Nederlands English Home Contact Disclaimer Sitemap Nieuw/New

STERRENHEMEL

13e editie: 2018; laatst bijgewerkt: 13-Nov-2017

HOOGTEPUNTEN

2018   2019  
2018-02-23 Bedekking Aldebaran 2019-01-21 Totale Maansverduistering
2018-07-27/28 Totale Maansverduistering 2019-07-16 Gedeeltelijke Maansverduistering.
2018-09-03 Komeet 21P/Giacobini-Zinner in samenstand met Capella. 2019-11-11 Mercurius overgang.
2018-09-07/12 Komeet 21P/Giacobini-Zinner in samenstand met sterrenhopen in het sterrenbeeld Voerman.    
2018-12-16 Komeet 46P/Wirtanen in samenstand met de Pleiaden    
2018-12-23 Komeet 46P/Wirtanen in conjunctie met Capella    

INLEIDING

Dit overzicht is samengesteld voor de beginnende liefhebber in de sterrenkunde en wil een leidraad zijn om met het blote oog of een eenvoudige verrekijker, spottingscope of kleine telescoop de sterrenhemel te bestuderen. Berekeningen en schema's voor de hemelverschijnselen zijn uitgevoerd met verschillende sterrenkundige software pakketen. Voor genoemde gedenkdagen worden gegevens gebruikt van de kalender van het Jet Propulsion Laboratory (JPL).
Vrijwel alle met het blote oog zichtbare bijzondere gebeurtenissen worden genoemd en gaan vergezeld van opzoekkaartjes. Vaak is de Maan leidend en van hieruit kunnen de andere genoemde sterren en planeten gevonden worden. Is de betreffende ster gevonden dan kan men van daar uit op zoek naar het sterrenbeeld waartoe deze behoort. Daarvoor zijn voor elke maand sterrenkaarten opgenomen om het opzoeken aan de hemel eenvoudiger te maken en wordt een summiere opsomming gegeven van de zichtbare hemelobjecten. Op de sterrenkaarten staan ook de andere sterrenbeelden welke op deze avond zichtbaar zijn, zodat men snel de weg aan de sterrenhemel kan leren kennen. Bij de sterrenkaarten staan veel tips en trucs om de weg aan de sterrenhemel te leren kennen . Hier worden ook de hemelichamen, sterrenhopen en sterrenstelsels beschreven. Een eenvoudige verrekijker is daarbij een handig hulpmiddel. De sterrenkaarten zijn echter alleen geschikt voor de avonduren.
Wanneer de Maan genoemd wordt, dan wordt ook aangegeven hoeveel percent van de Maan om middernacht verlicht is. Een + of - teken geeft aan of het een wassende of krimpende is. Dus (94-) staat voor een krimpende Maan die voor 94% is verlicht.
Moeilijke termen en begrippen worden uitgelegd in ons clossarium. Het volstaat om de link te volgen. Meer inleidende informatie en nuttige tips voor het waarnemen staat <hier>.

ZONNESTELSEL

Ons zonnestelsel kent 8 planeten; van de zon af gezien zijn dat Mercurius, Venus, Aarde, Mars, Jupiter, Saturnus, Uranus en Neptunus. Pluto is sedert augustus 2006 geen planeet meer, maar een dwergplaneet.
De paneten Mercurius en Venus zijn de zogeheten binnenplaneten en staan dus tussen de aarde en de zon. Daardoor kunnen we bij beiden schijngestalten waarnemen, zoals bij de maan. Met een kleine telescoop of verrekijker zijn vooral de schijngestalten van Venus goed waar te nemen.
Van de buitenplaneten zijn Mars, Jupiter en Saturnus met het ongewapende oog gemakkelijk aan de nachtelijke sterrenhemel te vinden en met name Jupiter en Saturnus zijn ook in de verrekijker bezienswaardige objecten. Bij Jupiter kunnen de vier grootste maantjes gezien worden en bij Saturnus worden in de verrekijker ook de beroemde ringen zichtbaar.
Uranus en Neptunes zijn zo lichtzwak dat deze alleen goed te zien zijn met goede verrekijkers en telescopen. Als U bekend is waar de planeten aan de sterrenhemel staan kunt U deze planeten ook met een verrekijker opzoeken. In onze hemelkalender laten we beiden in het algemeen buiten beschouwing, tenzij deze gemakkelijk met de Maan als lijdraad te vinden zijn. Pluto is zondermeer niet zichtbaar in de verrekijker.

ZON EN MAAN IN 2018

Schemerdiagram en zon

Het schemerdiagram links toont in vogelvlucht het tijdstip van de opkomst en ondergang van de zon, nachtelijke duisternis en de schemerzone.
In de maanden juni en juli wordt het ook in de nacht niet geheel donker.

Zonsverduisteringen in 2018
Op de volgende dagen zijn er zonsverduisteringen zichtbaar in Nederland:

geen

Andere zonsverduisteringen te zien op aarde:

15 feb 2018 Gedeeltelijk
13 jul 2018 Gedeeltelijk
11 aug 2018 Gedeeltelijk

   
Maan

Bij (helder) maanlicht zijn veel sterren en andere hemelverschijnselen moeilijker waar te nemen. Het diagram links laat zien wanneer er storend maanlicht is.
De mooiste nachtelijke zoektochten aan de sterrenhemel maakt u zonder maan. Uitgaande voor de avond geldt als beste omstandigheid dat de maan tussen het laatste kwartier en eerste kwartier moet zijn; rond nieuwe maan dus. Dat zijn de perioden met de donkerblauwe banen in het linker diagram. Rond Volle Maan, de grijze banen, stoort de maan met te veel licht.

Maansverduisteringen in 2018
Op de volgende dagen zijn er maansverduisteringen zichtbaar in Nederland:

27 jul 2018 Totale Maansverduistering

Andere maansverduisteringen te zien op aarde:

31 jan 2018 Totale Maansverduistering


PLANETEN IN 2018

Mercurius

De eerste planeet vanaf de zon gezien is Mercurius. Een jaar op Mercurius duurt slechts 88 dagen. Dat betekent dat de planeet zich ook snel aan de hemel verplaatst en daar dankt Mercurius ook zijn naam aan: Snelle bode. De snelle omloop om de zon betekent ook dat de planeet vaak wisselt van ochtendster naar avondster. Mercurius is niet altijd evengoed zichtbaar omdat deze dicht bij de zon staat en dus vlak na zonsopkomst of ondergang een weinig boven de horizon moet worden opgezocht. Laaghangende bewolking, nevel of hogere gebouwen dan wel bomen gooien dan al gauw roet in het eten. Zoek dus een vrije horizon.

Mercurius in 2018
In 2018 is Mercurius 3x avondster en 4x ochtendster. De beste ochtend verschijning is in de maanden januari, augustus/september en december. Ook de zichtbaarheid in de avonden van maart zijn gunstig. De tabel hieronder geeft de zoekkaartjes. Op de zoekkaartjes staat het pad van de planeet ten opzichte van opkomende of ondergaande zon aangegeven. Ongeveer 45 min na zonsondergang kan het beste naar de planeet gezocht worden. De rode lijn is de horizon voor dat moment.

