STERRENHEMEL

20e editie: 2026; laatst bijgewerkt: 24-Dec-2025

HOOGTEPUNTEN

INLEIDING

Dit overzicht is samengesteld voor de beginnende liefhebber in de sterrenkunde en wil een leidraad zijn om met het blote oog of een eenvoudige verrekijker, spottingscope of kleine telescoop de sterrenhemel te bestuderen. Berekeningen en schema's voor de hemelverschijnselen zijn uitgevoerd met verschillende sterrenkundige software pakketen.
Vrijwel alle met het blote oog zichtbare bijzondere gebeurtenissen worden genoemd en gaan vergezeld van opzoekkaartjes. Vaak is de Maan leidend en van hieruit kunnen de andere genoemde sterren en planeten gevonden worden. Is de betreffende ster gevonden dan kan men van daar uit op zoek naar het sterrenbeeld waartoe deze behoort. Daarvoor zijn voor elke maand sterrenkaarten opgenomen om het opzoeken aan de hemel eenvoudiger te maken en wordt een summiere opsomming gegeven van de zichtbare hemelobjecten. Hier worden ook de hemelichamen, sterrenhopen en sterrenstelsels beschreven. Op de sterrenkaarten staan ook de andere sterrenbeelden welke op deze avond zichtbaar zijn, zodat men snel de weg aan de sterrenhemel kan leren kennen. Bij de sterrenkaarten staan veel tips en trucs om de weg aan de sterrenhemel te leren kennen . Een eenvoudige verrekijker is daarbij een handig hulpmiddel. De sterrenkaarten zijn echter alleen geschikt voor de avonduren.
Over de maanden dat de planeten Jupiter en Saturnus goed zichtbaar zijn, zijn ook grafische maandoverzichten beschikbaar die voor elk gewenst tijdstip de onderlinge posities van de maantjes ten opzichte van de planeet weergeven. Kijkt u door een telescoop, dan moet het beeld vertikaal gespiegeld worden om een juist beeld te krijgen voor telescopen waarbij het beeld gespiegeld of omngekeerd wordt weergegeven.
Moeilijke termen en begrippen worden uitgelegd in ons clossarium. Het volstaat om de link te volgen. Meer inleidende informatie en nuttige tips voor het waarnemen staat <hier>.
De hemelkalender bevat verder een uitvoerig overzicht met gedenkdagen uit de geschiedenis van de sterrenkunde, ruimtevaart en meteorologie. Vele beroemde of memorabele en vooraanstaande sterrenkundigen, natuurkundigen, meteorologen, telescoopbouwers en makers van Nederlandse planetaria hebben een eervolle vermelding op hun lustrum geboortedatum.

Aanvullende opmerkingen

Maan (); De fase van van de Maan staat tussen () en is geldig voor tijdstip van de gebeurtenis. Een + of - teken geeft aan of het een wassende of krimpende is. Dus (94-) staat voor een krimpende Maan die voor 94% is verlicht.
Hemellichaam (); Het hemellichaam is doorgaans een ster of planeet. De helderheid van de hemellichamen wordt vermeld tussen (). Hoe helderder het object hoe kleiner het getal. Een object van -3,0 is dus helderder dan een object van 8,0. Dit wordt ook wel grootte of magnitude genoemd.
Afstand X,X°; De afstand tussen de hemellichamen wordt gemeten tot in tienden van graden.

ZONNESTELSEL

Ons zonnestelsel kent 8 planeten; van de zon af gezien zijn dat Mercurius, Venus, Aarde, Mars, Jupiter, Saturnus, Uranus en Neptunus. Pluto is sedert augustus 2006 geen planeet meer, maar een dwergplaneet.
De paneten Mercurius en Venus zijn de zogeheten binnenplaneten en staan dus tussen de aarde en de zon. Daardoor kunnen we bij beiden schijngestalten waarnemen, zoals bij de maan. Met een kleine telescoop of verrekijker zijn vooral de schijngestalten van Venus goed waar te nemen.
Van de buitenplaneten zijn Mars, Jupiter en Saturnus met het ongewapende oog gemakkelijk aan de nachtelijke sterrenhemel te vinden en met name Jupiter en Saturnus zijn ook in de verrekijker bezienswaardige objecten. Bij Jupiter kunnen de vier grootste maantjes gezien worden en bij Saturnus worden in de verrekijker ook de beroemde ringen zichtbaar. Met een telescoop worden ook de vijf voornaamste manen van Saturnus zichtbaar.
Uranus en Neptunes zijn zo lichtzwak dat deze alleen goed te zien zijn met goede verrekijkers en telescopen. Als U bekend is waar de planeten aan de sterrenhemel staan kunt U deze planeten ook met een verrekijker opzoeken. In onze hemelkalender laten we beiden in het algemeen buiten beschouwing, tenzij deze gemakkelijk met de Maan als lijdraad te vinden zijn. Pluto is zondermeer niet zichtbaar in de verrekijker.

ZON EN MAAN IN 2026

Schemerdiagram en zon	Zon en Maan in 2026 ------------------------------------------------- Maan
	Het schemerdiagram links toont in vogelvlucht het tijdstip van de opkomst en ondergang van de zon, nachtelijke duisternis en de schemerzone. In de maanden juni en juli wordt het ook in de nacht niet geheel donker. Zonsverduisteringen in 2026 Op de volgende dagen zijn er zonsverduisteringen zichtbaar in Nederland (AEC/PV): 2026-08-12 Gedeeltelijk Andere zonsverduisteringen te zien op aarde: 2026-02-17 Ringvormig 2026-08-12 Totaal Verklaring van kleuren in de eclipsschema's
Maan	Zon en Maan in 2026 ------------------------------------------------- Schemerdiagram en zon
	Bij (helder) maanlicht zijn veel sterren en andere hemelverschijnselen moeilijker waar te nemen. Het diagram links laat zien wanneer er storend maanlicht is. De mooiste nachtelijke zoektochten aan de sterrenhemel maakt u zonder maan. Uitgaande voor de avond geldt als beste omstandigheid dat de maan tussen het laatste kwartier en eerste kwartier moet zijn; rond nieuwe maan dus. Dat zijn de perioden met de donkerblauwe banen in het linker diagram. Rond Volle Maan, de grijze banen, stoort de maan met te veel licht. Maansverduisteringen in 2026 Op de volgende dagen zijn er maansverduisteringen te zien (EAC/LPP): 2026-08-28 Gedeeltelijk Andere maansverduisteringen te zien op aarde: 2026-03-03 Totaal 2026-08-28 Gedeeltelijk Verklaring van kleuren in de eclipsschema's

PLANETEN IN 2026

Mercurius	Planeten in 2026 ------------------------------------------------- Venus Mars Jupiter Saturnus
	De eerste planeet vanaf de zon gezien is Mercurius. Een jaar op Mercurius duurt slechts 88 dagen. Dat betekent dat de planeet zich ook snel aan de hemel verplaatst en daar dankt Mercurius ook zijn naam aan: Snelle bode. De snelle omloop om de zon betekent ook dat de planeet vaak wisselt van ochtendster naar avondster. Mercurius is niet altijd evengoed zichtbaar omdat deze dicht bij de zon staat en dus vlak na zonsopkomst of ondergang een weinig boven de horizon moet worden opgezocht. Laaghangende bewolking, nevel of hogere gebouwen dan wel bomen gooien dan al gauw roet in het eten. Zoek dus een vrije horizon. Mercurius in 2026 In 2026 is Mercurius 3x avondster en 4x ochtendster. De beste avondverschijning is ongetwijfeld in februari/ maart, op de voet gevolgd door mei/juni. Ook de 2 laatste ochtendverschijningen in juli/augustus en november/december zijn gunstig. De tabel hieronder geeft de zoekkaartjes. Op de zoekkaartjes staat het pad van de planeet ten opzichte van opkomende of ondergaande zon aangegeven. Ongeveer 45 min na zonsondergang kan het beste naar de planeet gezocht worden. De rode lijn is de horizon voor dat moment. (AE/PV) Ochtendster Avondster jan feb-mrt mrt-apr mei-jun jul-aug sep-okt nov-dec
Venus	Planeten in 2026 ------------------------------------------------- Mercurius Mars Jupiter Saturnus
	Venus is de ultieme ochtend- of avondster en komt soms tot 4,5 uur voor de zon op, of gaat zij na de zon onder. Venus kan na zon en maan het helderste hemellichaam zijn. In gunstige omstandigheden, dus bij maanloze nachten, kan de planeet zelfs eigen schaduwen werpen! Er zijn zelfs meldingen van mensen die de planeet met het ongewapende oog overdag gezien menen te hebben. Een jaar op Venus duurt 226 aardse dagen en doorgaans kunnen we elk jaar Venus één keer als ochtendster en één keer als avondster zien. Venus is genoemd naar de Romaanse liefdesgod. En wie Venus door een telescoop of verrekijker bekijkt zal opmerken dat deze naam heel toepasselijk is. Venus toont net als de maan schijngestalten en het groeiende of afnemende sikkeltje van Venus is een juweeltje op zich. Venus in 2026 Venus is dit voorjaar avondster en in het najaar ochtendster. De tabel hieronder geeft de zoekkaartjes. Op de zoekkaartjes staat het pad van de planeet ten opzichte van opkomende of ondergaande zon aangegeven. Ongeveer 45 min na zonsondergang kan het beste naar de planeet gezocht worden. De rode lijn is de horizon voor dat moment. (AE/PV) Ochtendster Avondster nov-dec feb-sep schijngestalten van Venus
Mars	Planeten in 2026 ------------------------------------------------- Mercurius Venus Jupiter Saturnus
	Vanwege het rode uiterlijk hebben de Romeinen deze planeet vernoemd naar hun oorlogsgod. Met een wat grotere telescoop zijn bij Mars twee kleine maantjes te zien. In een verrekijker blijft Mars veelal een onbestemd roodachtig klein schijfje. Mars in 2026 Mars is dit jaar vooral een ochtendverschijning, maar is in november en december ook in de late avondduren zichtbaar. Er is dit jaar geen oppositie van deze planeet. (AE/PV) Mars komt in 2026 niet in oppositie
Jupiter	Planeten in 2026 ------------------------------------------------- Mercurius Venus Mars Saturnus
	Jupiter is de grootste planeet van ons zonnestelsel en als deze zichtbaar is ook één van de helderste objecten aan de nachtelijke hemel. De planeet is genoemd naar de gelijknamige Romeinse Oppergod en God van hemel en bliksem. Jupiter in 2026 Jupiter is op 10 januari in oppositie en dan de gehele nacht zichtbaar. Tot die tijd is Jupiter vooral een ochtend verschijning en na 10 januari wordt Jupiter steeds meer een avondverschijning. In de zomermaanden is Jupiter niet of nauwelijks zichtbaar, maar in het najaar wordt de planeet in de ochtend steeds beter zichtbaar en begin november ook steeds vroeger op de avond. Het schema hieronder geeft het pad aan van Jupiter tussen de sterren rond de oppositedatum in het sterrenbeeld Schorpioen. (AE/PV) Oppositielus van Jupiter in 2026 Maantjes van Jupiter 2026 Al in een gewone verrekijker zijn Jupiter's vier grootste maantjes te zien. Deze maantjes draaien binnen enkele dagen om de planeet en de positie veranderingen zijn al binnen enkele uren zichtbaar. Het is zeer attractief om de dans van de Jupitermaantjes te volgen. De schema's bij de maandoverzichten laten de positie's van de maantjes ten opzichte van de planeet zien. Voor de maanden waarin Jupiter niet of nauwelijks te zien is zijn niet opgenomen in de tabel. (NST)
Saturnus	Planeten in 2026 ------------------------------------------------- Mercurius Venus Mars Jupiter
	Saturnus, de Lord of Rings, is de verst verwijderde planeet die zichtbaar is met het blote oog. In een verrekijker worden ook de ringen zichtbaar. De planeet ziet er dan uit als een ovaaltje. Net als de andere bovenstaande planeten is ook deze planeet Saturnus benoemd naar een belangrijke Romeinse God. Saturnus in 2026 Saturnus is tot het einde van de winter in avond zichtbaar, maar naarmate het voorjaar nadert wordt dat steeds moeizamer. Eind april begin mei wordt Saturnus weer zichtbaar aan de ochtendhemel. De planeet wordt steeds beter zichtbaar is tijdens diens opposite op 4 oktober de gehele nacht zichtbaar. Daarna is Saturnus vooral een avondverschijning. Het schema hieronder geeft het pad aan van Saturnus tussen de sterren rond de oppositedatum in het sterrenbeeld Maagd. (AE/PV) Oppositielus van Saturnus in 2026 Maantjes van Saturnus in 2026 Ook de grootste maan van Saturnus "Titan" kan met een goede verrekijker gezien worden. En al met een kleine telescoop worden ook de grootste 4 andere maantjes zichtbaar. De schema's bij de maandoverzichten laten de positie's van de maantjes ten opzichte van de planeet zien. Voor de maanden waarin Saturnus niet of nauwelijks te zien is zijn niet opgenomen in de tabel. (NST)

KOMETEN IN 2026

Kometen, of ook wel staartsterren, bestaan over het algemeen uit vuile sneewballen die vaak in sterke ellipsvormige banen rond de zon draaien. Deze kometen zijn de zogenaamde periodieke kometen. Zij zijn regellmatig aan de sterrenhemel zichtbaar. Er zijn ook kometen die toevallig langskomen en een parabool- of hyperboolbaan om de zon beschrijven. Die zien we maar één keer en daarna vertrekken deze naar de diepten van het heelal om nooit meer terug te komen. Het is dan ook niet mogelijk om voorspellingen op te stellen van dit type kometen. Dat lukt wel bij periodieke kometen.
Wanneer het ijs van de komeet In de buurt van de zon begint te verdampen kunnen we dat waarnemen als de staart.

