronoom en vooral bekend om de grote catalogus van sterrenstelsels, gasnevels en sterrenhopen die nog steeds in gebruik is, is 160 jaar geleden geboren (1852). (JPL)

's Avonds om 18 hr op de 15e is Maan (39-) in conjunctie met de ster Antares. Dit is bij ons niet zichtbaar. Bekijk de samenstand rond 06 hr vanochtend en morgenochtend en constateer dat de Maan (34-) Antares is gepasseert (SN/RS/LPP).

Vanavond rond 18:45 hr kunt u proberen de moeilijke planeet Mercurius op te sporen. Het staat dan laag aan de horizon onder de Maan (2+). Maan en Mercurius waren eerder vandaag om 05:51 hr met elkaar in conjunctie. (Stl/RS).

Op de 26e om 00 hr is de Maan (15+) in conjunctie met Venus en op de 27e (24+) in de ochtend om 07 hr met Jupiter, dit speelt zich af onder onze horizon. Bekijk deze samenstanden in de avonden (SN/DP).

Bernard Ferdinand Lyot; Frans astronoom en onder meer directeur van de Sterrenwacht van Parijs, is 115 jaar geleden geboren (1897). (JPL)

Begin van meteorologische lente. Het omvat de maanden maart, april en mei.

Om 03 hr staat de Maan (50+) in conjunctie met Aldebaran van de Stier, bekijk dit wat eerder omdat de conjunctie plaatsvindt vlak voordat beiden ondergaan. De Pleiaden staan ook in de omgeving. (SN/RS)

Landelijke Sterrenkijkavond: Aan de Landelijke Sterrenkijkavond wordt in de Gemeente Stichtse Vecht meegedaan door de locale afdeling van het IVN. Het IVN Vecht- en Plassengebied organiseert deze avond in Museum Vredegoed te Maarsseveen. Aanvang van de avond 20:00 hr. Nadere bijzonderheden volgen volgen op de site van het IVN.

Gerardus Mercator; Belgisch cartograaf naar wie een projectie methode genoemd is, is 500 jaar geleden geboren (1512). (JPL)

Mercurius staat om 10 hr in zijn oostelijke elongatie en is nu het beste zichtbaar als avondster. Probeer Mercurius in de schemering rond 19 hr op te zoeken in het westen juist boven de horizon. Gebruik eventueel een verrekijker (Stl/RS).

Leroy Gordon Cooper; Een van de zeven eerste Amerikaanse astronauten, is 85 jaar geleden geboren (1927). (JPL)

Joseph von Fraunhofer; Duits opticiën en ontdekker van de absorbtielijnen in het zonnespectrum (Fraunhofer lijnen), is 225 jaar geleden geboren (1787). (JPL)

Sterbedekking: De wassende Maan (92+) bedekt een de ster Alpha Cancer (Kreeft). De Maan geeft veel licht en gebruik daarom minimaal een vergroting van 100x met de telescoop of spottingscope om deze sterbedekking waar te nemen (SN/RS).

Op de 7e staat de Maan (98+) 's ochtends om 08 hr in conjunctie met de ster Regulus van de Leeuw. Mars is ook in de omgeving. Een conjunctie tussen de Maan en Mars vindt plaats om 08 hr op de 8e. Dit is een ruime conjunctie met een onderlinge afstand van 10,1°. Bekijk deze samenstanden daarom eerder in de nanacht (SN/RS).

Samenstand van de Maan (91-) met de ster Spica van de Maagd en later ook met Saturnus. De conjunctie van de Maan met Spica is op de 10e om 20 hr, maar beiden zijn dan nog niet op. De conjunctie van de Maan (88-) met Saturnus is na zonsopkomst om 09 hr en dus niet te zien. Bekijk dit dus als het nog donker is (SN/RS).

Op de 13e om 23 hr is de Maan (63-) in conjunctie met de ster Antares van de Schorpioen. Dit gebeurt onder onze horizon. Zie waar de Maan op de 13e in de vroege ochtend voor de schemering staat en vergelijk dit met de situatie op de 14e. De conjunctie heeft inderdaad plaatsgevonden, daar de Maan de Antares voorbij is (SN/RS).