Ochtendster Avondster
jan feb-mrt
apr jun-jul
aug-sep okt-nov
dec  
   
Venus

Venus is de ultieme ochtend- of avondster en komt soms tot 4,5 uur voor de zon op, of gaat zij na de zon onder. Venus kan na zon en maan het helderste hemellichaam zijn. In gunstige omstandigheden, dus bij maanloze nachten, kan de planeet zelfs eigen schaduwen werpen! Er zijn zelfs meldingen van mensen die de planeet met het ongewapende oog overdag gezien menen te hebben. Een jaar op Venus duurt 226 aardse dagen en doorgaans kunnen we elk jaar Venus één keer als ochtendster en één keer als avondster zien.
Venus is genoemd naar de Romaanse liefdesgod. En wie Venus door een telescoop of verrekijker bekijkt zal opmerken dat deze naam heel toepasselijk is. Venus toont net als de maan schijngestalten en het groeiende of afnemende sikkeltje van Venus is een juweeltje op zich.

Venus in 2018
Venus is als avondster nog even te zien in januari, maar verdwijnt als snel in de gloed van de schemering. In de loop van dezelfde maand komt Venus uit de ochtend schemering tevoorschijn en is dan tot oktober boven de horizon oostelijke horizon te volgen. Aan het eind van december wordt Venus weer zichtbaar aan de avondhemel.
De tabel hieronder geeft de zoekkaartjes. Op de zoekkaartjes staat het pad van de planeet ten opzichte van opkomende of ondergaande zon aangegeven. Ongeveer 45 min na zonsondergang kan het beste naar de planeet gezocht worden. De rode lijn is de horizon voor dat moment.

Ochtendster Avondster
nov-dec jan-okt
schijngestalten van Venus
   
Mars

Vanwege het rode uiterlijk hebben de Romeinen deze planeet vernoemd naar hun oorlogsgod. Met een wat grotere telescoop zijn bij Mars twee kleine maantjes te zien. In een verrekijker blijft Mars veelal een onbestemd roodachtig klein schijfje.

Mars in 2018
De eerste helft van het jaar is Mars vooral een ochtend verschijning. In de loop van de zomer wordt Mars ook zichtbaar in de avonduren. Mars komt dit jaar op 27 juli in oppositie en dat betekent dat de planeet rond deze datum de gehele nacht zichtbaar is. Daarna wordt Mars een avondverschijning en staat de rest van het jaar aan de avondhemel.
Het schema hieronder geeft het pad aan van Mars tussen de sterren rond de oppositedatum in het sterrenbeeld Steenbok.

Oppositielus van Mars in 2018

   
Jupiter

Jupiter is de grootste planeet van ons zonnestelsel en als deze zichtbaar is ook één van de helderste objecten aan de nachtelijke hemel.
De planeet is genoemd naar de gelijknamige Romeinse Oppergod en God van hemel en bliksem.

Jupiter in 2018
Tot ver in het voorjaar is Jupiter vooral een ochtend verschijning, maar wordt in de loop van maart ook 's avonds steeds beter zichtbaar. Jupiter is op 9 mei in oppositie en dan de gehele nacht zichtbaar. Later in de zomer wordt de planeet vooral een avondverschijning. In november verdwijnt Jupiter in de avond schemer wordt later in december weer even zichtbaar in de ochtendstond..
Het schema hieronder geeft het pad aan van Jupiter tussen de sterren rond de oppositedatum in het sterrenbeeld Schorpioen.

Oppositielus van Jupiter in 2018

Maantjes van Jupiter
Al in een gewone verrekijker zijn Jupiter's vier grootste maantjes te zien. Deze maantjes draaien binnen enkele dagen om de planeet en de positie veranderingen zijn al binnen enkele uren zichtbaar. Het is zeer attractief om de dans van de Jupitermaantjes te volgen. In het jaaroverzicht zijn alleen de meest bijzondere verschijnselen opgenomen.

   
Saturnus

Saturnus, de Lord of Rings, is de verst verwijderde planeet die zichtbaar is met het blote oog. In een verrekijker worden ook de ringen zichtbaar. De planeet ziet er dan uit als een ovaaltje. Ook de grootste maan van Saturnus "Titan" kan met een goede verrekijker gezien worden. Net als de andere bovenstaande planeten is ook deze planeet Saturnus benoemd naar een belangrijke Romeinse God.

Saturnus in 2018
Saturnus is in januari nog vooral een ochtend verschij-ning, maar wordt in de loop van mei ook in de avond steeds beter zichtbaar. Op 27 juni is Saturnus in oppositie met zon. Zon - aarde - Saturnus staan dan op één lijn en de planeet is dan de gehele nacht zichtbaar.
In de zomer is Saturnus vooral een avondverschijning en eind december verdwijnt Saturnus in de avond-schemering.
Het schema hieronder geeft het pad aan van Saturnus tussen de sterren rond de oppositedatum in het sterrenbeeld Boogschutter.

Oppositielus van Saturnus in 2018

KOMETEN IN 2018

Kometen, of ook wel staartsterren, bestaan over het algemeen uit vuile sneewballen die vaak in sterke ellipsvormige banen rond de zon draaien. Deze kometen zijn de zogenaamde periodieke kometen. Zij zijn regellmatig aan de sterrenhemel zichtbaar. Er zijn ook kometen die toevallig langskomen en een parabool- of hyperboolbaan om de zon beschrijven. Die zien we maar één keer en daarna vertrekken deze naar de diepten van het heelal om nooit meer terug te komen. Het is dan ook niet mogelijk om voorspellingen op te stellen van dit type kometen. Dat lukt wel bij periodieke kometen.
Wanneer het ijs van de komeet In de buurt van de zon begint te verdampen kunnen we dat waarnemen als de staart of diffuse vlek.

Er worden er twee kometen verwacht welke mogelijk zichtbaar worden met het blote oog. Maar zoek de kometen in een donkere omgeving, dus buiten de bebouwde kom. Kijk bij voorkeur als de maan niet schijnt. Hoewel beiden zichtbaar kunnen worden met het blote oog blijven het toch relatief lichtzwakke diffuse vlekken. De animaties laten de zien hoe deze kometen door het zonnestelsel trekken. De zoekkaart geeft het traject van de komeet langs de sterrenhemel aan:

21P/Giacobini-Zinner
Komeet 21P/Giacobini-Zinner wordt eind augustus wellicht zichtbaar voor het blote oog en is tot begin september de gehele nacht zichtbaar. Daarna tot half oktober aan de avondhemel. Omstreeks 11 september passeert de komeet de aarde op een afstand van 58 miljoen kilometer.

46P/Wirtanen
Deze komeet wordt in de loop van eind november zichtbaar aan de avondhemel en zal tot in januari 2019 met het blote oog zichtbaar blijven, maar is na 20 december ook zichtbaar aan de ochtendhemel. In het midden van december is de komeet het meest helder. De komeet passeert de aarde rond 17 december op een afstand van 12 miljoen kilometer. Met een beetje mazzel hebben we dit jaar dan een echte komeet met de Kerstdagen aan de avondhemel staan.

De baan van 46P/Wirtanen is zeer onregelmatig. Doordat de komeet vaak in de buurt van Jupiter komt, verandert de baan onder invloed van deze grote planeet regelmatig.

METEOREN IN 2018

Door het jaar heen zijn tientallen meteorenzwermen actief. Gedurende de nacht kunnen dan meerdere meteoren, in de volksmond ook wel vallende sterren, waargenomen worden. De tabel hieronder geeft van de data van de voornaamste en bekendste meteorenzwermen voor het komende jaar. Tijden in lokale tijd (MET/MEZT).