Er worden geen kometen verwacht, zichtbaar met het blote oog of eenvoudig op te zoeken met de verrekijker.

METEOREN IN 2026

Door het jaar heen zijn tientallen meteorenzwermen actief. Gedurende de nacht kunnen dan meerdere meteoren, in de volksmond ook wel vallende sterren, waargenomen worden. De tabel hieronder geeft van de data van de voornaamste en bekendste meteorenzwermen voor het komende jaar.

STERBEDEKKINGEN IN 2026

In elke nacht en gedurende elke omloop van Maan om de aarde worden in het pad van de Maan wel meerdere sterren bedekt. Vaak zijn het zwakke sterren. Een flinke telescoop is dan ook nodig om de bedekkingen te kunnen waarnemen. Met een kleinere telescoop zijn er ook al tientallen per jaar te zien. Anders wordt het als het gaat sterren welke met goed fatsoen zichtbaar zijn op het platte land met het blote oog of met behulp van een verrekijker. Dan is het aantal al snel gereduceerd tot een handjevol per jaar. Het zijn deze sterbedekkingen die we in het onderstaande overzicht opgenomen hebben. Volg de link voor details. In ons overzicht noemen we alleen de sterren groter dan de 4e magnitude.
Omdat de de verlichte zijde van de maan doorgaans zijn omgeving overstraald is met de verrekijker of kleine telescoop is vaak alleen de in- of uittrede (verdwijnen of verschijnen) van de ster te zien aan de donkere zijde van de maan.

DECEMBER 2025		Maanfasekalender; Zon en maan; Jupitermanen; Saturnusmanen; Sterrenkaart
1 december		Begin van meteorologische winter. Het omvat de maanden december, januari en februari.
3 december		Jupiter (-2,5) staat om 04:15 hr vanochtend 6,6° ten zuiden van Pollux (1,2). Castor staat daarboven. (MOP/SN)
4 december		Pleiadenbedekking; Dit is de 4e Pleiaden bedekking dit jaar en is vrijwel geheel te volgen todat deze ondergaat. Het is geen gemakkelijke bedekking want de Maan (99+) is bijna vol en door het felle licht van de Maan zal met enige moeite de bedekking van de sterren te volgen zijn. (MOP/SN)
7 december		Geboortedag van Gerrit Pieter Kuiper in 1905; Kuiper was als Nederlands astronoom werkzaam in de USA. Naar hem is de Kuipergordel genoemd.
7 december		Bij opkomst van de Maan (89-) vanavond staat deze in samenstand met Jupiter (-2,6) op 3,5°, Pollux(1,2) op 4,4° en Castor (1,6) op 8,8°. De conjuncties vonden eerder overdag plaats, maar toen stonden ze onder de horizon. (MOP/SN)
8/9 december		Vannacht heeft de Maan (78-) een grote liberatie aan zuidoostelijke rand bij de gele punt. We kunnen dan bij de gele punt 8,5° over de maanrand heenkijken. Maar daar is het nu donker, want de Maan nadert haar Laatste Kwartier. Gevolg is dat de westelijke kust van Oceanus Procellarum nu achter de horizon aan de noordwestelijke maanrand verdwijnt. (MOP/LPP)
10 december		Regulus bedekking (overdag); Regulus (1,3) wordt vanaf zonsopkomst bedekt door de Maan (66-). Er kan met een telescoop worden geprobeerd de ster te spotten als deze omdtreeks 09:27 hr weer tevoorschijn komt. (MOP/SN)
12 december		De vroegst mogelijke zonsondergang dit jaar is vandaag om 16:27 hr. Dit loopt niet gelijk op met de kortste dag, dit jaar op 21 december. Het effect wordt veroorzaakt door de tijdsvereffening. De vroegst mogelijke zonsopkomst valt op 30 december. (MOP)
13/14 december		Meteoren van de Geminiden: Van 6 tot 19 december zijn de meteoren van de Geminidenzwerm actief. Vannacht kunnen tot 120 meteoren per uur waargenomen worden, met die van van andere actieve meteoor zwermen tezamen. De Maan is voor 30- verlicht en stoort niet veel en komt om 1:56 hr op op de 14e. (DP/LPP/RS)
14 december		Vanochtend staat de Maan (27-) op 4,3° westelijk van Spica. Een conjunctie volgt later in de namiddag. (MOP/SN)
17 december		In de ochtendschemering kan uitgekeken worden naar het asgrauwe schijnsel van de oude Maansikkel (7-). (MOP)
21 december		Begin van de astronomische winter om 15:03 hr. De dagen beginnen weer te lengen. De zon staat vandaag slechts 7h 45m boven de horizon. Het kaartje geeft voor vandaag de hoogte van Zon en Maan boven de horizon aan. De compasrichting geeft aan in welke richting de Maan staat. Vergelijk de zonshoogte met het begin van de lente, zomer en herfst. Tijden in diagram in UTC. De astronomische winter loopt tot in maart 2025 en duurt 88,98 dg. (LPP)
22 december		In de avondschemering kan uitgekeken worden naar het asgrauwe schijnsel van de jonge Maansikkel (7+). (MOP)
25 december		De zonnetijd (de tijd welke een zonnewijzer aanwijst) loopt vandaag exact gelijk met de standaardtijd, vandaag staat de zon om 13:39 hr in het zuiden. Tot 11 februari volgend jaar komt de zon steeds vroeger in het zuiden aan. Het verschil tussen de ware zonnetijd en de middelbare zonnetijd om 12 uur 's middags wordt tijdsvereffening genoemd. . (MOP)
26 december		Een paar uur nadat de Maan onder gegaan is, komt deze in conjunctie met Saturnus (1,2). Bekijk de samenstand eerder op de avond als de Maan (41+) op 3,7° WNW van de planeet staat. (MOP/SN)
30 december		De laatst mogelijke zonsopkomst dit jaar is vandaag om 8:48 hr. Dit loopt niet gelijk op met de korste dag, dit jaar op 21 december. Het effect wordt veroorzaakt door de tijdsvereffening. De vroegst mogelijke zonsondergang valt op 12 december. (MOP)

2026
		Geboortejaar van Eratosthenes in ~276 BC; Eratosthenes was Grieks geograficus en astronoom. Hij stond aan de basis voor de landmeetkunde en cartografie. Bepaalde ook als eerste de omtrek van de aarde.
		Begrip van de hydrologische circulatie te China gedurende de Han dynasty in 206 BC - 220 AD.
		Geboortejaar van Nikolaus Krebs von Kues (ook bekend als Nicolaus Cusanus of Nicolaas van Cusa) in ~1401; Von Kues was Duits cardinaal en weten-schapper en aan hem wordt de uitvinding van de hygrometer toegeschreven.
		Geboortejaar van Cristoforo Colombo (ook bekend als Christoffel Columbus) in 1451; Columbus was Italiaans ontdekkingsreiziger en ontdekte onder Spaanse vlag Amerika.
		Geboortejaar van Frederick Pietersz. (de) Houtman in 1571; De Houtman was Nederlands koopman en werd tijdens de Eerste schipvaart op de Oost gevangen genomen. Daar mat hij samen met Pieter Keyser posities op van zuidelijke sterren en introduceerde hij later in Nederland nieuwe zuidelijk sterrenbeelden.
		Geboortejaar van Pieter Ysenbroek in 1701; Ysenbroek was Nederlands textiel-fabrikant en instrumentenmaker en bouwde in Haarlem een planetarium.
		Geboortejaar van Jan van Dam in 1706; Van Dam was Nederlands wis- en natuurkunde leraar en bouwde in Amsterdam een planetarium.
		Geboortejaar van Lambertus Nieuwenhuis in 1741; Nieuwenhuis was Neder-lands sterrenkunde amateur en bouwde in Enschede een planetarium.
JANUARI 2026		Maanfasekalender; Zon en maan; Jupitermanen; Saturnusmanen; Sterrenkaart
2/3 januari		Meteoren van de Quandrantiden: Deze zwerm wordt ook wel de Boötiden genoemd en van 1 januari tot 5 januari actief. Vannacht zijn tot 95 meteoren per uur te zien. De maan is vol en stoort behoorlijk. Bekijk deze meteoren in de vroege ochtend. Dan zijn deze hoog boven de horizon te zien.. (DP/LPP/RS)
3 januari		Vandaag om 18 hr is dit jaar de afstand aarde-zon is het kleinst. De aarde staat in zijn perihelium. De afstand tot de zon bedraagt 147.099.894 km. (RS)
3/4 januari		Komende nacht staat de Maan (100) in samenstand met Jupiter (-2,7), Castor (1,6) en Pollux (1,2). De conjuncties zijn ook bij de ons te zien. Eerst om 22:15 uur staat de Maan in conjunctie met Jupiter. De Maan staat dan 3,3° noordelijk van de planeet. Kort na middernacht om 00:03 uur komt de Maan in conjunctie met Castor. De Maan staat dan 6,7° zuidelijk van de ster. Tot slot staat de Maan om 05:19 uur zuidelijk van Pollux op 3,7°. (MOP/SN)
4 januari		De ster Kappa Geminorum (3,6) wordt door de Maan bedekt. De bedekking begint om 05:06 uur aan de lichte zijde en om 06:02 uur wordt de ster weer zichtbaar aan de donkere zijde. Met name het wederverschijnen is goed waar te nemen. (SN)
5 januari		Om 02:02 uur staat de Maan (96-) in conjunctie met de sterrenhoop Praesepe op een afstand van slechts 1,1° ten noorden. De nagenoeg volle maan maakt de sterrenhoop zonder hulpmiddelen niet zichtbaar zal zijn, ook in verrekijkers zal het niet eenvoudig zijn te sterrenhoop te vinden. (MOP/SN)
6 januari		De Maan staat vanmiddag om 16:57 uur in conjunctie met Regulus (1,3) op een afstand van slechts 0,2° zuidelijk. Dit is bij ons niet waarneembaar, maar vanavond als de Maan is opgekomen kan nog wel een samenstand worden waargenomen. De Maan (85-) staat dan alweer op 2,9° zuidelijk van deze ster. (MOP/SN) Een bedekking van Regulus door de Maan is te volgen in Siberië, Japan en de Westelijke Stille Oceaan.
7 januari		Vanochtend heeft de Maan (82-) een grote liberatie aan zuidoostelijke rand bij de gele punt. We kunnen dan bij de gele punt 7,0° over de maanrand heenkijken. Maar daar is het nu donker, want de Maan nadert haar Laatste Kwartier. Gevolg is dat de westelijke kust van Oceanus Procellarum nu achter de horizon aan de noordwestelijke maanrand verdwijnt. (MOP/LPP)
10 januari		Op Jupiter is vandaag een overgang van Aarde voor de zon waar te nemen. (15MC)
10 januari		Jupiter staat in oppositie met de zon en is daarmee de gehele nacht zichtbaar. Gisteren stond de planeet op de korste afstand bij ons vandaan op 633.050.000 km. Jupiter is dan nu ook het helderst met een grootte van -2,7. Castor (1,6) en Pollux (1,2) van de Tweelingen staan ook in de beurt. Jupiter is de meest heldere van het drietal. (MOP/SN)
11 januari		De Maan staat op de late avond van 10 januari in conjunctie met Spica. Beiden zijn dan nog niet op. Bekijk de samenstand rond 02:25 uur als de Maan (46-) en Spica (1,0) opgekomen zijn. De Maan staan dan op 3,0° SSE van de ster. (MOP/SN)
14/15 januari		De Maan komt in conjunctie met Antares. Dit moment, dat beiden op slechts 1,0° van elkaar staan is helaas niet zichtbaar bij ons. Wij moeten het doen met een ruime samenstand op 14 januari en 15 januari. Op 14 januari staat de Maan (19-) nog westelijk van Antares (1,0) en op 15 januari is de Maan (12-) Antares gepasseerd en deze oostelijk van de ster. (MOP/SN) Een bedekking van Antares door de Maan is te volgen in Australië en delen van de zuidelijjke Indische Oceaan.
15 januari		In de ochtendschemering kan uitgekeken worden naar het asgrauwe schijnsel van de oude Maansikkel (12-). (MOP)
19 januari		Geboortedag van James Watt in 1736; Watt was Schots ingenieur en wordt als uitvinder beschouwd van de stoommachine. Als eenheid voor vermogen van die stoommachines introduceerde hij "paardekracht". Later is de eenheid Watt gebruikt voor vermogen. Zijn werk vormde de basis voor de thermodynamica.
19 januari		Geboortedag van Jacobus Cornelius Kapteyn in 1851. Kapteyn was ondermeer oprichter van de sterrenkunde faculteit aan de universiteit van Groningen en grondlegger van groot en internationaal sterrenkundig onderzoek in Nederland. Hij kwam met een uitgewerkt model van de Melkweg.
21 januari		In de avondschemering kan uitgekeken worden naar het asgrauwe schijnsel van de jonge Maansikkel (9+). (MOP)
23 januari		Midden op de middag is er een conjunctie van Maan met Saturnus, Bekijk de samenstand 's avonds rond 18:00 uur. De Maan (24+) staat dan op 5,1° NNE van Saturnus. (MOP/SN)
27 januari		Pleiadenbedekking: Omstreeks 22:15 hr begint een Pleiadenbedekking door Maan (69+). Er worden verschillende vrij heldere sterren door de Maan bedekt en op de animatie hiernaast kan gevolgd worden wanneer een ster verdwijnt en weer tevoorschijn komt. De tijden in de animatie zijn in UTC, dus voor MET moet er een uur bijgeteld worden. (MOP/RS)
28 januari		Geboortedag van Johannes Hevelius (ook wel: Johannes Hevel, Johann Hewelcke of Jan Hewelius) in 1611. Hevelius was een Duits-Pools astronoom en auteur van diverse belangwekkende astronomische publicaties, waaronder een maankaart en sterrenatlas met 7 nieuwe sterrenbeelden, waarvan enkele tegenwoordig nog in gebruik zijn.
31 januari		Lancering van de aap Ham in 1961 in een Mercury capsule.
31 januari		Lancering van de Apollo 14 in 1971; de derde bemande maanlanding.
31 januari		In de vroege ochtend staat de Maan (96+) in conjunctie met Jupiter (-2,7). De Maan staat om 04:29 uur op een afstand van 3,1° van Jupiter. Boven dit duo staan Castor en Pollux. De conjuncties met deze sterren volgt later overdag.
31 januari		Vanavond staan de sterren Castor (1,6) en Pollux (1,2) met de Maan (98+) op één lijn aan hemel. Met Jupiter (-2,7) erbij vormt de samenstand een gelijkbenige driehoek. (SN)