Om 11 hr is er een conjunctie van Venus met Jupiter. Dit is alleen als samenstand te zien in de avond. Bekijk Venus vanavond ook eens door de verrekijker en merk op dat deze net als de Maan schijngestalten vertoont. Vanavond is het "Halve Venus" (SN/RS). (Meer hierover bij de inleiding over Venus)

Om 06:14 hr begint de astronomische lente. Vandaag staat de zon precies boven de evenaar en duren dag en nacht even lang. Het kaartje geeft voor vandaag de hoogte van Zon en Maan boven de horizon aan. De compasrichting geeft aan in welke richting de Maan staat. Vergelijk de zonshoogte met het begin van de zomer, herfst en winter.
De astronomische lente duurt dit jaar 92d17h45m. (LPP)

Wernher Magnus Maximilian von Braun; Duits-Amerikaans raket wetenschapper, luchtvaart ingenieur en ruimtevaart architekt, is 100 jaar geleden geboren (1912). (JPL)

Om 2:00 hr vanochtend gaat de klok een uur vooruit (03:00 hr); het begin van de zomertijd. Vanaf hier worden alle tijden gemeld in zomertijd. Een handig ezelsbruggetje voor hen die het niet kunnen onthouden: In het VOORjaar gaat de klok VOORuit.

De Maan staat dezer dagen nabij Jupiter en Venus aan de avondhemel. De conjuncties van de Maan (10+) met Jupiter op 02 hr en met (16+) Venus om 21 hr op de 26e. Bovendien staat Venus op de 27e om 09 hr in zijn grootste oostelijke elongatie en gaat ongeveer 4h50m na de zon onder. Venus is bovendien zeer helder (SN/RS).

De Maan staat vanavond halverwege de sterrenhoop Pleaiden en de ster Aldebaran in de Stier. Ook Venus staat in de buurt. Een conjunctie van de Maan met Aldebaran vindt plaats op de 28e om 10 hr in de vroege ochtend en is niet zichtbaar (SN/RS).

IOm 18 hr is de Maan (86+) in conjunctie met de ster Regulus van de Leeuw. Bekijk dit later op de avond als het donker is. Mars is ook in de nabijheid en een ruime conjunctie volgt om 06 hr, maar is niet zichtbaar. (SN/RS).

Venus trekt de komende dagen door de sterrenhoop Pleiaden. Het kaartje geeft de positie van Venus in de sterrenhoop voor middernacht. Bekijk dit schouwspel in de avond vooral ook met een verrekijker of kleine stelescoop/spottingscope en merk op dat de sterrenhoop uit nog veel meer sterren bestaat en dat de schijngestalte van Venus lijkt op "Halve Venus" (SN). (Meer hierover bij de inleiding over Venus)

De Volle Maan staat op één lijn met de ster Spica in de Maagd en de planeet Saturnus. En conjunctie van de Maan met Spica vindt later in de ochtend om 09 hr plaats en met Saturnus in de middag om 15:28 hr (SN/RS).

De Maan (83-) staat vanochtend vroeg in samenstand met de ster Antares van de Schorpioen. De conjunctie is na zonsopkomst om 09 hr (SN/RS).

Wilbert Wright; Een van de twee Wright-brothers welke het eerste vliegtuig bouwden, is 145 jaar geleden geboren (1867). (JPL)

Leonardo di ser Piero da Vinci; Italiaans wetenschapper, kunstenaar, uitvinder en architekt, is 560 jaar geleden geboren (1452). (JPL)

Meteoren van de Lyriden. Vannacht is er weer een bekende meteorenzwerm te zien. Het beste tijdstip om de gaan kijken ligt na middernacht en voordat het gaat schemeren. De Maan is geen storende factor. (LPP/RS)

Probeer vanavond tussen 21:30 en 22:00 hr de zeer smalle maansikkel nabij de planeet Jupiter op te sporen. Het stel staat met elkaar in conjunctie (22 hr) en de onderlinge afstand bedraagt slechts 1,8°. Het tweetal staat dicht boven de horizon in de schemering van de ondergegane zon. Gebruik eventueel een verrekijker. De wassende Maan is slechts 38,5 hr oud (LPP, Stl).

De Maan staat vanavond tussen de planeet Venus en ster Aldebaran van de Stier. Een conjunctie tussen de Maan (12+) en Venus is na middernacht op de 25e om 04 hr. Rechts zijn de Pleiaden ook nog te zien (SN/RS).

De Maan (68+) is om 05 hr conjunctie met de ster Regulus van de Leeuw en in samenstand met de planeet Mars. Bekijk dit vanaf middernacht 30/04-01/05. Een conjunctie met Mars volgt later overdag om 14 hr (SN/RS).