Zwerm
Datum
Maximum
Maanfase %
(middernacht)
Quadrantiden 2018-01-03 21 hr 85-
Lyriden 2018-04-22 21 hr 50+
Perseïden 2018-08-13 03 hr 03+
Leoniden 2018-11-18 23 hr 71+
Geminiden 2018-12-14 13 hr 34+

 

STERBEDEKKINGEN IN 2018

In elke nacht en gedurende elke omloop van Maan om de aarde worden in het pad van de Maan wel meerdere sterren bedekt. Vaak zijn het zwakke sterren. Een flinke telescoop is dan ook nodig om de bedekkingen te kunnen waarnemen. Met een kleinere telescoop zijn er ook al tientallen per jaar te zien. Anders wordt het als het gaat sterren welke met goed fatsoen zichtbaar zijn op het platte land met het blote oog of met behulp van een verrekijker. Dan is het aantal al snel gereduceerd tot een handjevol per jaar. Het zijn deze sterbedekkingen die we in het onderstaande overzicht opgenomen hebben. Volg de link voor details. In ons overzicht noemen we alleen de sterren groter dan de 4e magnitude.
Omdat de de verlichte zijde van de maan doorgaans zijn omgeving overstraald is met de verrekijker of kleine telescoop vaak alleen de in- of uittrede (verdwijnen of verschijnen) van de ster te zien aan de donkere zijde van de maan.

Datum Ster
2018-02-08 γ Lib
2018-02-23 Aldebaran
2018-09-21 γ Cap
2018-10-30 ζ Gem

Aldebaranbedekkingen en de Hyaden 2015-2018
Bedekkingen van sterren door de Maan komen in telkens in series voor welke zich voor elke ster om de 9 of 18 jaar herhalen. Er zijn slechts vier heldere sterren van de eerste grootte die door de Maan kunnen worden bedekt: Aldebaran, Antares, Regulus en Spica. De Aldebaran cyclus die begint in 2015, begint opnieuw in 2033.


Aldebaran bedekking op 06-11-2017 rond 04:32 hr wanneer de ster weer achter de maanrand
vandaan komt. Klik op de afbeelding voor een animatie van een serie foto's.

Tussen 19 januari 2015 en 3 september 2018 vinden 49 Aldebaran bedekkingen plaats. In ons land zijn er daarvan 12 boven de horizon, dag en nacht tezamen. Helaas is geen enkele bedekking ideaal. Van de 12 vinden er 5 overdag plaats en dus op voorhand al niet waar te nemen. Blijven er 7 over voor de nachtelijke uren. Daarvan vallen er weer 3 af omdat die op het tijdstip vallen dat de Maan zeer dicht bij de horizon staat; op 'ondergaan'. De 4 die overblijven liggen rond Volle Maan. De Maan straalt dan zoveel licht uit dat het het blote oog of met kleine instrumenten moeilijk wordt om er iets van te zien. Vanwege het unieke karakter van deze bedekkingen zullen we alle bedekkingen toch noemen in ons overzicht voor de komende jaren. Een volledige lijst van alle 49 bedekkingen is <hier> te raadplegen.
Vooraf gaande aan een Aldebaran conjunctie of bedekking trekt de Maan ook vaak door de sterrenhoop Hyaden. De Maan bedekt dan tal van andere relatief heldere sterren in korte tijd. Wij geven in ons overzicht dan ook animaties van de gebeurtenissen, zodat u een idee heeft van wat u kunt verwachten. Tijdstippen van bepaalde gebeurtenissen kunt u herleiden door de animatie stop te zetten en de tijd af te lezen in het scherm.

Regulusbedekkingen 2016-2018
In 2016 begint ook een reeks bedekkingen van Regulus die eindigt in 2018. De cyclus begint op 18 december 2016 en eindigt met de bedekking op 24 april 2018. In deze periode wordt Regulus 19 keer door de maan bedekt. Slechts 3 spelen boven onze horizon af, waarvan 2 tijdens daglicht. Alleen de bedekking op 8 december 2017 is bij ons waar te nemen. Pas In 2025 begint een volgende reeks Regulus bedekkingen. Een volledige lijst van alle 19 Regulusbedekkingen is <hier> te raadplegen.

HEMELKALENDER

   

DECEMBER 2017

  Maanfasekalender; Zon en maan; Sterrenkaart
1 december
 
Begin van meteorologische winter. Het omvat de maanden december, januari en februari.
3 december
 
Bij opkomst van de Maan (99+) staat deze in samenstand met Aldebaran. De conjunctie vond eerder op de dag plaats rond 14 hr. In o.a. Noord Amerika wordt de ster door de Maan bedekt. (RS)
6 december
 
Vanochtend om 07:24 hr is Jupitemaan Callisto in conjunctie met Jupiter. (JSP)
8 december
 
Regulusbedekking: Als de Maan (65-) om 22:28 hr opkomt is de Regulusbedekking al in volle gang. Om 23:13 hr komt aan de donkere zijde van de Maan de ster Regulus weer te voorschijn. De Maan staat dan nog vrij laag boven de horizon. (RS)
13 december
 
Kristian Olaf Birkeland. Noors natuurkundige en vooral bekend omdat hij de aard van het poollicht doorgronde is vandaag 150 jaar geleden geboren.
13/14 december
 
Meteoren van de Geminiden: Van 6 tot 19 december zijn de meteoren van de Geminidenzwerm actief. Vannacht kunnen tot 120 meteoren per uur waargenomen worden. Er is nog een andere meteorenzwerm actief, de Coma Beriniciden, maar hiervan zijn er hooguit 5 per uur van te zien. De Maan stoort niet. (LPP/RS)
13/14/15 december
 
De Maan staat de komende dagen in samenstand met Spica, Mars en Jupiter aan de ochtendhemel. De conjunctie van de Maan (25-) met Spica valt op 12 dec om 22 hr; tussen Maan (18-) en Mars op de 13e om 18 hr en tenslotte tussen Maan (11-) en Jupiter om 17 hr op de 15e. (RS)
16 december
 
Edward Emerson Barnard. Vooraanstaand Amerikaans amateur astronoom met vele komeet ontdekkingen op zijn naam. Is vooral bekend om zijn waarnemingen aan Barnards ster en onderzoek aan donkere gasnevels, waarvan een catalogus opgesteld is. Hij is 160 jaar geleden geboren (1857). (JPL)
21 december
 
Begin van de astronomische winter om 17:28 hr. De dagen beginnen weer te lengen. De zon staat vandaag slechts 7h 45m boven de horizon. Het kaartje geeft voor vandaag de hoogte van Zon en Maan boven de horizon aan. De compasrichting geeft aan in welke richting de Maan staat. Vergelijk de zonshoogte met het begin van de lente, zomer en herfst.
De astronomische winter loopt tot in maart 2017 en duurt 88,98 dg. (LPP)
30/31 december
 
Aldebaran en Hyadenbedekking: De Maan (93+) trekt door de sterrenhoop Hyaden en bedekt later vanacht ook Aldebaran. De bedekking van de eerste ster begin om 18:08 hr. Dit valt in de schemering en het is nog niet donker genoeg om de intrede te zien. De uittrede aan de verlichte zijde van deze ster is om 19:03 hr en om 03:03 hr is de Hyadenbedekking voorbij met de wederverschijning van Aldebaran aan de verlichte zijde van de Maan. Tal van relatief heldere sterren worden door de Maan bedekt, maar in de meeste gevallen is alleen de wederverschijning aan de donkere maanrand te zien. Het licht van de Maan overstraalt de intrede. De bedekking van Aldebaran begint om 02:14 hr. Een kaart van de Hyaden om te bepalen welke sterren in de animatie bedekt worden is hier te raadplegen. (RS)
 