FEBRUARI 2026		Maanfasekalender; Zon en maan; Jupitermanen; Saturnusmanen; Sterrenkaart
3 februari		De Luna 9 van de Sovjet Unie maakte in 1966 de eerste geslaagde maanlanding.
3 februari		Vanochtend om 04:32 uur staat de Maan (98-) in conjunctie met Regulus (1,3). Beiden staan slechts 0,4° uit elkaar. (MOP/SN) Een bedekking van Regulus door de Maan is te volgen in Canada, oostelijk deel van de VS, West Afrika en delen van Noordelijke Atlantische Oceaan.
4 februari		Geboortedag van Clyde Tombaugh in 1906. Tombaugh was de ontdekker van Pluto.
7 februari		Vlak voordat de burgelijke ochtendschemering ten begint om 07:34 uur, staat de Maan (71-) in samenstand met Spica (1,0). De Maan staat dan 2,5° onder de de ster. Wat later op de ochtend volgt de conjunctie, maar dan staan de Maan en Spica al onder de horizon. (MOP/SN)
11 februari		De zonnetijd (de tijd welke een zonnewijzer aanwijst) loopt vandaag 14m13s achter bij de standaardtijd, vandaag staat de zon pas om 12:54 hr in het zuiden. Vanaf vandaag tot 14 mei komt de zon steeds vroeger in het zuiden aan. Het verschil tussen de ware zonnetijd en de middelbare zonnetijd om 12 uur 's middags wordt tijdsvereffening genoemd. (MOP)
11 februari		Vanacht is de Maan in conjunctie met Antares (1,0), maar dan zijn beiden nog niet opgekomen. Een nauwe samenstand waarbij de Maan (35-) 1,3° SSW van Antares staat is rond 05:20 uur te zien. (MOP/SN) Een bedekking van Antares door de Maan is te volgen in delen van de zuidelijke Atlantische Oceaan
11 februari		Juist oostelijk van de Maan tijdens diens samenstand met Antares staat Tau Scorpii (2,8). Deze ster wordt door de Maan bedekt. De bedekking begint aan de verlichte zijde om 07:22 uur en de ster. Het wederverschijnen aan de donkere zijde is niet waarneembaar wegens daglicht. (SN)
14 februari		In de ochtendschemering kan uitgekeken worden naar het asgrauwe schijnsel van de oude Maansikkel (11-). (MOP)
19 februari		Geboortedag van Joannes Adrianus Friedrich de Rijk (ook bekend als Bruno Ernst) in 1926. De Rijk was Nederlands natuurkundige en belangrijk popularisator van de sterrenkunde. Stichtte de eerste Volksterrenwacht van Nederland: Volkssterrenwacht Simon Stevin.
19 februari		In de avondschemering kan uitgekeken worden naar het asgrauwe schijnsel van de jonge Maansikkel (6+). (MOP)
19 februari		Samenstand van de Maan (6+) met Saturnus (1,0) en Mercurius (-0,4). Rechts van de Maan vinden we Saturnus en onder de Maan, lager aan de horizon staat Mercurius. Mercurius staat in zijn oostelijke elongatie en is goed waarneembaar. Om 18:00 uur staat de planeet 6,5° boven de horizon. Een conjunctie van de Maan met Saturnus staat later vannacht op het programma, maar dan zijn de hemellichamen bij ons al onder gegaan. (MOP/SN) Een bedekking van Mercurius door de Maan is te volgen in Australië Nieuw Zeeland, Mexico de grote delen van de Stille Oceaan met Oceanië en Polynesië.
20 februari		Wanneer met een verrekijker op Saturnus (1,0) opgezocht wordt, dan staat ook de planeet Neptunes (7,9) in het beeldveld. Neptunes is de laatste (8e) en meest verre planeet van ons zonnestelsel. Voor Neptunes is het aan te bevelen een donkere plek buiten de bebouwde kom te zoeken. Beiden staan met deze samenstand slechts 0,8° uit elkaar. Het komt niet tot een conjunctie. (MOP/SN)
24 februari		Vanavond is er een samenstand te zien van Maan (44+) met de Pleiaden. Merk op dat de Maan steeds dicht bij de Pleiaden komt te staan. Om 01:45 uur is de afstand geslonken tot 1,7°. Vroeg in de ochtend worden de Pleiaden door de Maan bedekt. Dat gebeurd als de Maan bij ons onder gegaan is. (MOP/SN)
27 februari		De Venera 2 van de USSR vloog in 1966 als tweede interplanetaire missie dicht langs Venus.
27 februari		Nadat de Maan en Jupiter zijn onder gegaan, komen beiden met elkaar in conjunctie. Bekijk daarom de samenstand in de vroege ochtend. De Maan (78+) en Jupiter (-2,5) staan om 05:00 uur 3,9° uit elkaar. De sterren Castor en Pollux komen vanavond in conjunctie met de Maan (zie hieronder). (MOP/SN)
27 februari		Vanavond om 22:48 uur staat de Maan (85+) in conjunctie met Pollux (1,2). De Maan staat dan 3,5° zuidelijk van Pollux. (MOP/SN)
27 februari		Tijdens de conjunctie van de Maan (85+) met Pollux, wordt de ster Kappa Geminorum (3,6) door de Maan bedekt. De bedekking begint om 22:48 uur aan de donkere zijde. Dit is goed waar te nemen. Om 23:49 uur wordt de ster weer zichtbaar aan de verlichte zijde. (SN)
28 februari		De Maan (92+) staat om 21:33 uur in nauwe samenstand met de sterrenhoop Praesepe. De nagenoeg volle maan maakt de sterrenhoop zonder hulpmiddelen niet zichtbaar zal zijn, ook in verrekijkers zal het niet eenvoudig zijn te sterrenhoop te vinden. (MOP/SN)

MAART 2026		Maanfasekalender; Zon en maan; Jupitermanen; Saturnusmanen; Sterrenkaart
1 maart		Begin van meteorologische lente. Het omvat de maanden maart, april en mei.
2 maart		De Maan (98+) komt vanochtend voordat deze ondergaat in samenstand met Regulus (1,3). De Maan staat dan om 06:30 uur 4,1° van de ster. Een conjunctie volgt later op de dag. (MOP/SN) Een bedekking van Regulus door de Maan is te volgen in Siberië, Japan en de Westelijke Stille Oceaan.
6 maart		Bij opkomst van de Maan (88-) staat deze vanavond in samenstand met Spica (1,0). De Maan staat 4,4° onder Spica. De conjunctie vond eerder plaats onder onze horizon. (MOP/SN)
8 maart		Venus (-3,9) en Saturnus (1,0) staan in samenstand. Vanavond staan beiden het dichtste bij elkaar op een afstand van 1°. Venus is helderste van beiden en Saturnus moet rechtsonder van Venus gezocht worden. De conjunctie volgt als beiden onder zijn gegaan. (MOP/SN)
10 maart		De Maan (61-) staat vanochtend in samenstand met Antares (1,0). De Maan staat op 3,3° WSW van de ster. De conjunctie volgt later op de dag. (MOP/SN) Een bedekking van Antares door de Maan is te volgen in Antartica en de delen van de zuidelijke Stille Oceaan.
11 maart		Geboortedag van Urbain Jean Joseph Le Verrier in 1811. Le Verrier was Frans wiskundige en berekende de plaats aan de sterrenhemel naar aanleiding waarvan Neptunes ontdekt door is Johann Gottfried Galle.
13 maart		In 1781 wordt door Sir Frederick William Herschel de planeet Uranus ontdekt.
19 maart		De veranderlijke ster Mira is omstreeks vandaag gedurende een groot deel van de avond en nacht goed zichtbaar. Normaal is deze ster met een helderheid tot 10,1 met het blote oog niet zichtbaar. Dezer dagen kan de helderheid zijn toegenomen tot 3,0.
20 maart		Om 15:46 hr begint de astronomische lente. Vandaag staat de zon precies boven de evenaar en duren dag en nacht even lang. Het kaartje geeft voor vandaag de hoogte van Zon en Maan boven de horizon aan. De compasrichting geeft aan in welke richting de Maan staat. Vergelijk de zonshoogte met het begin van de zomer, herfst en winter. Tijden in diagram in UTC. De astronomische lente duurt 92,73 dg. (LPP)
20 maart		In de avondschemering kan uitgekeken worden naar het asgrauwe schijnsel van de jonge Maansikkel (4+). (MOP)
20 maart		Maan (4+) en Venus (-3,9) zijn vanmiddag met elkaar in conjunctie. Bekijk de samenstand met de nog zeer jonge Maan vanavond in de schemering. De Maan staat 5,7° NNE van Venus. (MOP/SN)
21 maart		Geboortedag van Adriaen Vroesen in 1641; Vroesen was initiator van een Rotterdams planetarium van rond 1700, mogelijk gebaseerd op een ontwerp ouder dan 1655.
22/23 maart		De Maan staat in ruime samenstand met de Pleiaden. Omstreeks middernacht (22/23) staat de Maan (19+) vlak voor ondergaan op 6,2° van de sterrenhoop. De Maan bedekt de Pleiaden, maar dat is bij ons niet te zien. Maar op 23 maart kan worden geconstateerd dat de bedekking moet hebben plaatsgevonden, want de Maan (29+) is de Pleiaden voorbij.
26 maart		De Maan staat vanmiddag in conjunctie met Jupiter. Bekijk de samenstand vanavond als de Maan (61+) op een afstand van 4,6° NE van Jupiter (-2,3) komt te staan. Kort na middernacht om 01:00 uur volgt de conjunctie met Castor (1,6) en nog wat later om 05:02 uur volgt als laatste de conjunctie met Pollux (1,2). (MOP/SN)
28 maart		Samenstand van de Maan (75+) met de sterrenhoop Praesepe. De Maan staat 0,7° NNW van Praesepe. Juist op het moment dat de Maan ondergaat, begint ook een bedekking van de sterrenhoop. (MOP/SN)
29 maart		Geboortedag van Santorio Santorio (ook bekend als Sanctorio Sanctorio, Santorio Santorii, Sanctorius of Padua en Sanctorio Sanctorius) in 1561; Santorio was Italiaans natuurkundige en staat bekend als uitvinder van de moderne thermometer (thermoscope).
29 maart		Om 2:00 hr vanochtend gaat de klok een uur vooruit (03:00 hr); het begin van de zomertijd. Vanaf hier worden alle tijden gemeld in zomertijd. Een handig ezelsbruggetje voor hen die het niet kunnen onthouden: In het VOORjaar gaat de klok VOORuit.
29 maart		Regulusbedekking: Vanavond is een Regulusbedekking door de Maan (89+) waar te nemen. Omstreeks 20:20 uur verdwijnt de Regulus (1,3) aan de donkere zijde (links) van de Maan en ruim een uur later om 21:25 uur komt de ster weer tevoorschijn aan de verlichte zijde. Het is nog schemer, dus gebruik een verrekijker of een kleine telescoop om de ster bij de Maan te zien. (MOP/SN)
31 maart		Geboortedag van Joseph Johann von Littrow in 1781; Littrow was Oostenrijks astronoom en directeur van de sterrenwacht te Wenen.