De Maan (96+) is samenstand met Saturnus. De conjunctie volgt om 23 hr. Eerder overdag om 18 hr was er een conjunctie van de Maan met Spica (SN/RS).

Willem de Sitter; Nederlands wiskundige, natuurkundige en astronoom en onder meer directeur van de Leidse Sterrenwacht, is 140 jaar geleden geboren (1872). (JPL)

De Volle Maan staat vandaag dit jaar het dichtste bij de aarde. De afstand tot de Maan bedraagt om 06 hr 356.953 km. Op 19 mei staat de Maan het verst van de aarde. (LPP)

Op 7 mei om 18 hr is de Maan (96-) in conjunctie met de ster Antares van de Schorpioen. Dit gebeurt overdag, bekijk de samenstand daarom in de nacht omtreeks 02 hr op de 7e en 8e (SN/RS).

De Maan staat vandaag dit jaar het verst van de aarde. De afstand tot de Maan bedraagt om 19 hr 406.452 km. Op 6 mei stond de Maan het dichtste bij de aarde. Op 21 mei is het Nieuwe Maan en de Maan dezer dagen niet te zien. (LPP)

De zeer smalle Maansikkel is slechts 45h oud en staat nabij Venus in de avondschemering laag aan de horizon. Een conjunctie vindt later op de avond plaats om 23:43 hr. Gebruik eventueel een verrekijker om de maansikkel op te zoeken (Stl/RS).

In de ochtend om 11 hr van de 28e is de Maan (44+) is in conjunctie met de ster Regulus van de Leeuw. Mars is ook in de buurt. Bekijk de samenstanden rond middernacht van de komende dagen (SN/RS).

John Fitzgerald "Jack" Kennedy; President van de USA welke het bemande maanlandings programma aankondigde, is 95 jaar geleden geboren (1917). (JPL)

Begin van meteorologische zomer. Het omvat de maanden juni, juli en augustus.

De Maan (84+) in samenstand met de ster Spica van de Maagd en Saturnus. Bekijk dit laat in de avond van 31 mei tot enkele uren na middernacht voordat het trio ondergaat. De conjunctie tussen de Maan en Spica in de ochtend om 06 hr is in ons land niet te zien. Dat geldt ook voor de conjunctie tussen de Maan en Saturnus om 08 hr. (SN/RS).

Nadat de Volle Maan is onder gegaan komt deze om 06 hr in conjunctie met de ster Antares van de Schorpioen. Bekijk de samenstand daarom enkele uren eerder kort na middernacht (SN).

Venusovergang. Bij zonsopkomst is er een Venusovergang te zien. Als de zon om 05:22 hr opkomt staat Venus al voor de zon en verplaatst deze zichsteeds verder naar de rand van de zon. Omstreeks 06:40 hr is de overgang afgelopen. We zien dus alleen het laatste stukje van deze overgang.
De laatste Venusovergang welke in land geheel te volgen was, was in 2004. De eerst volgende is in 2117 en is niet in ons land te zien. Die van 2125 is slechts ten dele en pas de daarop volgende in 2247 zal weer geheel in ons land te volgen zijn.
Venusovergangen zijn dus zeldzaam en het is de moeite om hiervoor een keer vroeg op te staan. Neem bij het waarnemen de vooral ook de gangbare veiligheidsinstructies in acht; gebruik een eclipsbril of lasglas 13. Kijk niet rechtstreeks met de verrekijker of telescoop naar de zon, onherstelbare oogschade en permanente blindheid is het gevolg.
Het zoekkaartje links geeft een animatie met de positie van Venus om elke 10 minuten. Het begint om 05:30 hr en eindigt om 06:40 hr (LPP/SN).

Niet alleen op aarde zijn planeet overgangen te zien. Ook op Saturnus kan een denkbeeldige waarnemer op 6 mei en 21 december een Venusovergang waarnemen en op 20 september is er een te zien vanaf Jupiter. De animaties van deze overgangen zijn te zien door op de datum te klikken (S).