JANUARI 2018

  Maanfasekalender; Zon en maan; Sterrenkaart
1 januari  
De Maan (99+) nadert Volle Maan en staat vandaag dit jaar om het dichtste bij de aarde. De afstand tot de Maan bedraagt om 23 hr 356.565 km. Op 15 januari staat de Maan het verst van de aarde. (LPP)
2 januari
 
Vandaag om 07 hr is de afstand aarde-zon is het kleinst en bedraagt 147.092.232 km. (RS)
3 januari
 
Meteoren van de Quandrantiden: Deze zwerm wordt ook wel de Boötiden genoemd. In de avond van 3 januari wordt de maximale intensiteit verwacht, maar de nagenoeg volle maan stoort flink. (LPP/RS)
4 januari
 
Sir Isaac Newton. Brits natuurkundige en astronoom is 375 jaar geleden geboren (1643). (JPL)
5 januari
 
Om 10 hr vanochtend wordt Regulus bedekt door de Maan (85-). Bekijk de samenstand voordat het licht wordt. (RS)
7 januari
 
Vanochtend staan op 05 hr Mars en Jupiter met elkaar in conjunctie. De onderlinge afstand bedraagt slechts 0,2°. (RS)
8 januari
 
Frank Watson Dyson. Brits wiskundige en astronoom aan de Royal Greenwich Observatory. Onderzocht onder andere het aardmagnetisch veld en introduceerde de radiografische tijdcontrole. Hij is 150 jaar geleden geboren (1868). (JPL)
9 januari
 
Om 03 hr staat de Maan (48-) in conjunctie met Spica. De onderlinge afstand is 6,8°. Bekijk de samenstand voordat het weer licht wordt. (RS)
11 januari
 
Om 06 hr staat de Maan (28-) in conjunctie met Jupiter en om 12 hr met Mars. De onderlinge afstand van de planeten tot de Maan is 3,6° respectievelijk 3,7°. Bekijk de samenstand in de ochtend voor het licht wordt. (RS)
12 januari  
Op Jupiter is vandaag een overgang van Mercurius over de zonneschijf waar te nemen. (15MC)
13 januari
 
Om 8 hr staat Saturnus in conjunctie met Mercurius. Het zal al behoorlijk schemeren, maar het loont de moeite om met een verrekijker te prooberen de conjunctie op te sporen. Meer naar het zuiden staan de Maan (12-) en Antares. (RS/SN)
15 januari  
De Maan staat vandaag dit jaar het verst van de aarde. De afstand tot de Maan bedraagt om 03 hr 406.460 km. Op 1 januari stond de Maan het dichtste bij de aarde. Het is bijna Nieuwe Maan, dus de Maan is niet zichtbaar. (LPP)
17 januari
 
Vanochtend staat Jupitermaan Callisto in conjunctie met Jupiter. Bekijk dit met ten minste een verrekijker. Callisto staat vlak boven de planeet. (JSP)
25 januari
 
IRAS. De eerste satelliet van Nederlandse makelij, de Infra-Rood Astronomische Satelliet werd vandaag 35 jaar geleden gelanceerd (1983). (JPL)
26/27/28 januari
 
Om 11 hr op de 27e is de Maan (77+) in conjunctie met Aldebaran. De onderlinge afstand bedraagt 0,3°. Bekijk de samenstanden in avond of nacht 26/26 en 27/28 januari. De Pleiaden staan ook in de omgeving. (RS)
31 januari  
Het is vandaag om 14:26 hr voor de tweede keer Volle Maan. De eerste keer was op 2 januari om 03:23 hr. De tweede Volle Maan binnen een maand wordt ook wel blauwe maan genoemd. (LPP)
 

FEBRUARI 2018

 
1 februari
 
Om 18 hr staat de Maan (98-) in conjunctie met Regulus en is in Noord Europa, grote delen van Rusland en verder tot aan Japan een bedekking van de ster waar te nemen. Wij moeten het doen met samenstand die in de avonduren aan de oostelijke horizon te zien is. (RS)
5/6 februari
 
Op de 5e om 13 hr staat de Maan (71-) in conjunctie met Spica. Dit gebeurt overdag, bekijk de samenstand daarom in de vroege ochtenden en merk op dat de Maan de ster voorbij is gegaan. (RS)
7/8/9/10/11 februari
 
De komende ochtenden staat de Maan in samenstand met achtereenvolgens Jupiter, Mars, Antares en Saturnus. De conjunctie van de Maan (49-) met Jupiter is op de 7e om 18 hr, met (36-) Mars op de 9e om 05 hr, met (35-) Antares op de 9e om 08 hr tot slot met (15-) Saturnus op de 11e om 17 hr. Alleen de conjunctie met Mars is zichtbaar en de minimale afstand tot de Maan bedraagt 3,6°. (RS)
8 februari
 
Jules Gabriel Verne. Frans science fiction auteur en grondlegger van het science fiction genre is vandaag 190 jaar geleden geboren (1828). (JPL)
8 februari
 
De ster γ Lib (Libra/Weegschaal) wordt vanochtend door de Maan bedekt. De bedekking begint om 04:17 hr aan de verlichte zijde van de Maan en de ster komt om 05:23 hr aan de donkere zijde weer tevoorschijn (RS)
14 februari
 
Fritz Zwicky. Zwitsers astronoom en werkzaam in de USA. Bekend van onder meer zijn onderzoek aan donkere materie, supernova, sterrenstelsels en neutronensterren, is vandaag 120 jaar geleden geboren (1898). (JPL)
23/24/25 februari
 
Landelijke sterrenkijavonden. In de gemeente Stichtse Vecht bent u in de gelegenheid om op vrijdag de 23e vanaf 20:00 hr door de telescoop naar de sterrenhemel te kijken bij het streekmusseum Vredegoed te Tienhoven.
23 februari
 
Aldebaran bedekking: Rond zonsondergang wordt de ster Aldebaran door Maan (55+) bedekt. De ster verdwijnt achter de Maan als het nog licht is, maar aan het einde van de burgelijkelijke schemering komt Aldebaran weer tevoorschijn aan de verlichte zijde. (RS)
24 februari
 
Ontdekking van pulsars door Susan Jocelyn Bell vandaag 50 jaar geleden (1968). zie ook 15 juli (JPL)
28 februari
 
Vanochtend staat Jupitermaan Callisto in conjunctie met Jupiter. Bekijk dit met ten minste een verrekijker. Callisto staat vlak onder de planeet. Het maantje Io staat voor Jupiter en is niet zichtbaar. Met wat grotere kijkers is ook de schaduw van Io op Jupiter waar te nemen. (JSP)
 

MAART 2018

  Maanfasekalender; Zon en maan; Sterrenkaart
1 maart  
Begin van meteorologische lente. Het omvat de maanden maart, april en mei.
1 maart
 
Vanochtend om 07 hr wordt Regulus door de Maan (99-) bedekt. Helaas gebeurd dit net nadat beiden zijn ondergegaan. Bekijk de samenstand vroeg in ochtend als beiden nog boven de horizon staan. (RS)
3/4/5/6/7 maart
 
De komende dagen staat Venus in samenstand met Mercurius. Een mooie gelegenheid om te proberen te lastige planeet Mercurius op te sporen. Venus en Mercurius staan met elkaar in conjunctie op 5 maart om 19 hr, de onderlinge afstand bedraagt dan 1,4°. (RS/SN)
4 maart
 