APRIL 2026		Maanfasekalender; Zon en maan; Jupitermanen; Saturnusmanen; Sterrenkaart
3 april		Geboortedag van Hermann Carl Vogel in 1841; Vogel was Duits astrofysicus en was een van wegbereiders in sterrenspectrografie.
3 april		De Maan komt vannacht in conjunctie met Spica (1,0). Om 04:04 uur staat de Maan op 2,7° zuidelijk van de ster. Iets eerder, om 00:08 uur, staat de Maan (99-) in samenstand met Spica. Dan staat de Maan met 2,3° bijna een halve graad dichter bij Spica. (MOP/SN)
4 april		Vanavond om 21:14 uur staat Uranus (5,8) in conjunctie met de Pleiaden. Uranus staat 4,4° zuidelijk van de sterrenhoop. Met een 10 x 50 verrekijker is de conjunctie goed te zien. (MOP/SN)
7 april		Bij opkomst van de Maan (78-) staat deze in samenstand met de Antares (1,0). Om 02:45 uur is de afstand tussen beiden 3,5°. De conjunctie was eerder op de avond, maar toen waren Maan en Antares nog niet op. (MOP/SN) Een bedekking van Antares door de Maan is te volgen in Antartica en delen van zuidelijke Atlantische Oceaan.
11 april		Lancering van de Vostok 1 in 1961; Yuri Gagarin was cosmonaut uit de Sovjet Unie en is de eerste mens in de ruimte.
11 april		Lancering van de eerste Space Shuttle in 1981.
14 april		In de ochtendschemering kan uitgekeken worden naar het asgrauwe schijnsel van de oude Maansikkel (13-). (MOP)
15 april		De zonnetijd (de tijd welke een zonnewijzer aanwijst) loopt vandaag exact gelijk met de standaardtijd, vandaag staat de zon om 13:39 hr in het zuiden. Tot 13 mei komt de zon steeds vroeger in het zuiden aan. Het verschil tussen de ware zonnetijd en de middelbare zonnetijd om 12 uur 's middags wordt tijdsvereffening genoemd. (MOP)
19 april		Lancering van de Saljoet 1 in 1971; De Saljoet uit de Sovjet Unie was 's werelds eerste ruimtestation.
19 april		In de avondschemering kan uitgekeken worden naar het asgrauwe schijnsel van de jonge Maansikkel (7+). (MOP)
19 april		Vanavond staat de Maan (7+) in samenstand met de Pleiaden. Tijdens de conjunctie eerder op de dag werden de Pleiaden door Maan bedekt. Wegens daglicht was dit niet zichtbaar. Recht beneden de Pleiaden staat de planeet Venus (-3,9). (MOP/SN)
21 april		Geboortedag van Achille Eyraud (ook bekend als Achille Lafont) in 1821; Eyraud was Frans advocaat en auteur. Beschrijft in zijn Voyage dans Vénus een raket voor met hydraulische reactiekrachten.
21/22 april		Meteoren van de Lyriden. Van 16 tot 25 april zijn de lyriden actief. Vannacht zijn tot 15 meteoren per uur te zien. De Maan is voor 27+ verlicht, en gaat op 22 april om 02:51 uur onder. De vroege ochtend is daarom het beste moment om te gaan kijken. (DP/LPP/RS)
23 april		Geboortedag van Jan van der Bilt in 1876; Van der Bilt was Nederlands astronoom en belangrijk en invloedrijk popularisator van de sterrenkunde.
23 april		Om 01:00 uur staat de Maan (38+) in conjunctie met Jupiter en in samenstand met de sterren Castor (1,6) en Pollux (1,2). De conjuncties met de sterren later op de ochtend zijn bij ons niet waarneembaar. (MOP/SN)
23 april		Vanavond is er met een verrekijker een fraaie samenstand te zien van de Pleiaden met Venus (-3,9) en Uranus (5,8). Ook onderling komen de hemellichamen met elkaar in conjunctie. Maar die zijn in onze omgeving niet waar te nemen. Venus staat om 22:28 uur 0,8° van Uranus en om 22:55 uur op 3,5° van de Pleiaden. (MOP/SN)
26 april		Om 03:01 uur staat de Maan (38+) in conjunctie met Regulus op een afstand van slechts 0,8°. (MOP/SN) Een bedekking van Regulus door de Maan is te volgen in het Caribisch gebied en het Noordelijk en Noord-oostelijk deel van Zuid Amerika
29 april		Geboortedag van Cornelis de Jager in 1921; De Jager was Nederlands astronoom, pionier van ruimteonderzoek en popularisator van de astronomie.
30 april		Maan (97+) en Spica (1,0) komen vanochtend overdag met elkaar in conjunctie, bekijk de samenstand daarom voordat de Maan en Spica ondergaan. (MOP/SN)

MEI 2026		Maanfasekalender; Zon en maan; Jupitermanen; Saturnusmanen; Sterrenkaart
1/2 mei		Op 2 mei om 02:06 uur staat Venus (-3,9) in conjunctie met Aldebaran (0,8). Venus staat 6,5° noordelijk Aldebaran en is de helderste van beiden. Tijdens deze ruime samenstand staan beiden onder horizon. Bekijk de samenstand daarom op 1 mei of 2 mei in de avonduren. (MOP/SN)
4 mei		De Maan (95-) staat in conjunctie met Antares (1,0) om 04:44 uur. (MOP/SN) Een bedekking van Antares door de Maan is te volgen in zuidelijk Zuid Amerika en de Zuid Atlantische Oceaan.
4/5 mei		Meteoren van de Eta Aquariden. Van 21 april tot 12 mei zijn de Eta Aquarriden actief. Vannacht zijn tot 30 meteoren per uur te zien. Het hoogtepunt ligt vlak voor de ochtendschemering. De Maan is voor 90- verlcht en stoort behoorlijk. De Maan gaat pas op de 5e om 07:23 uur onder. (DP/LPP/RS)
5 mei		Lancering van de Mercury 3 met aan boord Alan Shepard als eerste Amerikaan in de ruimte in 1961.
6 mei		Op Neptunes is vandaag een overgang van Mars voor de zon waar te nemen. (15MC)
10 mei		Vannacht en morgennacht heeft de Maan (78-) een grote liberatie aan zuidoostelijke rand bij de gele punt. We kunnen dan bij de gele punt ruim 7° over de maanrand heenkijken. Mare Orientale op de oostelijk maanrand wordt zichtbaar. (MOP/LPP)
13 mei		De veranderlijke ster U Orionis is omstreeks vandaag gedurende een groot deel van de avond goed zichtbaar. Normaal is deze ster met een helderheid tot 13,0 met het blote oog niet zichtbaar. Dezer dagen kan de helderheid zijn toegenomen tot 4,8. U Orionis is een Mira-ster.
14 mei		De zonnetijd (de tijd welke een zonnewijzer aanwijst) loopt vandaag 3m38s voor bij de standaardtijd, vandaag staat de zon pas om 13:36 hr in het zuiden. Vanaf vandaag tot 26 juli komt de zon steeds later in het zuiden aan. Het verschil tussen de ware zonnetijd en de middelbare zonnetijd om 12 uur 's middags wordt tijdsvereffening genoemd. (MOP)
14 mei		In de ochtendschemering kan uitgekeken worden naar het asgrauwe schijnsel van de oude Maansikkel (10-). (MOP)
18 mei		In de avondschemering kan uitgekeken worden naar het asgrauwe schijnsel van de jonge Maansikkel (7+). (MOP)
18 mei		In de avonduren staat de Maan (7+) in samenstand met Venus (-4,0) op een afstand van 1,9°. De conjunctie volgt als Maan en Venus onder gegaan zijn. (MOP/SN)
20 mei		De Maan (22+) staat in samenstand met Jupiter (-1,9) en de sterren Castor (1,6) en Pollux (1,2). De conjuncties zijn bij ons niet te zien. (MOP/SN)
23 mei		Geboortedag van Carl Linnaeus (ook bekend als Carolus Linnaeus, Carl von Linné en Carolus Linné) in 1707; Linnaeus was Zweeds arts, bioloog en geoloog. Hij is vooral bekend voor zijn indeling van het planten- en dierenrijk samengebracht in de zoölogische nomenclatuur. Deze nomenclatuur stond aan de basis voor de tegenwoordige biologische nomenclatuur welke gebruikt wordt in de biologie, paleontologie en aanverwante wetenschappen.
23 mei		Vlak voordat de Maan ondergaat staat de Maan (45+) op een afstand van 3,9° van Regulus (1,3). De conjunctie volg later vanochtend. (MOP/SN) Een bedekking van Regulus door de Maan is te volgen in Oceanië.
24 mei		Geboortedag van Daniel Gabriel Fahrenheit in 1686; Fahrenheit was Duits natuurkundige, maar verbleef geruime tijd in de Verenigde Nederlanden. Fahren-heit is bekend om zijn temperatuurschaal.
25 mei		John F. Kennedy maakte in 1961 het Amerikaanse maanprogramma bekend wat binnen 10 jaar moest leiden tot een bemande maanlanding.
26 mei		Geboortedag van Richard Christopher Carrington in 1826; Carrington bepaalde als eerste de rotatietijd van de zon en legde een verband tussen zonnevlammen en poollicht.
26 mei		Geboortedag van Sally Kristen Ride in 1951; Ride was Amerikaans natuur-kundige en de eerste vrouwelijke astrononaut voor de USA, twintig jaar na Valentina Vladimirovna Tereshkova in 1963.
27 mei		Vanavond om 23:00 uur staat de Maan (89+) in samenstand met Spica (1,0) De Maan staat op 5,2° van de ster. De conjunctie was eerder in de middag. (MOP/SN)
31 mei		De laatste Volle Maan, vandaag om 10:44 hr, voorafgaande aan het begin van de astronomische zomer staat ook bekend als "Grasmaan". Dit is de tweede Volle Maan deze maand en wordt daarom ook wel blauwe Maan genoemd. Op 1 mei was het ook Volle Maan.
31 mei		De Maan (100) staat om 11:11 uur conjunctie met Antares (1,0). Wij moeten het doen een samenstand in de vroege ochtend. (MOP/SN) Een bedekking van Antares door de Maan is te volgen in het oosten van Australië, het zuidelijk deel van Zuid Amerika en delen van de zuidelijke Stille Oceaan.