Om 10 hr is er nauwe conjunctie tussen de Maan (4-) en Jupiter. Tot een bedekking komt het in ons land deze keer niet, daarvoor moet u naar de andere kant van de Atlantische Oceaan. De samenstand kan het beste bekeken kort nadat beiden opgekomen zijn, juist voordat ook de zon opkomt. De schemering kan dus een spelbreker zijn. Gebruik daarom ook een verrekijker. (Stl/RS)

Om 01:09 hr begint de astronomische zomer. Vandaag is de langste dag. De zon staat 16h45m boven de horizon. Het kaartje geeft voor vandaag de hoogte van Zon en Maan boven de horizon aan. De compasrichting geeft aan in welke richting de Maan staat. Vergelijk de zonshoogte met het begin van de lente, herfst en winter.
De astronomische zomer duurt dit jaar 93d15h36m. (LPP)

In de middag om 16 hr is de Maan (42+) in conjunctie met Mars. Bekijk deze samenstand in avond (SN/RS).

Alexis Bouvard's; Frans astronoom, voorspelde en calculeerde de baan de 8ste planeet "Neptunes", is 245 jaar geleden geboren (1767) (SN).

Voor de tweede keer deze maand komt de Maan (64+) in conjunctie met de ster Spica van de Maagd en met Saturnus. De conjuncties vinden overdag plaats: De Conjunctie Maan-Spica om 12 hr en korte tijd later ook met Saturnus. Bekijk de samenstand daarom rond middernacht van 28/29 (SN/RS).

Vanochtend om 05 hr staat de aarde dit jaar het verste van de zon af. De afstand tot de zon bedraagt dan: 152.092.425 km. (RS)

In de vroege ochtend voor zonsopkomst is er een nauwe samenstand te zien van Venus met de ster Aldebaran van de Stier. Jupiter staat wat hoger aan de hemel, op ongeveer halverwege de afstand van het koppel en de Pleiaden (Stl).

Om 01 hr staat de Maan (43+) in conjunctie met Mars. Later vandaag later om 19 hr volgt een conjunctie met de ster Spica van de Maagd en ook om 19 hr met Saturnus. Bekijk de samenstand van deze vier hemellichamen omstreeks de tijd als de zon onder is gegaan. (SN/RS)

Vanavond om 23 hr staat de Maan (77+) staat in conjunctie met de ster Antares van de Schorpioen. (SN/RS)

Omstreeks 07 hr is er een conjunctie van Jupiter met de ster Aldebaran van de Stier. Bekijk de samenstand enkele uren eerder als het nog donker is. Venus en de Pleaiden staan ook in de buurt. (SN/RS)
Deze conjunctie vindt plaats rond de oppositie van de planeet, waarin deze een zogeheten oppositielus aan de hemel beschrijft. Bij het bestuderen van het trajectkaartje voor deze oppositie zal het u opvallen dat Jupiter de ster 3x keer passeert. Vandaag is de eerste keer, 7 december voor de tweede keer en volgend jaar op 24 maart 2013 voor de derde en laatste keer. (AE/SN)

Meteoren van de Perseiden: Dit is wellicht de bekendste meteorenzwerm en zichtbaar van 23 juli tot 22 augustus. Het maximum ligt in de vroege ochtend van 11/12 augustus. Per uur kunnen vannacht tot 100 meteoren per uur waargenomen worden. Het is bijna Nieuwe Maan, de smalle maansikkel (24-) komt na 01 hr op, dus geen storend maanlicht.Er zijn nog andere meteoorzwermen actief, maar die zijn veel minder rijk. (LPP/RS).

In de vroege ochtendstond een samenstand van de Maan met Jupiter en de ster Aldebaran van de Stier. Wat meer naar het NO juist boven de horizon is ook Venus te zien. Verder natuurlijk de Pleiaden boven de markante V-vorm van de kop van de Stier. De conjuncties van de Maan (32-) met Aldebaran en Jupiter zijn beiden op de 11e om respectievelijk 20 hr en 22 hr in de avond. (SN/DP)

Aan de westelijke avondhemel in de schemering is een samenstand te zien van de planeten Saturnus en Mars met de ster Spica van de Maagd; in deze volgorde van boven naar beneden, De conjunctie volgt als het trio onder gegaan is. (SN/DP)

Er zijn drie conjuncties, tussen Maan (21+) met de ster Spica van de Maagd om 00 hr, tussen de Maan en Saturnus om 05 hr en tot slot tussen de Maan met Mars om 09 hr. Allen geschieden onder de horizon. Vergelijk de onderlinge posities aan de avondhemel in de schemering van 21 en 22 augustus (SN/RS).