Patrick Alfred Caldwell-Moore. Brits astronoom en populisator van de sterrenkunde is vandaag 95 jaar geleden geboren (1923). (JPL)
4 maart
 
Om 21 hr staat de Maan (90-) in conjunctie met Spica, dit kort voordat beiden opkomen. Bekijk de ruime samenstand later op de avond. (RS)
7/8/9/10/11 maart
 
In de vroege ochtend zijn er de komende dagen een reeks van samenstanden tussen de Maan en respectievelijk (70-) Jupiter, (58-) Antares, (45-) Mars en (35-) Saturnus. De conjuncties tussen de Maan en andere hemellichamen zijn in ons land niet waar te nemen. (RS)
15 maart
 
Nicolas Louis de Lacaille. Frans astronoom en samensteller van de catalogus van 10.000 sterren aan de zuidelijke sterrenhemel. In die hoedanigheid introduceerde hij 14 nieuwe sterrenbeelden welke nog steeds gebruikt worden. Hij is vandaag 305 jaar geleden geboren (1713). (JPL)
17 maart
 
Vanochtend zijn er meerdere conjuncties tussen de Jupitermaantjes onderling te zien. Alle maantjes bevinden zich daarbij aan de oostelijke zijde van de planeet. Om 03:00 hr staat staat Io in conjunctie met Callisto, om 04:15 hr is er een conjunctie tussen Io en Europa en tot slot om 04:42 hr tussen Europa en Callisto. Ganymedes staat wat verder links (oost) van de planeet. (JSP)
20 maart
 
Om 17:15 hr begint de astronomische lente. Vandaag staat de zon precies boven de evenaar en duren dag en nacht even lang. Het kaartje geeft voor vandaag de hoogte van Zon en Maan boven de horizon aan. De compasrichting geeft aan in welke richting de Maan staat. Vergelijk de zonshoogte met het begin van de zomer, herfst en winter.
De astronomische lente duurt 92,74 dg. (LPP)
22 maart
 
Nadat vannacht de Maan (31+) is onder gegaan volgt een bedekking van Maan met Aldebaran. Bekijk de samenstand van Maan met Aldebaran in de open sterrenhoop Hyaden nadat het donker geworden is, maar voordat de hemellichamen onder gaan. De Pleiaden staan rechts van de Maan (RS)
24 maart
 
Wilhelm Heinrich Walter Baade. Duits astronoom en onderzoeker van onder meer neutronensterren, sterrenstelsels, supernova en rontgonbronnen is 125 jaar geleden geboren (1893). (JPL)
25 maart
 
Vanochtend staat Jupitermaan Callisto in conjunctie met Jupiter. Bekijk dit met ten minste een verrekijker. Callisto staat vlak boven de planeet. (JSP)
28 maart
 
Vanmiddag is en een conjunctie tussen de Maan en Regulus. Bekijk de samenstand als het donker geworden is. (RS)
31 maart
 
Om 2:00 hr vanochtend gaat de klok een uur vooruit (03:00 hr); het begin van de zomertijd. Vanaf hier worden alle tijden gemeld in zomertijd. Een handig ezelsbruggetje voor hen die het niet kunnen onthouden: In het VOORjaar gaat de klok VOORuit.
31 maart  
Het is vandaag om 14:36 hr MEZTvoor de tweede keer Volle Maan. De eerste keer was op 2 maart om 01:51 hr MET. De tweede Volle Maan binnen een maand wordt ook wel blauwe maan genoemd. (LPP)
31 maart / 1 april
  Overdag op 1 april om 09 hr staat de Maan (99-) in conjunctie met Spica. Bekijk de samenstand in de avond van 31 maart en 1 april. (RS)
 

APRIL 2018

  Maanfasekalender; Zon en maan; Sterrenkaart
2/3/4/5 april
 
Op 2 april om 14 hr staat Mars in conjunctie met Saturnus. Alleen de samenstand tussen beide planeten is zichtbaar aan de vroege ochtend horizon. De conjunctie is niet de kleinste afstand tussen beiden, die volgt een dag later. Door de posities van beide planeten de komende dagen te bestuderen kan waargenomen worden dat de afstand dus eerst wat kleiner wordt en later weer toeneemt. (RS)
3/4/5 april
 
Op 3 april om 15 hr staat de Maan (89-) in conjunctie met Jupiter en op 5 april om 01 hr met Antares. Bekijk de samenstanden in de vroege ochtend. (RS)
5 april
 
De Pioneer 11 is vandaag 45 jaar geleden gelanceerd (1973). Samen met de Pioneer 10 waren dit de eerste ruimevaartuigen welke de planeten Jupiter en Saturnus bezochten. (JPL)
7/8 april
 
Vanmiddag om 16 hr is er eerst een conjunctie tussen de Maan (57-) en Saturnus, gevolgd door een conjunctie van de Maan (55-) met Mars om 20 hr. Bekijk de samenstanden in de vroege ochtend. (RS)
19 april
 
Vanochtend staat Jupitermaan Callisto in conjunctie met Jupiter. Bekijk dit met ten minste een verrekijker. Callisto staat vlak onder de planeet. (JSP)
22 april
 
Meteoren van de Lyriden. Vannacht is er weer een bekende meteorenzwerm te zien. De Maan staat in het Eerste Kwartier. (LPP/RS)
24 april
 
Om 23 hr is er een conjunctie tussen de Maan (71+) en Regulus. De afstand tussen beiden is 0,6°. In Siberië wordt de ster door de Maan bedekt. Dit is de laatste Regulusbedekking in deze reeks. De eerst volgende reeks begint op 26 juli 2025. Maar van deze reeks zal alleen de bedekking van 29 maart 2026 waar te nemen zijn in ons land. (RS/DP)
28 april
 
Eugene Merle Shoemaker. Amerikaans geoloog en grondlegger van de geologie van de planeten. Vooral bekend van de ontdekking van de komeet Shoemaker-Levy 9 welke op Jupiter neerstorte. Hij is vandaag 90 jaar geleden geboren (1928). (JPL)
29 april
 
Op 28 april om 15 hr is een conjunctie tussen de Maan (97+) en Spica. Bekijk de samenstand vanaf ongeveer middernacht (28/29) als het donker geworden is. (RS)
30 april
 
Vanavond om 19 hr is de Maan (94-) in conjunctie met Jupiter. Bekijk de samenstand als het later op de avond donker geworden is. (RS)
 

MEI 2018

  Maanfasekalender; Zon en maan; Sterrenkaart
2/3 mei
 
Om 10 hr op 2 mei staat de Maan (94-) in conjunctie met Antares. Bekijk deze wijde samenstand in de vroege ochtend van 2 en 3 mei. (RS)
5/6 mei
 
Om 21 hr staat de Maan (79-) in conjunctie met Saturnus en op de 6e om 10 hr met Mars. Beiden zijn alleen in de vroege ochtend te zien en bekijk de samenstand voordat het licht wordt. (RS)
11 mei
 
Richard Phillips Feynman. Amerikaans natuurkundige. Was assistent bij de ontwikkeling van de atoombom en is vooral bekend om zijn theoriën over de quantum electrodynamica. Hij is vandaag 100 jaar geleden geboren (1918). (JPL)
14 mei
 
Skylab. Het eerste Amerikaanse ruimtestation, Skylab, werd vandaag 45 jaar geleden gelanceerd (1973). (JPL)
14 mei
 