JUNI 2026		Maanfasekalender; Zon en maan; Jupitermanen; Saturnusmanen; Sterrenkaart
1 juni		Begin van meteorologische zomer. Het omvat de maanden juni, juli en augustus.
1 juni		Wijde samenstand van Jupiter (-1,9) en Venus (-4,0) met Castor (1,6) en Pollux (1,2). Vanochtend stond Jupiter in conjunctie met Pollux. Vanavond tijdens de samenstand rond 23:00 uur staat Jupiter op 6,3° van Pollux verwijderd en 8,3° van de veel heldere Venus, maar een conjunctie tussen beiden is aanstaande; vervolg zie 5 juni. (MOP/SN).
5 juni		Ondertussen is ook Venus (-4,0) in conjunctie met Castor (1,6) op 6 juni in de vroege ochtend. Bekijk de samenstand in de avond van 5 juni. Venus staat dan 8,1° van Castor. De afstand tussen Venus en Jupiter is nu geslonken tot 4,2°; vervolg zie 7 juni (MOP/SN)
6 juni		Geboortedag van Johannes Müller (beter bekend onder zijn latijnse naam Regiomontanus) in 1436; Regiomontanus was de belangrijkste Europese astronoom van de 15e eeuw en bruggenbouwer tussen Antieke en moderne denkbeelden over de sterrenkunde. Zijn werk stond aan de basis van het wereldbeeld volgens Copernicus.
7 juni		Vanavond is Venus (-4,0) Pollux (1,2) genaderd tot 4,7°. Een conjunctie volgt in de ochtend van 8 juni. De afstand met Jupiter (-1,9) is weer kleiner geworden en is nu nog 2,5° het slotaccoord met de conjunctie tussen beiden komt eraan; vervolg zie 9 juni. (MOP/SN)
9 juni		Vanochtend heeft de Maan (78-) een grote liberatie aan zuidoostelijke rand bij de gele punt. We kunnen dan bij de gele punt ruim 8° over de maanrand heenkijken. Mare Orientale op de oostelijk maanrand wordt zichtbaar. (MOP/LPP)
9 juni		Venus (-4,0) en Jupiter (-1,9) zijn met elkaar in conjunctie gekomen, helaas midden op de middag. Maar vanavond kan een samenstand gezien worden en staan beiden 1,6° uit elkaar. Castor (1,6) en Pollux (1,2) doen ook mee in deze samenstand. En ook Mercurius (0,3) is nu goed waarneembaar, maar staat laag boven de horizon. (MOP/SN)
10 juni		Geboortedag van John Dollond in 1706; Dollond was Engels opticien en is bekend voor zijn uitvinding van de achromatische lens als objectief voor telescopen.
10 juni		Vanochtend staat de Maan (33-) in samenstand met Saturnus (0,9). De Maan staat om 04:20 uur 5,2° van Saturnus vandaan. De conjunctie vindt later in de middag plaats. (MOP/SN)
12 juni		De zonnetijd (de tijd welke een zonnewijzer aanwijst) loopt vandaag exact gelijk met de standaardtijd, vandaag staat de zon om 13:39 hr in het zuiden. Tot 26 juli komt de zon steeds later in het zuiden aan. Het verschil tussen de ware zonnetijd en de middelbare zonnetijd om 12 uur 's middags wordt tijdsvereffening genoemd. (MOP)
12 juni		In de ochtendschemering kan uitgekeken worden naar het asgrauwe schijnsel van de oude Maansikkel (14-). (MOP)
15 juni		Mercurius (0,6) staat in zijn grootste oostelijke elongatie en is goed waarneembaar. Zoek Mercurius in de avonduren en gebruik eventueel de planeten Jupiter (-1,8) en Venus (-4,0) en de sterren Castor (1,6) en Pollux (1,2) om Mercurius op te sporen (MOP/SN).
17 juni		De vroegst mogelijke zonsopkomst dit jaar is vandaag om 5:18 hr. Dit loopt niet gelijk op met de langste dag, dit jaar op 21 juni. Het effect wordt veroorzaakt door de tijdsvereffening. De laatst mogelijke zonsondergang valt op 24 juni. (MOP)
17 juni		In de avondschemering kan uitgekeken worden naar het asgrauwe schijnsel van de oude Maansikkel (11+). (MOP)
17 juni		De Maan (11+) staat op 23:28 uur in conjunctie met Venus (-4,0) op een afstand van 0,7°. (MOP/SN) Een bedekking van Venus door de Maan is te volgen in Zuid Canada, de VS, het Carabisch gebied en het noordoosten van Zuid Amerika.
19 juni		De Maan (29+) staat vanavond in samenstand met Regulus. Om 23:10 uur staan ze 3,9° uit elkaar. De conjunctie was eerder op de dag. (MOP/SN) Een bedekking van Regulus door de Maan is te volgen in Madagaskar en het zuidwestelijk deel van de Indische Oceaan.
20 juni		Vanavond heeft de Maan (39+) een grote liberatie aan noordwestelijke rand bij de gele punt. We kunnen dan bij de gele punt ruim 7,5° over de maanrand heenkijken. Mare Humboldtianum op de noordwestelijk maanrand wordt zichtbaar. (MOP/LPP)
21 juni		Om 10:24 hr begint de astronomische zomer. Vandaag is de langste dag. De zon staat 16h45m boven de horizon. Het kaartje geeft voor vandaag de hoogte van Zon en Maan boven de horizon aan. De compasrichting geeft aan in welke richting de Maan staat. Vergelijk de zonshoogte met het begin van de lente, herfst en winter. Tijden in diagram in UTC. Zie ook de opmerkingen bij 17 en 24 juni. De astronomische zomer duurt 93,65 dg. (LPP)
23 juni		Maan (69+) en Spica (1,0) staan om 22:45 uur in conjunctie en op een afstand van 3,1° uit elkaar. (MOP/SN)
25 juni		De laatst mogelijke zonsondergang dit jaar is vandaag om 22:04 hr. Dit loopt niet gelijk op met de langste dag, dit jaar op 21 juni. Het effect wordt veroorzaakt door de tijdsvereffening. De vroegst mogelijke zonsopkomst valt op 17 juni. (MOP)
27 juni		Vannacht heeft de Maan (92+) een grote liberatie aan noordelijke rand bij de gele punt. We kunnen dan bij de gele punt ruim 6,5° over de maanrand heenkijken. De Noordpool van de Maan en Mare Humboldtianum op de noordwestelijk maanrand worden zichtbaar. (MOP/LPP)
27 juni		De Maan (96+) staat vanavond is samenstand met Antares (1,0) op een afstand van 3,8° omstreeks 23:00 uur. De conjunctie was hedenmiddag en dus niet zichtbaar. (MOP/SN) Een bedekking van Antares door de Maan is te volgen in het zuidoosten van Australië, Nieuw Zeeland, Antarctica en delen van de zuidelijke Indische Oceaan en zuidwestelijke delen van de Stille Oceaan.

JULI 2026		Maanfasekalender; Zon en maan; Jupitermanen; Saturnusmanen; Sterrenkaart
5 juli		Vandaag om 18 hr is dit jaar de afstand aarde-zon is het grootst. De aarde staat in zijn aphelium. De afstand tot de zon bedraagt 152.087.778 km. (RS)
7 juli		Vanochtend heeft de Maan (58-) een grote liberatie aan zuidoostelijke rand bij de gele punt. We kunnen dan bij de gele punt ruim 7° over de maanrand heenkijken. Mare Orientale op de oostelijk maanrand wordt zichtbaar. (MOP/LPP)
8 juli		Kort voordat de Maan opkomt staat deze in conjunctie met Saturnus. Bekijk de samenstand rond middernacht als de Maan (49-) 6,6° verwijderd is van Saturnus (0,8) (MOP/SN)
9 juli		Venus (-4,1) en Regulus (1,3) staan vanochtend in conjunctie. Bekijk de samenstand vanavond omstreeks 23:00 uur. Venus staat dan 1,0° van Regulus. (MOP/SN)
11 juli		Vlak voordat de Maan opkomt vond er een Pleiadenbedekking plaats. De Maan (16-) zal zich nu steeds verder van de Pleiaden verwijderen. Bij opkomst van de Maan stond deze om 02:40 uur 1,7° afstand van de Pleiaden (MOP/SN)
12 juli		De Maan (8-) staat vanochtend in ruime samenstand met Mars (1,3) en Mars op zijn beurt met Aldebaran (0,8). Om 04:00 uur staat de Maan op 8,8° van Mars. Aldebaran op staat dan op 5,3° van Mars. De conjunctie tussen Mars en Aldebaran volgt op de 13e 's avonds.. (MOP/SN)
12 juli		In de ochtendschemering kan uitgekeken worden naar het asgrauwe schijnsel van de oude Maansikkel (8-). (MOP)
16 juli		Geboortedag van Giuseppe Piazzi in 1746; Piazzi was Italiaans astronoom, wiskundige en Theatijner monnik. Hij ontdekte in 1801 te Palermo de dwergplaneet Ceres.
16 juli		In de avondschemering kan uitgekeken worden naar het asgrauwe schijnsel van de jonge Maansikkel (7+). (MOP)
17 juli		Vanavond rond 19:30 staat de Maan in conjunctie met Venus (-4,1). Bekijk de samenstand vanavond als beiden uit de schemering tevoorschijn (Maan (16+)) komen. Om 22:30 uur staan beiden 4,0° uit elkaar. (MOP/SN) Een bedekking van Regulus door de Maan is te volgen in het zuidoostelijke deel van de Stille Oceaan
18 juli		Geboortedag van John Herschel Glenn, Jr. in 1921. Glenn was de eerste Amerikaanse astronaut in een baan om de aarde.
19 juli		Geboortedag van Edward Charles Pickering in 1846; Pickering was Amerikaans astronoom en nam van vele sterren hun spectrum met gebruikmaking van fotografie en ontwerpte een klassificatiesysteem voor sterrenspectra.
19 juli		Vanochtend heeft de Maan (34+) een grote liberatie aan noordwestelijke rand bij de gele punt. We kunnen dan bij de gele punt ruim 7° over de maanrand heenkijken. Mare Humboldtianum op de noordwestelijk maanrand wordt zichtbaar. (MOP/LPP)
20 juli		De Viking 1 maakt als eerste ruimtevaartuig een geslaagde Marslanding in 1976.
20 juli		Maan (44+) en Spica (1,0) staan in samenstand op 3,8° vlak voordat ze onder gaan. De conjunctie volgt een paar uur later. (MOP/SN)
24 juli		Vannacht heeft de Maan (73+) een grote liberatie aan noordwestelijke rand bij de gele punt. We kunnen dan bij de gele punt bijna 7° over de maanrand heenkijken. Mare Humboldtianum en de Noordpool van de Maan op de noordelijk maanrand worden zichtbaar. (MOP/LPP)
24 juli		Vanavond staan Maan (73+) en Antares (1,0) met elkaar in conjunctie. De afstand tussen ster en Maan bedraagt 1,5°. (MOP/SN) Een bedekking van Antares door de Maan is te volgen in Anarctica en zuidelijke delen van de Atlantische Oceaan.
26 juli		De zonnetijd (de tijd welke een zonnewijzer aanwijst) loopt vandaag 6m33s achter bij de standaardtijd, vandaag staat de zon pas om 13:46 hr in het zuiden. Vanaf vandaag tot 3 november komt de zon steeds vroeger in het zuiden aan. Het verschil tussen de ware zonnetijd en de middelbare zonnetijd om 12 uur 's middags wordt tijdsvereffening genoemd. (MOP)