Sterbedekking: De ster jota Librae (Weegschaal) wordt vanavond door de Maan (42+) bedekt. Deze sterbedekking begint om 21:44 hr aan de donkere maanrand. Het weer tevoorschijn komen aan de verlichte maanrand is in onze streken niet waarneembaar omdat de maan dan te dicht aan de horizon staat (SN).

Vanochtend om 05 hr vindt er een conjunctie plaats van de Maan (56+) met de ster Antares van de Schorpioen. Dit is bij ons niet te zien. Bekijk de verplaatsing van de Maan op 24 en 25 augustus in de avond. (SN/RS)

Het is vandaag om 15:57 hr voor de tweede keer deze maand Volle Maan. De eerste Volle Maan viel op 1 augustus. Een tweede Volle Maan in dezelfde maand wordt ook wel 'blauwe maan' genoemd. (LPP)

Begin van meteorologische herfst. Het omvat de maanden september, oktober en november.

Om 03 hr staat de Maan (64-) in conjunctie met de Pleiaden en een etmaal later om 03 hr (55-) met de ster Aldebaran van de Stier. De conjunctie met Jupiter vindt overdag plaats om 14 hr (SN/LPP/RS).

Vanavond om 20 hr staat de Maan (13-) in conjunctie met Venus. Beiden zijn zichtbaar in de ochtend. Vergelijk hun onderlinge posities en constateer dat de conjunctie inderdaad plaatsgevonden heeft (SN).

Tussen 05 en 06 hr passeert de smalle krimpende Maansikkel (10-) een vrij heldere ster: alpha Cancer (Kreeft). Omstreeks 05:18 hr staat de ster het dichtste bij het bovenste puntje van de maansikkel. Beiden staan nog laag boven de horizon, dus een verrekijker/spottingscope of kleine telescope kan goede diensten bewijzen om deze conjunctie waar te nemen. Beiden staat in het beeldveld van uw instrument, de afstand tussen het middelpunt van de Maan met de ster is ongeveer 20' (SN/DP).

In de ochtendschemering is er nog een samenstand tussen de Maan (3-) en de ster Regulus van de Leeuw. De conjunctie vindt later overdag plaats om 16 hr (Stl/RS).

Vanavond om 24 hr is de Maan (18+) in conjunctie met Mars. Bekijk de samenstand tussen beiden kort voordat zij ondergaan in de schemering. Wat verder naar het noordwesten is ook Saturnus nog te ontwarren in de schemering. Gebruik eventueel een verrekijker, alle objecten staan dicht boven de horizon (Stl/DP).

Vanochtend om 09 hr staat de Maan (32+) in conjunctie met de ster Antares van de Schorpioen. Bekijk de samenstand daarom de avond ervoor of vanavond in het zuidwesten (SN/DP).

Om 16:49 hr begint de astronomische herfst. Vandaag staat de zon precies boven de evenaar en duren dag en nacht even lang. Het kaartje geeft voor vandaag de hoogte van Zon en Maan boven de horizon aan. De compasrichting geeft aan in welke richting de Maan staat. Vergelijk de zonshoogte met het begin van de lente, zomer en winter.
De astronomische herfst duurt dit jaar 89d20h09m. (LPP)

De Volle Maan meest nabij het begin de herfst wordt ook wel "Oogstmaan" genoemd. Om 05:18 hr is het Volle Maan. (LPP)

Vanochtend vindt er een zeer nauwe conjunctie plaats tussen Venus en de ster Regulus van de Leeuw. Bekijk de samenstand enkele uren eerder voordat deze zijn ondergegaan voor zonsopkomst (SN/RS).

Robert Hutchings Goddard; Amerikaanse natuurkundige en uitvinder, onder meer van de eerste vloeibare brandstof raket, is 130 jaar geleden geboren (1882).

Vandaag zijn er twee conjuncties. De eerste conjunctie is om 12 hr is tussen Maan (76-) en de ster Aldebaran van de Stier en daarop volgt een conjunctie van de de Maan (72-) met Jupiter om 22 hr. Bekijk dit om omstreeks 07 hr hedenochtend en morgenochtend (SN/RS).