Vanochtend staat Jupitermaan Callisto in conjunctie met Jupiter. Bekijk dit met ten minste een verrekijker. Callisto staat vlak boven de planeet. (JSP)
17 mei
 
Even voordat Venus zichtbaar wordt staat deze in conjunctie met de Maan (7+). Bekijk de samenstand voordat de Maan onder gaat. (RS)
22/23 mei
 
Vannacht komt de Maan (49+) steeds nader tot Regulus en een conjunctie volgt als beiden onder gegaan zijn om 04 hr. (RS)
26 mei
 
Om 00 hr is er een conjunctie tussen de Maan (86+) met Spica, de onderlinge afstand bedraagt 6,6°. (RS)
27/28 mei
 
Om 20 hr staat de Maan (96+) in conjunctie met Jupiter. Bekijk de samenstand vanacht als het donker is. (RS)
29 mei  
Om 16:19 hr is het Volle Maan. De laatste Volle Maan voorafgaande aan het begin van de astronomische zomer staat ook bekend als "Grasmaan". (LPP)
30 mei
 
Vannacht is er een wijde samenstand tussen de Maan (100) en Antares. De wijde conjunctie vond eerder rond 16 hr op de 29e plaats. (RS)
 

JUNI 2018

  Maanfasekalender; Zon en maan; Sterrenkaart
1 juni  
Begin van meteorologische zomer. Het omvat de maanden juni, juli en augustus.
1 juni
 
De Maan (94-) staat om 03 hr in conjunctie met Saturnus. (RS/SN)
3 juni
 
Mount Palomar Telescoop. Vandaag is het 70 jaar geleden dat de 200 ich (5,1 m) spiegeltelescoop van Mount Palomar in gebruik genomen is (1948). (JPL)
3/4 juni
 
Op 3 juni om 15 hr staat de Maan (79-) in conjunctie met Mars. Bekijk de posities van de Maan ten opzichte van Mars in de nacht van 2/3 en 3/4 en merk op dat de conjunctie inderdaad plaats gevonden moet hebben. (RS)
8 juni
 
Vanochtend staat Jupitermaan Callisto in conjunctie met Jupiter. Bekijk dit met ten minste een verrekijker. Callisto staat vlak onder de planeet. (JSP)
11 juni
 
Vanavond staat Venus en samenstand met Pollux en Castor in een vrijwel rechte lijn. Venus staat het meest links. (SN)
15/16 juni
 
In iets meer dan een uur tijd zijn er rond middernacht een drietal onderlinge conjuncties tussen enkele Jupitermaantjes. Om 23:49 hr staat Io in conjunctie met Callisto, gevolgd door een conjunctie tussen Io en Europa om 00:39 hr en wat later om 00:54 hr de laatste tussen Europa en Callisto. Meer naar links (oosten) staat Ganymedes. (JSP)
16 juni
 
Valentina Vladimirovna Tereshkova. Vandaag is het 55 jaar geleden dat in de USSR de eerste vrouw naar de ruimte gelanceerd is (1963). (JPL)
16 juni
 
Sally Kristen Ride. Vandaag is het 35 jaar geleden dat de eerste Amerikaanse vrouw naar de ruimte gelanceerd is (1983). (JPL)
16 juni
 
Om 15 hr staat de Maan (10+) in conjunctie met Venus. Bekijk de samenstand in de avonduren voordat beiden onder gaan. (RS/SN)
18/19 juni
 
Om 09 hr vanochtend staat de Maan (26+) in conjunctie met Regulus. Bij ons is alleen een samenstand te zien na middernacht op 18 en 19 juni. (RS/SN)
21 juni
 
Maximilian Franz Joseph Cornelius Wolf. Duits astronoom en bekend van de wide-field fotografie techniek om de melkweg te fotograferen is vandaag 155 jaar geleden geboren (1863). (JPL)
21 juni
 

Om 12:07 hr begint de astronomische zomer. Vandaag is de langste dag. De zon staat 16h45m boven de horizon. Het kaartje geeft voor vandaag de hoogte van Zon en Maan boven de horizon aan. De compasrichting geeft aan in welke richting de Maan staat. Vergelijk de zonshoogte met het begin van de lente, herfst en winter.
De astronomische zomer duurt 93,65 dg. (LPP)

22/23/24 juni
 
Samenstand van de Maan (67+) met eerst Spica en daarna (82+)Jupiter. De conjuncties tussen Maan en Spica en Jupiter zijn niet zichtbaar en vallen op 22 juni 05 hr respectivelijk 20 hr op 23 juni. Bekijk deze samenstanden na middernacht. (RS/SN)
27 juni
 
Om 00 hr staat de Maan (94+) in een wijde conjunctie met Antares. De onderlinge afstand bedraagt 8,2°. (RS/SN)
28 juni
 
De Volle Maan (100) staat om 05 hr in conjunctie met Saturnus. De afstand tussen beiden bedraagt 1,3°. (RS/SN)
29 juni
 
George Ellery Hale. Amerikaans astronoom en vooral bekend om zijn uitvinding van de heiospectrograaf, is vandaag 150 jaar geleden geboren (1868). (JPL)
 

JULI 2018

  Maanfasekalender; Zon en maan; Sterrenkaart
1 juli
 
Vanochtend om 04 hr staat de Maan (92-) in conjunctie met Mars. De onderlinge afstand bedraagt 3,9°. (RS/SN)
2 juli
 
Vanavond staat Jupitermaan Callisto in conjunctie met Jupiter. Bekijk dit met ten minste een verrekijker. Callisto staat vlak boven de planeet. Io staat achter Jupiter en door deze bedekking niet te zien. (JSP)
4 juli
 
Henrietta Swan Leavitt. Amerikaans astronoom en vooral bekend om haar werk aan pulserende veranderlijke sterren (Cepheïden) is vandaag 150 jaar geleden geboren (1868). (JPL)
6 juli
 
Vandaag om 19 hr staat de aarde dit jaar het verste van de zon af. De afstand tot de zon bedraagt dan: 152.095.566 km. (RS)
10 juli
 
Om 12 hr staat de Maan (10+) in conjunctie met Aldebaran en wordt deze onder meer in Canada bedekt. Wij moeten het doen met een samenstand en bekijk deze nadat de Maan is opgekomen, maar voordat het licht wordt. (RS/SN)
15 juli
 
Susan Jocelyn Bell. Iers natuurkundige en ondekster van pulsars, is vandaag 75 jaar geleden geboren (1943), (JPL); zie ook 24 februari.
15 juli
 
De nog hele jonge Maan (9+) staat vandaag om 19 hr in conjunctie met Regulus. De conjunctie tussen de Maan met Venus volgt morgenochtend om 05 hr. De fraaie samenstand staat laag aan de avondhorizon. (RS/NS)
18/19/20 juli
 
De komende dagen staat de Maan in samenstand met Spica en Jupiter. De conjunctie van de Maan met Spica (44+) is op 19 juli om 10 hr en met (62+) Jupiter op 21 juli om 03 hr. Bekijk de samenstanden in de avonduren. (RS/NS)
23 juli
 
Om 06 hr staat de Maan (81+) in conjunctie met Antares. Bekijk deze samenstand rond middernacht om 00 en 24 hr. (RS/NS)
25 juli
 
Vanochtend staat de Maan (2+) om 09 hr in conjunctie met Saturnus. Bekijk deze samenstand na middernacht, maar voordat beiden ondergaan. (RS/SN)
27/28 juli
 