AUGUSTUS 2026		Maanfasekalender; Zon en maan; Jupitermanen; Saturnusmanen; Sterrenkaart
2 augustus		Mercurius (0,2) staat in zijn grootste westelijke elongatie en is zichtbaar als ochtendster. Wat meer naar links, ter referentie, staan de sterren Pollux (1,2) en Castor (1,6). (MOP/SN)
4 augustus		De conjunctie van Saturnus (0,6) met de Maan is vanochtend omstreeks 06:30 uur in de schemering. De Maan (73-) staat dan op een afstand van 6,4° van Saturnus. Bij de samenstand rond middernacht, stond de Maan (71-) met 5,3° meer dan een graad dichter bij de planeet. (MOP/SN)
5 augustus		Vanochtend heeft de Maan (58-) een grote liberatie aan zuidoostelijke rand bij de gele punt. We kunnen dan bij de gele punt ruim 8° over de maanrand heenkijken. Mare Orientale op de oostelijk maanrand wordt zichtbaar en ook Zuidpool van Maan. De Noordpool is nu geheel uit beeld en Mare Frigoris ligt bijna tegen de noordelijke maanrand aan. (MOP/LPP)
6 augustus		Vanochtend staat Mercurius (-0,3) in samenstand met Pollux (1,2) op 7,7° afstand. De conjunctie vond de afgelopen avond plaats. Castor (1,6) staat ook in de beurt. (MOP/SN)
7 augustus		Vanochtend staat de Maan (38-) in samenstand met de Pleiaden. Een bedekking van de Pleiaden begint als het licht geworden is. In de vroege ochtend kruipt de Maan steeds dichter naar de Pleiaden toe en om 06:30 uur staat de Maan al op 1,7° afstand. Zie toe hoe de Maan zijn doel nadert, maar dat de Pleiaden tegelijkertijd langzaam opgaan in het daglicht. (MOP/SN)
10 augustus		In de ochtendschemering kan uitgekeken worden naar het asgrauwe schijnsel van de oude Maansikkel (9-). (MOP)
11/12 augustus		Meteoren van de Perseiden: Dit is wellicht de bekendste meteorenzwerm en zichtbaar van 23 juli tot 22 augustus. Het maximum ligt rond 11/14 augustus. Per uur kunnen er dan tot 100 meteoren per uur waargenomen worden. Het is rond Nieuwe Maan, dus donkere nachten. Er zijn nog andere meteoorzwermen actief, maar die zijn veel minder rijk. (DP/LPP/RS)
12 augustus		Gedeeltelijke zonsverduistering. Vanavond om 19:15 uur begint een grote zonsverduistering. De gedeeltelijke zonsverduistering is in zijn geheel te volgen bij vrij uitzicht op de westelijke horizon. Om 20:11 uur is de middellijn van de zon voor 90% achter de Maan verdwenen. De Maan staat dan op bijna 8° boven de horizon. Bij het einde van de eclips om 21:04 uur staat de Maan net boven de horizon. De animatie laat de eclips zien in UTC, dus voor zomertijd moet er 2 uur worden bijgeteld. (RS/DP)
14 augustus		Venus (-4,3) staat in zijn grootste oostelijke elongatie en is een markante avondster gworden. Bekijk Venus met een telescoop (een vogelkijker volstaat ook) en merk op dat de planeet voor helft is verlicht, net als de halve maan. Volg de planeet eens een tijdje en merk op dat het schijfje steeds groter wordt, maar ook steeds meer op een sikkeltje gaat lijken. De grootte en vorm van de schijngestalten zijn hierboven in beeld gebracht bij Venus. (MOP/SN)
15 augustus		Geboortedag van Tor Bergeron in 1891; Bergeron was Zweeds meteoroloog en is bekend om zijn theorieën over het ontstaan van regen.
15 augustus		Vanochtend komen Jupiter (-1,8) en Mercurius (-1,2) met elkaar in conjunctie. Bekijk de samenstand enkele uren eerder rond 06:00 uur als beiden 0,7° uit elkaar staan. De samenstand staat laag op ruim 6° boven de oostelijke horizon, dus zoek vrij zicht. (MOP/SN)
15 augustus		n de avondschemering kan uitgekeken worden naar het asgrauwe schijnsel van de jonge Maansikkel (12+). (MOP)
15/16/17 augustus		De Maan (12+) staat vanavond in samenstand met Venus (-4,3). Beiden staan 6,6° uit elkaar. De conjunctie is morgenvroeg en bij ons niet te zien. Morgenavond is de Maan Venus gepasseerd en op weg naar Spica (1,0). Een conjunctie met Spica volgt op de 17e rond het middaguur. 's Avonds is de Maan (28+) Spica voorbij en staat de Maan op 5,9° van de ster verwijderd. (MOP/SN)
19 augustus		Geboortedag van John Flamsteed in 1646. Flamsteed Brits astronoom en was de eerste astronoom van het Royal Greenwich Observatorium. Hij stelde een omvangrijke sterrencatalogus samen en een sterrenatlas.
19 augustus		Geboortedag van Orville Wright in 1871: Wright was samen met zijn broer Wilbur luchtvaart prioneer en bouwde en vloog het eerste vliegtuig ter wereld met een vlucht op 17 december 1903.
20 augustus		Geboortedag van Eduard Suess in 1831; Suess was Oostenrijks geoloog en staat aan basis van de theorie van gebergtevorming en de kosmische herkomst van tektieken.
20 augustus		Vanavond heeft de Maan (38+) een grote liberatie aan noordwestelijke rand bij de gele punt. We kunnen dan bij de gele punt bijna 7° over de maanrand heenkijken. Mare Humboldtianum op de noordelijk maanrand en de Noordpool wordt zichtbaar. (MOP/LPP)
20 augustus		De Maan (38+) staat vanavond in samenstand met Antares (1,0). De afstand tussen beiden bedraagt 4,2° om 22:30 uur. De conjunctie morgenochtend is bij ons niet te zien. (MOP/SN) Een bedekking van Antares door de Maan is te volgen in Antarctica en delen van de zuidelijke Stille Oceaan.
24 augustus		Geboortedag van Ernest Amédée Barthélemy Mouchez in 1821; Mouchez was directeur van de Parijs sterrenwacht en hield zich bezig met het maken van een fotografische kaart van de sterrenhemel.
25 augustus		Geboortedag van Philippis Lansbergen in 1561; Lansbergen was Belgisch-Nederlands priester en astronoom. Hield zich voornamelijk bezig met het samenstellen van tabellen om planeet posities te kunnen bepalen.
25 augustus		Geboortedag van James Lick in 1796; Lick was Amerikaans industrieel en liet het Lick Observatorium bouwen met een 30 cm refractor geopend in 1888. Lick ligt begraven in de hoofdpijler van de montering van deze telescoop.
28 augustus		Gedeeltelijke maansverduistering: Om 03:23 uur begin er een grote gedeeltelijke maansverduistering. Op dit tijdstip treedt de Volle Maan in de bijschaduw van de aarde. Dit is voor vaak alleen goed door ervaren waarnemers te zien. Ruim een uur later om 04:34 uur treedt de Maan in kernschaduw van aarde. Dit is zien omdat er een donker hapje uit Maan genomen wordt. De Volle Maan staat dan al laag aan de horizon op 18° boven de horizon. Naarmate de verduistering vordert komt de Maan steeds lager te staan en wordt dan ook steeds moeizamer zichtbaar. Bovendien wordt het steeds lichter door de opkomende schemering. Het beste is de Maan zo lang mogelijk te blijven volgen met op zijn minst een verrekijker. Tijdens de maximale verduistering staat de Maan op slechts 5° boven de horizon. Het is uitdaging om de verduisterde Maan te zien, want het is al bijna daglicht. Een absoluut vrije horizon en heldere lucht is een voorwaarde. Om 06:45 uur komt de zon op en kort daarop gaat de Maan onder. Het is dan al daglicht. (AEC/LPP/DP)
30 augustus		Geboortedag van Ernest Rutherford in 1871; Rutherford was Nieuw Zeelands - Brits natuur- en scheikundige en Nobelprijswinnaar in 1908. Rutherford is bekend om zijn atoomtheorie.
31 augustus		Geboortedag van Hendrik Lodewikus Eduard Maria Terlingen in 1941; Terlingen was Nederlands TV journalist en presentator van de Apollo maanlandingen op de Nederlandse TV. Hij stond daarom ook bekend als "Apollo-Henkie".
31 augustus		Vannacht staat de Maan (85-) in samenstand met Saturnus (0,5) op een afstand van 5,8°. De conjunctie is overdag en dus niet zichtbaar. (MOP/SN)

SEPTEMBER 2026		Maanfasekalender; Zon en maan; Jupitermanen; Saturnusmanen; Sterrenkaart
1 september		Oprichting van de Nederlandse Vereniging voor Weer- en Sterrenkunde in 1901; thans Koninklijke Nederlandse Vereniging voor Weer- en Sterrenkunde
1 september		Begin van meteorologische herfst. Het omvat de maanden september, oktober en november.
1 september		De zonnetijd (de tijd welke een zonnewijzer aanwijst) loopt vandaag exact gelijk met de standaardtijd, vandaag staat de zon om 13:39 hr in het zuiden. Tot 3 november komt de zon steeds vroeger in het zuiden aan. Het verschil tussen de ware zonnetijd en de middelbare zonnetijd om 12 uur 's middags wordt tijdsvereffening genoemd. (MOP)
2 september		Vanochtend heeft de Maan (76-) een grote liberatie aan zuidoostelijke rand bij de gele punt. We kunnen dan bij de gele punt ruim 7° over de maanrand heenkijken. Mare Orientale op de oostelijk maanrand wordt zichtbaar en ook Zuidpool van Maan. De Noordpool is nu geheel uit beeld en Mare Frigoris ligt bijna tegen de noordelijke maanrand aan. (MOP/LPP)
2/3 september		De Maan staat in samenstand met de Pleiaden. Op 2 september is Maan (66-) nog 8,5° van de Pleiaden verwijderd. Maar op 3 september staat de Maan (55-) aan de oostelijke zijde van de Pleiaden op 5,9° afstand. Tijdens de conjunctie die bij ons niet te zien was werden de Pleiaden door de Maan bedekt. (MOP/SN)
7 september		Wanneer de Maan na middernacht opkomt staat deze in samenstand met Mars (1,2) en Pollux (1,2). De Maan (21-) staat omstreeks 02:30 uur halverwege ster en planeet. De afstand tot Mars bedraagt 4,3°. De conjunctie van de Maan met Mars was op de avond van de 6e september en met Castor en Pollux zijn later vannacht te zien. (MOP/SN)
8 september		Vlak nadat de ochtendschemering zijn intrede doet wordt de sterrenhoop Praesepe door de Maan bedekt. Volg de Maan (11-) in de uren dat deze boven de horizon staat en merk op dat de Maan Praesepe steeds dichter nadert, maar ook dat Praesepe op een gegeven moment verdrinkt in de schemering. (MOP/SN)
8/9 september		Vanavond staat de Maan in conjunctie met Jupiter en wordt Jupiter ook door de Maan bedekt. Wij moeten het doen met een samenstand in de vroege ochtend als de Maan (11-) nog 8,4° verwijderd is van Jupiter (-1,8) of op de 9e als de Maan (5-) en Jupiter 5,6° uit elkaar staan. (MOP/SN) Een bedekking van Jupiter door de Maan is waar te nemen inhet oosten van Siberië, Canada, het en oosten van de VS, Groenland en Arctische Oceaan.
9 september		In de ochtendschemering kan uitgekeken worden naar het asgrauwe schijnsel van de oude Maansikkel (5-). (MOP)
14 september		Mars (1,2) komt in conjunctie met Castor (1,6) tegen het middaguur. Bekijk de samenstand in vroege ochtend. Beiden staan dan 9,4° uit elkaar; zie ook 18 september. (MOP/SN)
14 september		Venusbedekking: Rond het middaguur zijn Venus (-4,5) en Maan (12+) met elkaar in conjunctie. Er vindt dan tevens een bedekking van Venus door de Maan plaats. De bedekking van Venus begon kort voor opkomst van de Maan, maar wanneer de Maan laag boven de horizon opgezocht wordt, zien we rond 12:40 MEZT de planeet Venus weer tevoorschijn gekomen is achter de verlichte maanrand. Zoek een vrije horizon, want Maan en Venus staan laag en gebruik een verrekijker om Venus te zien. (MOP/SN)
14 september		In de avondschemering kan uitgekeken worden naar het asgrauwe schijnsel van de jonge Maansikkel (14+). (MOP)
17 september		Rond het middaguur stonden Antares (1,0) en de Maan (40+) met elkaar in conjunctie. Bekijk de samenstand vanavond. (MOP/SN) Een bedekking van Antares door de Maan is te volgen in Antarctica en het zuidoosten van de Indische Oceaan.
18 september		Mars (1,2) komt in conjunctie met Pollux (1,2) kort na het middaguur. Bekijk de samenstand in vroege ochtend. Beiden staan dan 5,9° uit elkaar. (MOP/SN)
21 september		Geboortedag van Herbert George Wells in 1866; Wells was auteur en schreef onder andere "War of the Worlds". In 1938 werd dit als reality hoorspel in Amerika uitgezonden en veroorzaakte grote paniek. War of the Worlds is diverse malen verfilmd en in 1978 verscheen een uitvoering van als musical.
22 september		Geboortedag van Michael Faraday in 1791; Faraday was Brits natuur- en schei-kundige. Hij hield zich veel bezig met electriciteit en vond middel om electriciteit op te wekken.
23 september		Om 02:05 hr begint de astronomische herfst. Vandaag staat de zon precies boven de evenaar en duren dag en nacht even lang. Het kaartje geeft voor vandaag de hoogte van Zon en Maan boven de horizon aan. De compasrichting geeft aan in welke richting de Maan staat. Vergelijk de zonshoogte met het begin van de lente, zomer en winter. Tijden in diagram in UTC. De astronomische herfst duurt 89,86 dg. (LPP)
23 september		In 1846 ontdekte Johann Gottfried Galle de planeet Neptunes.
23 september		Geboortedag van Johann Franz Encke in 1791; Encke was Duits astronoom en is bekend van de Komeet van Encke en de Encke scheiding in de ringen van Saturnus.
27 september		Vanochtend staat de Maan (100) in samenstand op een afstand van 6,1° met Saturnus (0,3). De conjunctie is later overdag als beiden zijn ondergegaan. (MOP/SN)
30 september		Er zijn ondertussen al legio bijna bedekkingen van de Pleiaden voorbij gekomen dit jaar en ook deze van vanavond gaat aan onze neus voorbij. Andermaal moeten we het doen met een zeer nauwe samenstand kort nadat de Maan (80-) en Pleiaden zijn opgekomen. (MOP/SN)
30 september		Vanavond heeft de Maan (79-) een grote liberatie aan zuidelijke rand bij de gele punt. We kunnen dan bij de gele punt bijna° over de maanrand heenkijken. De Zuidpool van de Maan wordt zichtbaar. De Noordpool is nu geheel uit beeld en Mare Frigoris ligt bijna tegen de noordelijke maanrand aan. (MOP/LPP)