Sterbedekking: Kort na het opkomen van de Maan (78-) (wordt de ster Chi1 Orionis (Orion) door de Maan verduisterd. De verduistering begint aan de verlichte zijde van de Maan rond 03:44 hr en de ster komt ruim een uur later weer tevoorschijn aan de donkere zijde van de Maan. Vooral dat laatste is goed waarneembaar met de verrekijker (SN/LPP)

Om 00 hr is de Maan (16-) in conjunctie met de Regulus van de Leeuw. Bekijk de samenstand in de ochtend als de Maan is opgekomen. Venus is ook van de partij (zie 13 oktober) (SN/RS).

Om 22 hr is de Maan (9-) in conjunctie met Venus. Bekijk de samenstand op de 13e kort voordat het licht wordt (SN/RS).

Het is nog ongeveer 31 hr tot Nieuwe Maan en aan de oostelijke horizon kunt u vanochtend proberen om nog een glimp op te vangen van de zeer oude en smalle Maansikkel. Gebruik een verrekijker en kijk tussen 07:00/07:30 hr of u de Maansikkel kunt vinden (LPP/Stl).

Vanmiddag om 13 hr is de Maan (12+) in conjunctie met Mars. Bekijk de samenstand in de schemering vlak voordat beiden onder gaan (Stl/RS).

Henry Norris Russell; Amerikaans astronoom en bedenker van het Hertzsprung-Russell-diagram, is 135 jaar geleden geboren (1877) (JPL).

Einde van de zomertijd. Om 03:00 hr gaat de klok een uur achteruit (02:00 hr); het begin van de wintertijd. Vanaf hier worden alle tijden gemeld in winterttijd.

Nacht van de nacht. Bij de Nacht van de nacht draait het om duisternis en worden er in het gehele land activiteiten georganiseerd rondom dit thema. In Maarssen wordt een nachtwandeling gehouden waarbij onder meer ook naar de sterren gekeken kan worden. Nadere bijzonderheden volgen volgen op de site van het IVN.

De Maan staat in de Stier halverwege de ster Aldebaran en de Pleiaden. Een conjunctie van de Maan (93-) met Aldebaran volgt in de 17 hr. Daarna volgt op de 2e om 02 hr een conjunctie van de Maan (91-) met Jupiter. Beiden zijn dan al op, maar het kaartje toont de situatie voor de vroege ochtend. (SN/RS)

Vanavond is er een verduistering en bedekking van Jupitermaan Ganymedes te zien. De maan verdwijnt om 21:26 hr in de schaduw van Jupiter en komt daar om 23:34 hr weer uit. Dit aan de W-zijde van de planeet. Korte tijd later, om 00:30 hr, wordt de maan door Jupiter bedekt en Ganymedes komt om 02:24 hr aan de O-zijde van Jupiter weer tevoorschijn (JM).

Vanochtend om 10 hr komt de Maan (36-) in conjunctie met de ster Regulus van de Leeuw. Bekijk de samenstand voordat de zon opkomt (SN/RS).

Op de 11e staat de Maan (7-) om 20 hr in conjunctie met Venus. Op de 12e na middernacht staat de Maan (5-) om 02 hr in conjunctie met de ster Spica van de Maagd. Bekijk de samenstand vanochtend rond 07 hr (SN/RS).

Rond middernacht (15/16) staan Venus en Spica met elkaar in conjunctie. Bekijk de samenstand kort voor het ochtergloren als beiden opkomen. Saturnus staat ook in de omgeving (SN/RS).

Sterbedekking: De ster Mu Sagittarri (Boogschutter) wordt door de Maan (11+) bedekt om 17:11 hr. Om 18:18 hr komt de ster weer tevoorschijn aan de verlichte zijde van de Maan (SN).

Maan (9+) en Mars zijn met elkaar in conjunctie in de ochtend om 10 hr. Bekijk het koppel in de avondschemering vlak voordat zij ondergaan (SN).

Meteoren van de Leoniden: Een rijke meteorenzwerm, maar met sterk wisselende intensiteiten en actief van 13 tot 20 november. Met geluk kunnen vannacht tot 10 meteoren per uur waargenomen worden. Er vannacht ook nog enkele minder actieve meteorzwermen te zien. De wassende maan (21+) is op weg naar het eerste kwartier en dat is gunstig. (LPP/RS)

Henry Gellibrand. Een Engels wiskundige en bekend van zijn onderzoek aan aardmagnetisch veld en zijn invloed op het compas, is 415 jaar geleden geboren. (1597) (JPL)

Sterbedekking: Andermaal een vrij heldere ster welke door de Maan bedekt wordt. Nu gaat het om 43 Sagittarri (Boogschutter). De ster verdwijnt aan de donkere zijde van de Maan (20+) omstreeks 18:11 hr en komt weer tevoorschijn aan de verlichte zijde om 19:09 hr (SN).