Totale Maansverduistering. Vanavond als de Maan opkomt dan is er een totale maansverduistering te zien. De totale fase van eclips begint om 21:30 hr, dit is rond de tijd dat de Maan ook opkomt (21:31 hr). Het maximum van de eclips is om 22:21 hr en vanaf 23:13 hr is de totale fase voorbij en wordt de Maan weer steeds beter zichtbaar. Als om 00:18 hr op 28 juli de Maan de kernschaduw van de aarde verlaat is de eclips voorbij. Nog tot 01:28 hr bevindt de Maan zich in de bijschaduw van de Aarde en is de helderheid iets zwakker dan gewoonlijk. Tijdens de totale fase heeft de Maan een rode kleur. (LPP)
 

AUGUSTUS 2018

  Maanfasekalender; Zon en maan; Sterrenkaart
6/7 augustus
 
Vanavond om 21 hr wordt Aldebaran door de Maan (28-) bedekt in Siberië. De Pleiaden staan ook in de omgeving. Voor ons rest een samenstand op 6 en 7 augustus in de nacht. (RS)
12/13 augustus
 
Meteoren van de Perseiden: Dit is wellicht de bekendste meteorenzwerm en zichtbaar van 23 juli tot 22 augustus. Vannacht kunnen de meeste meteoren gezien worden, per uur tot wel 100 meteoren. De Maan dan reeds onder en stoort niet. Er zijn nog andere meteoorzwermen actief, maar die zijn veel minder rijk. (LPP/RS)
14/15 augustus
 
Om 15 hr op 14 augustus staat de Maan (13+) in conjunctie met Venus. Op de 15e om 20 hr staat de Maan (24+) in conjunctie met Spica. Bekijk de samenstanden 's avond in de schemering. Venus en Spica staan laag boven de horizon onder een smalle maansikkel. (RS/NS)
17 augustus
 
De Maan (40+) staat in conjunctie met Jupiter om.12 hr. Bekijk de samenstand in de avonduren. (RS/NS)
19 augustus
 
De Maan (60+) staat vandaag om 11 hr in conjunctie met Antares. Ook deze samenstand is alleen 's avonds te zien. (RS/NS)
20/21 augustus
 
Ook de conjunctie van de Maan (78+) met Saturnus is alleen als samenstand zichtbaar. De conjunctie vindt plaats op de 21e om 11 hr. (RS/NS)
23 augustus
 
Vanavond om 18 hr staat de Maan (92+) in conjunctie met Mars. Bekijk de samenstand later op de avond. (RS/NS)
 

SEPTEMBER 2018

  Maanfasekalender; Zon en maan; Sterrenkaart
1 september
 
Begin van meteorologische herfst. Het omvat de maanden september, oktober en november.
3 september
 
Eind augustus begin september kan komeet 21P/Giacobini-Zinner voor het blote oog zichtbaar worden en blijft dat dan ook de gehele maand, met name na middernacht tot zonsopkomst. Mocht het wat moeizaam gaan, gebruik dan een verrekijker. Vannacht staat de komeet nabij de ster Capella in de Voerman. (NS)
3 september
 
Om 03 hr is er een nauwe conjunctie van de Maan (50-) met Aldebaran. Onderlinge afstand is 0,4°. (RS)
7 september
 
Vlak bij het bovenste uiteinde van de smalle maansikkel staat vanochtend een vrij heldere ster. Dit is δ Cnc van het sterrenbeeld kreeft. (RS)
7/8/9/10/11/12 september
 

De komende dagen passeert komeet 21P/Giacobini-Zinner in het sterrenbeeld Voerman een paar open sterrenhopen. Op 8 september staat de komeet in samenstand met M 38 en op 9 september met M 36. Op de 11e volgt nog een nauwe samenstand met M 37. Om de open sterrenhopen te zien is ten minste een verrekijker noodzakelijk. Ook op 11 september staat de komeet het dichtste bij de aarde. De afstand bedraagt dan ongeveer 58,6 miljoen km. (NS)

13/14 september
 
Om 05 hr op de 14e staat de Maan (22+) in conjunctie met Jupiter. Bekijk de samenstanden in de avonden van de 13e en 14e. (RS)
15/16 september
 
Op het moment dat komeet 21P/Giacobini-Zinner opkomt op 16 september staat deze in de open sterrenhoop M35. Bekijk de samenstand van de komeet met de sterrenhoop wat later op de avond met een verrekijker of telescoop. (NS)
17 september
 
Samenstand van de Maan (56+) met Saturnus in de avonduren. De conjunctie vond overdag om 18 hr plaats. (RS)
19/20 september
 
De conjunctie van de Maan (79+) met Mars vindt plaats op 20 september om 09 hr. Bekijk de samenstand de vooraf gaande avond en vanavond en merk op dat de Maan Mars voorbij gegaan is. (RS)
21 september
 
Vanavond wordt een vrij heldere ster door de Maan (90+) bedekt. Het gaat om γ Cap (Steenbok). De bedekking begint om 22:34 hr aan de donkere zijde, wat goed waar te nemen is. Om 23:25 hr komt de ster aan de verlichte zijde weer tevoorschijn. (RS)
23 september
 

Om 03:54 hr begint de astronomische herfst. Vandaag staat de zon precies boven de evenaar en duren dag en nacht even lang. Het kaartje geeft voor vandaag de hoogte van Zon en Maan boven de horizon aan. De compasrichting geeft aan in welke richting de Maan staat. Vergelijk de zonshoogte met het begin van de lente, zomer en winter.
De astronomische herfst duurt 89,85 dg. (LPP)

25 september  
Om 04:52 hr is het Volle Maan. De eerste Volle Maan na het begin van de astronomische herfst wordt ook wel oogstmaan genoemd.
 

OKTOBER 2018

  Maanfasekalender; Zon en maan; Sterrenkaart
1 oktober
 
NASA 60 jaar geleden opgericht (1958). (JPL)
6 oktober
 
Als de Maan (13-) vanochtend opkomt staat de in samenstand met Regulus. De conjunctie vond eerder plaats om 00 hr onder onze horizon, dus niet zichtbaar. (RS)
11 oktober
 
Apollo 7, de eerste bemande vlucht van de Apollo maanprogramma, is vandaag 50 jaar geleden gelanceerd (1968). (JPL)
11 oktober
 
Heinrich Wilhelm Matthäus Olbers. Duits astronoom en vooral bekend van de zogenaamde Olbers paradox: Het zou 's nachts niet donker moeten zijn omdat er in elke richting oneindig veel lichtgevende sterren staan. Hij is vandaag 260 jaar geleden geboren (1758). (JPL)
14/15 oktober
 
De Maan staat vanavond in samenstand met Saturnus. De conjunctie van Maan (9+) met Saturnus vindt plaats op 15 oktober om 05 hr. (RS)
18 oktober
 
Om 14 hr staat de Maan (66+) in conjunctie Mars. Bekijk de samenstand vanavond als beiden opgekomen zijn. (RS)
27 oktober
 
Vanmiddag om 16 hr staat de Maan (90-) in conjunctie met Aldebaran, bekijk de samenstand vanavond als de Maan opkomt. (RS)
27/28 oktober
 
Nacht van de nacht. Bij de Nacht van de nacht draait het om duisternis en worden er in het gehele land activiteiten georganiseerd rondom dit thema. In Maarssen wordt een nachtwandeling gehouden waarbij onder meer ook naar de sterren gekeken kan worden. Nadere bijzonderheden volgen volgen op de site van het IVN.
28 oktober
 