OKTOBER 2026		Maanfasekalender; Zon en maan; Jupitermanen; Saturnusmanen; Sterrenkaart
3 oktober		Geboortedag van Alle Jans Bokma in 1801; Bokma was Nederlands molenmaker en stadsarchiktect. Hij bouwde in Workum een planetarium.
4 oktober		De Maan staat vanochtend in samenstand met Castor (1,6) en Pollux (1,2). Rond 07:00 uur staat de Maan (43-) 5,1° verwijderd van Pollux. De conjuncties zijn later op de dag in niet zichtbaar. (MOP/SN)
5 oktober		De Maan staat in samenstand met Praesepe en Mars. De samenstand kan in het beeldveld van een 10x50 verrekijker worden gezien. Om 06:00 uur staat de Maan (32-) nog 1° van Mars verwijderd en 4,2° van de sterrenhoop. De conjuncties zijn later op de dag. (MOP/SN)
5 oktober		De veranderlijke ster Chi Cygni is omstreeks vandaag gedurende een groot deel van de avond en nacht goed zichtbaar. Normaal is deze ster met een helderheid tot 14,2 met het blote oog niet zichtbaar. Dezer dagen kan de helderheid zijn toegenomen tot 3,3. Chi Cygni is een Mira-ster.
6 oktober		De Maan (22-) staat vanochtend in samenstand met Jupiter (-1,9) op een afstand van 2,4°. De conjunctie later op de dag. Richt de verrekijker op de Maan en het moet niet moeilijk zijn de Jupiter rond 13:00 uur op te sporen. Jupiter staat op slechts 0,7° van de Maan. (MOP/SN) Een bedekking van Jupiter door de Maan is waarte nemen in het oosten van de VS, West Afrika en het midden van Atlantische Oceaan.
7 oktober		De Maan (14-) staat bij opkomst in samenstand met Regulus (1,3) op een afstand slechts 1,2°. De conjunctie viel juist vlak voor de opkomst van de Maan. (MOP/SN) Een bedekking van Regulus door de Maan is te volgen in Oost Afrika.
8 oktober		In de ochtendschemering kan uitgekeken worden naar het asgrauwe schijnsel van de oude Maansikkel (7-). (MOP)
10/11/12/13 oktober		Mars (1,0) trekt de komende dagen dwars door de sterrenhoop Praesepe. Het zoekkartje geeft het beeldveld door een 10 x 50 verrekijker. De rode kleur van Mars steekt duidelijk af tegen de achtergrond van sterren uit de sterrenhoop. (MOP/SN)
20/21 oktober		Meteoren van de Orioniden: Van 15 tot 29 oktober zijn de Orioniden actief. Vannacht kunnen tot 20 meteoren per uur waargenomen worden. De Maan is voor 73+ verlicht en gaat op 21 oktober om 02:10 uur onder. De beste tijd om te gaan kijken ligt tussen het ondergaan van de Maan en ochtendschemering. Ook de meteor zwermen van de Tauriden zijn actief. (DP/LPP/RS)
24 oktober		Nacht van de nacht. Bij de Nacht van de nacht draait het om duisternis en worden er in het gehele land activiteiten georganiseerd rondom dit thema. In Maarssen wordt vanavond op Fort Maarsseveen een nacht evenement gehouden waarbij onder meer ook naar de sterren gekeken kan worden. Nadere bijzonderheden volgen volgen op de site van het IVN.
24 oktober		De Maan (97+) staat vanavond in conjunctie met Saturnus (0,4) op een afstand van 5,7°. (MOP/SN)
25 oktober		Einde van de zomertijd. Om 03:00 hr gaat de klok een uur achteruit (02:00 hr); het begin van de wintertijd. Vanaf hier worden alle tijden gemeld in winterttijd.
26 oktober		Geboortedag van Theodor von Oppolzer in 1841; Oppolzer was Oostenrijks astronoom en wiskundige. Hij is vooral bekend om zijn Canon der Finsternisse; een compilatie van 8000 zonsverduisteringen en 5200 maansverduisteringen van 1200 BC tot 2161 AD.
26 oktober		Geboortedag van Lewis Boss in 1846; Boss was Amerikaans astronoom en samensteller van de Boss General Catalog (sterrencatalogus van 33.342 sterren)
26 oktober		De eerste Volle Maan, vandaag om 06:11 hr, na het begin van de astronomische herfst wordt ook wel "oogstmaan" genoemd.
28 oktober		Pleiadenbedekking: Kort na 01:00 uur begint een Pleiadenbedekking door de Maan (95-). In korte tijd worden verschillende sterren door de Maan bedekt. Spelbreker is de Maan zelf een beetje, hij is vrij helder omdat het net nieuwe maan geweest is. Maar een de donkere zijde van Maan moeten de bedekte sterren wel met een telescoop te zien zijn.
28 oktober		Bij opkomst van Aldebaran (0,8) staat deze in wijde conjunctie met de Maan (91-) op 9,6°. De Pleiaden staan ook in de buurt. (MOP/SN)
29 oktober		Geboortedag van Edmond Halley in 1656; Halley was Brits astronoom en opvolger van John Flamsteed aan de Greenwich sterrenwacht. Halley is vooral bekend vanwege zijn berekeningen aan de baan en de verwachte terugkeer in 1758 van een komeet die later zijn naam zou krijgen.
31 oktober		De Maan (61-) staat vanavond in samenstand met Castor (1,6) en Pollux (1,2) . Rond 23:30 uur staan alle objecten op één lijn. De conjuncties van sterren met Maan waren bij ons niet te zien. (MOP/SN)

NOVEMBER 2026		Maanfasekalender; Zon en maan; Jupitermanen; Saturnusmanen; Sterrenkaart
2 november		Maan en Mars staan vanmiddag in conjunctie, bekijk de samenstand vanochtend. De Maan (46-) staat dan 4,3° van Mars (0,9) verwijderd. Aan de oostelijke zijde van Mars staan nog Jupiter en Regulus. Houd de samenstand van de planeten met Regulus de komende maand in gaten. Terwijl beide planeten naar Regulus toekruipen, haalt ook Mars Jupiter in, in de race naar de ster. (MOP/SN) Een bedekking van Mars door de Maan is in Polynesië waar te nemen. Ook Jupiter wordt door de Maan bedekt en dat is te zien zuidelijk India, het westen van Indonesië, Australië en de Indische Oceaan.
3 november		De zonnetijd (de tijd welke een zonnewijzer aanwijst) loopt vandaag 16m29s voor bij de standaardtijd, vandaag staat de zon pas om 12:23 hr in het zuiden. Vanaf vandaag tot 11 februari volgend jaar komt de zon steeds later in het zuiden aan. Het verschil tussen de ware zonnetijd en de middelbare zonnetijd om 12 uur 's middags wordt tijdsvereffening genoemd. (MOP)
3 november		Om 23:13 uur op 2 november staat de Maan in conjunctie met Jupiter. Beiden zijn dan nog net niet op opgekomen. Bekijk de samenstand om 01:00 uur. Jupiter (-2,0) staat dan 1,8° van de Maan (27-). (MOP/SN) Een bedekking van Regulus door de Maan is te volgen in het midden van Zuid Amerika.
3 november		Juist wanneer het licht geworden is staat de Maan in conjunctie met Regulus. Bekijk de samenstand van Maan (25-) met Regulus (1,3) als het nog donker is en beiden 1,5° uit elkaar staan. (MOP/SN)
7 november		In de ochtendschemering kan uitgekeken worden naar het asgrauwe schijnsel van de oude Maansikkel (4-). (MOP)
7 november		Venus (-4,4) is ondertussen ochtendster geworden en staat vanochtend in samenstand met Spica (1,0) op een afstand van 1,3°. Venus is de helderste van beiden en die afstand wordt de komende dagen nog kleiner (zie 10 november). De conjunctie was al op 5 november. Ook de Maan (4-) komt in conjunctie met Venus en Spica, maar bij ons is alleen deze samenstand te zien. Bekijk Venus de komende periode met een telescoop en merk op dat de sikkel steeds kleiner wordt, maar ook steeds meer op het laatste kwartier van de maan gaat lijken. Dit zijn de schijngestalten van de planeet. (MOP/SN)
8 november		Geboortedag van Robert Albert Charles Esnault-Pelterie in 1881; Esnault-Pelterie was Frans lucht- en ruimtevaart theoreticus en wordt als één van de grondleggers van moderne ruimtevaart beschouwd.
10 november		Venus (-4,5) is nu Spica (1,0) vanochtend het dichtste genaderd tot op 0,9°. (MOP/SN)
12 november		Geboortedag van Jacques Alexandre César Charles in 1746; Charles was Frans natuur- en werktuigbouwkundige en experimenteerde met watersfof ballonnen. Kort na deze introductie werden deze waterstoffen ballonnen gebruikt als weerballonnen met zelfregistrerende apparatuur.
12 november		In de avondschemering kan uitgekeken worden naar het asgrauwe schijnsel van de oude Maansikkel (4-). (MOP)
16 november		Mars (0,7) en Jupiter (-2,1) komen vannacht met elkaar in conjunctie staan dan slechts 1,2° uit elkaar. Jupiter is helderste van beiden. Daaronder staat ook nog Regulus (1,3). (MOP/SN)
16/17 november		Meteoren van de Leoniden: Van 13 tot 20 november zijn de Leoniden actief. Een rijke meteorenzwerm, maar met sterk wisselende intensiteiten. Met geluk kunnen vannacht tot 10 meteoren per uur waargenomen worden. De zwerm is het meest actief in de tweede helft van de nacht. Soms valt er echter ook een ware 'sterrenregen'. De Maan is voor 45+ verlicht en gaat op de 16e om 22:52 uur onder. (DP/LPP/RS)
18 november		Venus (-4,7) en Spica (1,0) komen vanmiddag met elkaar in conjunctie. De samenstand kan het beste in de ochtenduren bekeken worden. Beide staan dan 1,7° uit elkaar. Mercurius (-0,3) staat links van dit duo. Aan de ochtendhemel staan ook nog Jupiter (-2,1) en Mars (0,7), beiden dicht bij elkaar. Vier planeten in totaal, waarvan twee ochtendsterren. (MOP/SN)
20 november		Vanavond staat vroeg in de avond Saturnus (0,6) in samenstand met de Maan (81+) op een afstand van 5,4°. Kort nadat beiden zijn ondergegaan in loop van de nacht volgt een conjunctie. Beide hemellichamen staan dan bijna een graad verder uit elkaar. Van het begin van avond tot het ondergaan is te zien de afstand tussen Maan Saturnus groter wordt. (MOP/SN)
20 november		De Maan (81-) heeft vanavond een grote liberatie aan de donkere zijde van ruim 7° bij de gele punt. Het gevolg is dat aan de verlichte zijde Mare Crisium vrijwel op de westelijke maanrand komt te liggen. (MOP/LPP)
21 november		Mercurius (0,5) staat in zijn grootste westelijke elongatie en staat ruim boven de horizon op 9° en nu het beste zichtbaar. Zoek Mecurius eventueel met behulp van Venus (-4,6) en Spica (1,0). (MOP/SN)
22 november		Fraaie samenstand van Mars (0,6) met Jupiter (-2,1) en Regulus (1,3). Mars vormt vanochtend de top van een gelijkbenige driehoek met Jupiter en Regulus. Jupiter de helderste van het stel. (SN)
24 november		Mars (0,6) en Regulus (1,3) komen met elkaar in conjunctie om 01:16 uur. Jupiter (-2,2) staat ook in de nabijheid. (MOP/SN)
24 november		De Maan (100) staat in samenstand met de Pleiaden op een afstand van 4,2°. Eerder vandaag werden de Pleiaden door de volle maan bedekt. (MOP/SN)
25 november		Samenstand van Aldebaran (1,0) met de Maan (100). De Maan staat op 9,7° afstand. (MOP/SN)
26 november		Op Uranus is vandaag een overgang van de Aarde voor de zon waar te nemen. (15MC)
27 november		Geboortedag van Anders Celsius in 1701; Celsius was Zweeds astronoom en is vooral bekend van temperatuurschaal die naar hem is genoemd.
27 november		De Maan staat vannacht in samenstand met Castor (1,6) en Pollux (1,2), waarbij ook conjuncties zijn waar te nemen. De conjunctie van de Maan (85-) met Castor vindt vanavond plaats om 21:18 uur. De Maan staat 8,1° verwijderd van de ster. Na middernacht om 00:06 uur staat de Maan (84-) in conjunctie met Pollux op een afstand van 4,5°. (MOP/SN)
28 november		Praesepebedekking: Vanavond wordt de sterrenhoop Praesepe door de Maan (75-) bedekt. De bedekking begint kort na 23:00 uur. Met name het te voorschijn komen van de sterren aan de schaduwzijde van de Maan zal zichtbaar zijn. Wees erop bedacht dat de Maan helder is en de sterren deels kan overstralen. (MOP/RS)
30 november		Vanochtend staat de Maan (61-) in samenstand met Jupiter (-2,2), Regulus (1,3) en Mars (0,5). De conjuncties van de Maan met planeten en ster zijn later overdag en voor ons niet waar te nemen. (MOP/SN) Een bedekking van Jupiter door de Maan is te zien in Zuid Amerika en het zuidoosten van Stille Oceaan en het zuidwesten van Atlantische Oceaan.