Om 06 hr staan Venus en Saturnus met elkaar in conjunctie. Bekijk de nauwe samenstand wat later als beiden wat hoger aan de hemel staan (SN/RS).

Op de 28e om 00 hr is de Volle Maan in conjunctie met de Pleiaden. Daarna trekt de Maan richting Jupiter om met deze planeet op de 29e omstreeks 02 hr in conjunctie te komen. Onderweg passeert de Maan Aldebaran, de conjunctie met deze ster in de Stier vindt plaats op de 28e om 23 hr (SN/RS).

Begin van meteorologische winter. Het omvat de maanden december, januari en februari.

De Maan (60-) is op de 5e om 17 hr in conjunctie met de ster Regulus. Bekijk de samenstand na middernacht als beiden opgekomen zijn op de 5e en de 6e (SN/RS).

De laatste bemande maanvlucht, de Apollo 17, is 40 jaar geleden (1972) gelanceerd (JPL).

Jupiter staat vanavond om 21 hr voor de 2e keer dit jaar in conjunctie met de ster Aldebaran van de Stier. De eerste keer was op 3 augustus. Daar ook meer informatie over deze meervoudige conjuncties. (AE/SN)

De Maan komt de komende dagen in conjunctie met achtereenvolgens de ster Spica (9 dec - 14 hr); Saturnus (10 dec - 14 hr); Venus (11 dec - 16 hr); Mercurius (12 dec). De samenstanden met de snel afnemende Maansikkel (22-; 13-; 6-; 2-) kunnen in het ochtendgloren waargenomen worden (SN/RS/LPP).

Kristian Olaf Birkeland. Noors natuurkundige en vooral bekend omdat hij de aard van het poollicht doorgronde is vandaag 145 jaar geleden geboren.

Meteoren van de Geminiden: Van 6 tot 19 december zijn de meteoren van de Geminidenzwerm actief. Vannacht kunnen tot 120 meteoren per uur waargenomen worden. Het maximum ligt om 22 hr. Er is nog een andere meteorenzwerm actief, de Coma Beriniciden, maar hiervan zijn er hooguit 5 per uur van te zien. Het is rond Nieuwe Maan, dus geen storend maanlicht en dat is gunstig (LPP/RS).

Vanochtend om 10 hr komt de Maan (6+) in conjunctie met Mars. Bekijk de samenstand rond 17 hr vlak doordat beiden onder gaan. (Stl/RS)

Edward Emerson Barnard. Vooraanstaand Amerikaans amateur astronoom met vele komeet ontdekkingen op zijn naam. Is vooral bekend om zijn waarnemingen aan Barnards ster en onderzoek aan donkere gasnevels, waarvan een catalogus opgesteld is. Hij is 155 jaar geleden geboren (1857). (JPL)

Begin van de astronomische winter om 12:11 hr. De dagen beginnen weer te lengen. De zon staat vandaag slechts 7 h 45 m boven de horizon. Het kaartje geeft voor vandaag de hoogte van Zon en Maan boven de horizon aan. De compasrichting geeft aan in welke richting de Maan staat. Vergelijk de zonshoogte met het begin van de lente, zomer en herfst.
De astronomische winter loopt tot in maart 2013 en duurt 88d23h45m. (LPP)

Om 03:15 hr staat van links naar rechts de ster Aldebaran in de Stier, de Maan en Jupiter op één lijn. Om 02 hr is de Maan (95+) ook in conjunctie Jupiter met onderlinge afstand van 0,9°. Later volgt nog een conjunctie tussen de Maan en de ster om 07 hr, maar dan zijn beiden net onder gegaan (SN/RS).

Sterbedekking: De ster Chi2 Orionis (Orion) wordt vanaf 22:27 hr door de nagenoeg Volle Maan bedekt. Om 23:23 hr is de bedekking voorbij. De vrijwel Volle Maan straalt veel licht uit, gebruik daarom ten minste een vergroting van 100x om de bedekking waar te nemen. (SN/RS)

De Volle Maan gelegen het meest nabij het begin de winter wordt midwinter volle maan genoemd. Om 11:21 hr is het volle maan. (LPP)