Einde van de zomertijd. Om 03:00 hr gaat de klok een uur achteruit (02:00 hr); het begin van de wintertijd. Vanaf hier worden alle tijden gemeld in winterttijd.
30 oktober
 
The War of the Worlds. Het geruchtmakende en paniek veroorzakende radio programma "The War of the Worlds" van H.G. Wells werd vandaag 80 jaar geleden als nieuws uitzending in Amerika uitgezonden (1938). (JPL)
30 oktober
 

De vrij heldere ster ζ Gem (Tweelingen) wordt vannacht samen met de veel zwakkere ster HD 268518 door de Maan (69+) bedekt. De bedekking van beide sterren begint aan de verlichte zijde van de Maan om 01:03 hr en eindigt een uur later aan de donkere zijde. Om 02:03 hr worden er aan de onverlichte zijde van de Maan in de telescoop twee sterren zichtbaar. Boven de vrij heldere ster komt ook de zwakkere achter de donkere maanrand tevoorschijn. (RS)

     
 

NOVEMBER 2018

  Maanfasekalender; Zon en maan; Sterrenkaart
2 november
 
Om 04 hr staat de Maan (33-) in conjunctie met Regulus. De onderlinge afstand bedraagt 1,6°. (RS)
11 november
 
Om 17 hr staat de Maan in conjunctie Saturnus, maar het is dan nog licht. Bekijk de samenstand een uurtje later. (RS/SN)
15 november
 
Venus staat dezer dagen in samenstand met Spica. De afstand tot de ster bedraagt ongeveer 1°. Bekijk dit in de vroege ochtend. (SN)
15/16 november
 
Vanochtend op 16 november om 06 hr staat de Maan (55+) in conjunctie met Mars. Bij ons is alleen de samenstand te zien in de avond van 15 en 16 november. (RS)
17 november
 
Meteoren van de Leoniden: Een rijke meteorenzwerm, maar met sterk wisselende intensiteiten. Met geluk kunnen tot 10 meteoren per uur waargenomen worden. Soms valt er echter ook een ware 'sterrenregen'. Bekijk deze meteoren in de vroege ochtend ruim voordat het gaat schemeren. De Maan stoort niet. (LPP/RS)
18 november
 
Alan Bartlett Shepard, Jr. Was de eerste Amerikaanse astronaut en is vandaag 95 jaar geleden geboren (1923). (JPL)
23 november
 
Vanavond om 22 hr is er een conjunctie van de Maan met Aldebaran, de Maan staat dan links van de ster. Iets eerder op de avond is afstand tussen de ster en de Maan iets kleiner. Het is Volle Maan en dat maakt de ster moeilijk te zien zal zijn. (RS)
29 november
 
Om 12 hr staat de Maan in conjunctie met Regulus. Bekijk de samenstand vanochtend voordat het licht wordt. (RS)
 

DECEMBER 2018

  Maanfasekalender; Zon en maan; Sterrenkaart
1 december
 
Begin van meteorologische winter. Het omvat de maanden december, januari en februari.
3 december
 
Om 4 hr vanochtend staat de Maan in conjunctie met Spica en 's avonds om 20 hr volgt een conjunctie tussen de Maan met Venus. Beiden zijn niet zichtbaar, maar er is vanochtend voordat het licht wordt wel een mooie samenstand te zien van Maan (18-) met Spica en Venus. (RS)
5 december
 
In de ochtendschemering is een samenstand tussen de Maan (5-) met Mecurius en Venus te zien. (RS/SN)
13 december  
Op Uranus is vandaag een overgang van Mars over de zonneschijf te zien. (15MC)
13/14 december
 
Meteoren van de Geminiden: Van 6 tot 19 december zijn de meteoren van de Geminidenzwerm actief. Vannacht kunnen tot 120 meteoren per uur waargenomen worden. Er is nog een andere meteorenzwerm actief, de Coma Beriniciden, maar hiervan zijn er hooguit 5 per uur van te zien. De Maan stoort niet. (LPP/RS)
14 december
 
Vanavond is er een fraaie samenstand van de Maan met Mars en Neptunes. Neptunes is de verste planeet van ons zonnestelsel en alleen op donkere plekken waar te nemen, liefst met gebruik van een verrekijker of telescoop. We besteden er normaal gesproken geen aandacht aan, maar vanavond kun u proberen om met behulp van de Maan (44+) en Mars Neptunes opsporen. Alle drie hemellichamen samen vormen een vrijwel gelijkzijdige driehoek. Rechts boven van de Maan staat Mars en geheel rechts Neptunes. Mars en Neptunes komen ook in conjunctie met de Maan eerder op dag, maar dat is niet zichtbaar in ons land. (RS)
16 december
 

Vandaag staat komeet 46P/Wirtanen in samenstand met de Pleiaden en Aldebaran in de Stier. De wassende Maan is juist over zijn EK heen en kan in de avond storend licht geven. 's Avonds staat de komeet hoog aan hemel. Zoek de komeet daarom bij voorkeur 's ochtends in het WNW. (SN)

21 december
 
Apollo 8. Vandaag 50 jaar geleden werd de eerste bemande vlucht om de maan gelanceerd (1968). (JPL)
21 december
 
Vanochtend om 09 hr staat de Maan (97+) in conjunctie met Aldebaran. Bekijk de samenstand enkele uren eerder voordat de Maan onder gaat. Rechts van de Maan staan ook de Pleiaden. (RS)
21 december
 
Begin van de astronomische winter om 23:22 hr. De dagen beginnen weer te lengen. De zon staat vandaag slechts 7h 45m boven de horizon. Het kaartje geeft voor vandaag de hoogte van Zon en Maan boven de horizon aan. De compasrichting geeft aan in welke richting de Maan staat. Vergelijk de zonshoogte met het begin van de lente, zomer en herfst.
De astronomische winter loopt tot in maart 2018 en duurt 88,98 dg. (LPP)
22 december  
Om 18:48 hr is het Volle Maan. De eerste Volle Maan gelegen na het begin van de astronomische winter wordt midwinter volle maan genoemd.
23 december
 

Vanavond om 18 hr staat komeet 46P/Wirtanen in conjunctie met Capella in de Voerman. De afstand tussen ster en komeet bedraagt dan 0,5°. Tijdens de samenstand wordt de afstand nog wat kleiner en komt rond 21:30 hr uit op 0,3°. Jammer is dat de Maan vol aan de hemel staat en flink stoort. (SN)

26 december
 
Om 17 hr staat de Maan (79-) in conjunctie met Regulus, bekijk de samenstand enkele uren later als beiden opgekomen zijn. (RS)
30 december
 
De conjunctie van de Maan met Spica is vandaag om 11 hr. Bekijk de samenstand voordat het gaat schemeren in de vroege ochtend. (RS)
 

Bronnen:

Software:
Astronomy Lab (AL)
Alcyone Ephemeris (AE)
Alcyone Eclips Calculator (AEC)
Dance of the Planets (DP)
JupSat Pro (JSP)
Lunar Occultation Workbanch (LOW)
Lunar Phase Pro (LPP)
Planet's Visibility (PV)
RedShift (RS)
Saturn's Moons (SM)
Solar (S)
Starry Night (SN)
Stellarium (St)
The Sky (TS)

Internet:
Jet Propulsion Laboratory (JPL)
15 Millennium Cataloque (15MC) (Helaas niet meer online)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 






.