DECEMBER 2026		Maanfasekalender; Zon en maan; Jupitermanen; Saturnusmanen; Sterrenkaart
1 december		Begin van meteorologische winter. Het omvat de maanden december, januari en februari.
4 december		Geboortedag van Ernst Wilhelm Leberecht Tempel in 1821; Tempel was Duits astronoom en ontdekker zo'n 20 kometen en een 6-tal planetoïden.
4 december		Geboortedag van Hugh Percy Wilkins in 1896; Wilkins was Brits amateur astronoom en auteur/tekenaar van een omvangrijke maankaart met doorsnede van 300 inch (7,26 m).
4 december		De Maan (21-) staat vanochtend in samenstand met Spica (1,0) op een afstand van 5,6°. De conjunctie volgt vanavond. Venus (-4,6) staat links van deze samenstand. (MOP/SN)
5 december		De Maan (21-) heeft vanochtend een grote liberatie van ruim 8° bij de gele punt. Gevolg is dat de oostelijke kust van Oceanus Procellarum nauwelijks te zien is. (MOP/LPP)
5 december		Kort na middaguur staat de Maan in conjunctie met Venus. Bekijk de samenstand Maan en Venus in de ochtend. Venus (-4,6) staat op een ruime afstand van 7,3° van de Maan (21-). Spica (1,0) staat ook in de nabijheid. (MOP/SN)
6 december		In de ochtendschemering kan uitgekeken worden naar het asgrauwe schijnsel van de oude Maansikkel (7-). (MOP)
11 december		De Maan staat vandaag dit jaar het verst van de aarde. De afstand tot de Maan bedraagt om 07:47 hr 406.420 km. Op 24 december staat de Maan het dichtste bij de aarde. (LPP)
11 december		In de avondschemering kan uitgekeken worden naar het asgrauwe schijnsel van de oude Maansikkel (6+). (MOP)
12 december		Jupiter (-2,3) staat vanavond in samenstand met Regulus (1,0) op een afstand van 2,8°. Tot een conjunctie komt het niet. (MOP/SN)
13 december		De vroegst mogelijke zonsondergang dit jaar is vandaag om 16:27 hr. Dit loopt niet gelijk op met de kortste dag, dit jaar op 21 december. Het effect wordt veroorzaakt door de tijdsvereffening. De vroegst mogelijke zonsopkomst valt op 30 december. (MOP)
14 december		Geboortedag van Tyge Ottesen Brahe (beter bekend als Tycho Brahe) in 1546; Brahe was vooraanstaand Deens astronoom en is bekend van zijn waarnemingen aan de supernova van 1572. Ontwikkelde ook een eigen wereldbeeld met daarin elementen van Ptolemaeus en Copernicus.
13/14 december		Meteoren van de Geminiden: Van 6 tot 19 december zijn de meteoren van de Geminidenzwerm actief. Vannacht kunnen tot 120 meteoren per uur waargenomen worden. Er is nog een andere meteorenzwerm actief, de Coma Beriniciden, maar hiervan zijn er hooguit 5 per uur van te zien. De Maan is voor 20+ verlicht en stoort redelijk en gaat om 20:39 uur op de 13e onder. (DP/LPP/RS)
18 december		Tijdens de samenstand van de Maan (58+) en Saturnus (0,8) kort voor hun ondergang na middernacht staan beiden 6,7° uit elkaar. De conjunctie is morgen overdag. (MOP/SN)
19 december		De Maan (81-) heeft vanavond een grote liberatie aan de donkere zijde van bijna 10° bij de gele punt. Het gevolg is dat aan de verlichte zijde Mare Crisium vrijwel op de westelijke maanrand komt te liggen. (MOP/LPP)
21 december		Lancering van de ISS Expeditie 30 met aan boord onder andere André Kuipers. Dit is Kuipers tweede ruimtevlucht. Hij verbleef ruim 6 maanden aan boord van het International Space Station.
21 december		Begin van de astronomische winter om 21:50 hr. De dagen beginnen weer te lengen. De zon staat vandaag slechts 7h 45m boven de horizon. Het kaartje geeft voor vandaag de hoogte van Zon en Maan boven de horizon aan. De compasrichting geeft aan in welke richting de Maan staat. Vergelijk de zonshoogte met het begin van de lente, zomer en herfst. Tijden in diagram in UTC. Zie ook 13 en 30 december. De astronomische winter loopt tot in maart 2026 en duurt 88,98 dg. (LPP)
21/22 december		Pleiadenbedekking: Vanavond omstreeks 23:00 uur begint een bedekking van de Pleiaden. Het is bijna volle maan en dat zorgt voor veel strooilicht. De sterren welke verduisterd worden verdwijnen aan de donkere zijde van Maan (93+) en komen aan de verlichte zijde weer tevoorschijn. Met name het begin van de sterbedekkingen kan goed met telescopen worden gevolgd. (MOP/RS)
22 december		De Maan (94+) staat om 16:30 uur in ruime samenstand met Aldebaran (0,8) op 9,6° afstand. (MOP/SN)
24 december		Om 02:27 hr is het Volle Maan. De eerste Volle Maan gelegen na het begin van de astronomische winter wordt midwinter volle maan genoemd.
24 december		De Maan staat vandaag dit jaar het dichtste bij de aarde. De afstand tot de Maan bedraagt om 09:31 hr 356.649 km. Op 11 december stond de Maan dit jaar het verst van de aarde. (LPP) Omdat het ook Volle Maan is wordt deze Volle Maan ook wel 'supermaan' genoemd in de volksmond. Laag aan de horizon lijkt de Maan heel groot, maar bekijk de Maan rond middernacht nog eens. Lijkt de Maan nog steeds zo groot? Het is gezichtsbedrog.
25 december		De zonnetijd (de tijd welke een zonnewijzer aanwijst) loopt vandaag exact gelijk met de standaardtijd, vandaag staat de zon om 13:39 hr in het zuiden. Tot 11 februari volgend jaar komt de zon steeds vroeger in het zuiden aan. Het verschil tussen de ware zonnetijd en de middelbare zonnetijd om 12 uur 's middags wordt tijdsvereffening genoemd. (MOP)
25 december		De Maan staat in samenstand met Castor (1,6) en Pollux (1,2). Tijdens deze samenstand staat de Maan (99-) op 5,6° van Pollux. De conjuncties van de Maan met de sterren zijn niet waar te nemen. (MOP/SN)
27 december		Geboortedag van Johannes Kepler in 1571; Kepler was een Duitse astronoom, astroloog en wis- en natuurkundige, die vooral bekend werd door zijn studie van de hemelmechanica en in het bijzonder vanwege de berekening van de planeetbewegingen en de daarover geformuleerde wetten.
27 december		Bij opkomst van de Maan (80-) staat deze in samenstand met Regulus (1,0) en Jupiter (-2,4). De afstand tot Jupiter van de Maan is 3,8° en tot Regulus 1,7°. Later vanavond volgen nog de conjuncties. (MOP/SN)
28 december		Maan (76-) en Mars staan in samenstand. Beiden staan vanochtend 6,8° uit elkaar. Regulus (1,0) en Jupiter (-2,4) staan ook nog in de buurt. (MOP/SN)
29 december		Geboortedag van John Francis Campbell (ook bekend als Young John of Islay) in 1821; Campbell was Schots auteur, maar is bekend voor zijn zonneschijn recorder: Campbell–Stokes recorder.
29 december		De Maan (56-) heeft vanochtend een grote liberatie van bijna 8° bij de gele punt. Gevolg is dat de oostelijke kust van Oceanus Procellarum nauwelijks te zien is. (MOP/LPP)
30 december		Geboortedag van Sergei Pavlovich Korolev in 1906; Korolev was Russisch raket ingenieur en ruimtevaartuig en raketontwerper gedurende de Koude Oorlog. Zijn basisontwerp met de Spoetnik raket wordt tegenwoordig in een moderne uitvoering nog steeds gebruikt om astronauten naar het International Space Station te brengen.
30 december		De laatst mogelijke zonsopkomst dit jaar is vandaag om 8:48 hr. Dit loopt niet gelijk op met de korste dag, dit jaar op 21 december. Het effect wordt veroorzaakt door de tijdsvereffening. De vroegst mogelijke zonsondergang valt op 13 december. (MOP)

Bronnen:

Software Android:
Mobile Observatory Pro (MOP)
Night Sky Tools (NST)
SkySafari Pro (SSP)

Software Windows:
Alcyone Astronomical Tables (AAT) - W-10
Alcyone Ephemeris (AE) - W-2000
Alcyone Eclips Calculator (AEC) - W-XP
Astronomy Lab for Windows (ALW) W-2000
Dance of the Planets (DP) - DOS 6.1/WfW-3.11
JupiterSat Pro (JSP) - W-10
Lunar Phase Pro (LPP) - W-10
MegaStar (MS) - W-10
Planet's Visibility (PV) - W-2000
RedShift (RS) - W-XP
Starry Night (SN) - W-10
Stellarium (St) - W-10

NB: Sommige oudere programma's draaien alleen op oude besturingssystemen en zijn doorgaans niet langer beschikbaar op internet. Dit betreffen alle programma's ontworpen voor DOS 6.1/WfW-3.11 t/m W-XP. Wij gebruiken deze programma's omdat er vaak geen goede alternatieven voor handen zijn.

Internet:
15 Millennium Cataloque (15MC) (Niet langer beschikbaar op internet; site opgeheven)
National Astronomical Observatory of Japan (NAOJ)

.