Nederlands English Home Contact Disclaimer Sitemap Nieuw/New

STERRENHEMEL

15e editie: 2021; laatst bijgewerkt: 02-Dec-2020

Nieuw dit jaar zijn de maandelijkse diamgrammen waaruit de positie van de maantjes van Jupiter en Saturnus bepaald kunnen worden. Voor de Jupiter maantjes is een verrekijker voldoende, voor de Saturnus maantjes is een telescoop nodig.

HOOGTEPUNTEN

2021   2022  
20/22 januari Fraaie samenstand van de Maan met Mars en Uranus. Mars en Uranus in nauwe samenstand. 28 maart Samenstand Venus-Mars-Jupiter
10 juni Gedeeltelijke zonsverduistering 30 april Conjunctie Venus-Jupiter
12/14 juli Fraaie samenstand van Maan met Venus, Mars en Regulus. Venus en Mars in nauwe samenstand. 16 mei Gedeeltelijke maansverduistering
    29 mei Conjunctie Mars-Jupiter
    25 oktober Gedeeltelijke zonsverduistering
    8 december Mars bedekking door de Maan

INLEIDING

Dit overzicht is samengesteld voor de beginnende liefhebber in de sterrenkunde en wil een leidraad zijn om met het blote oog of een eenvoudige verrekijker, spottingscope of kleine telescoop de sterrenhemel te bestuderen. Berekeningen en schema's voor de hemelverschijnselen zijn uitgevoerd met verschillende sterrenkundige software pakketen. Voor genoemde gedenkdagen worden gegevens gebruikt van de kalender van het Jet Propulsion Laboratory (JPL).
Vrijwel alle met het blote oog zichtbare bijzondere gebeurtenissen worden genoemd en gaan vergezeld van opzoekkaartjes. Vaak is de Maan leidend en van hieruit kunnen de andere genoemde sterren en planeten gevonden worden. Is de betreffende ster gevonden dan kan men van daar uit op zoek naar het sterrenbeeld waartoe deze behoort. Daarvoor zijn voor elke maand sterrenkaarten opgenomen om het opzoeken aan de hemel eenvoudiger te maken en wordt een summiere opsomming gegeven van de zichtbare hemelobjecten. Hier worden ook de hemelichamen, sterrenhopen en sterrenstelsels beschreven. Op de sterrenkaarten staan ook de andere sterrenbeelden welke op deze avond zichtbaar zijn, zodat men snel de weg aan de sterrenhemel kan leren kennen. Bij de sterrenkaarten staan veel tips en trucs om de weg aan de sterrenhemel te leren kennen . Een eenvoudige verrekijker is daarbij een handig hulpmiddel. De sterrenkaarten zijn echter alleen geschikt voor de avonduren.
Over de maanden dat de planeten Jupiter en Saturnus goed zichtbaar zijn, zijn ook grafische maandoverzichten beschikbaar die voor elk gewenst tijdstip de onderlinge posities van de maantjes ten opzichte van de planeet weergeven. Kijkt u door een telescoop, dan moet het beeld vertikaal gespiegeld worden om een juist beeld te krijgen voor telescopen waarbij het beeld gespiegeld of omngekeerd wordt weergegeven.
Moeilijke termen en begrippen worden uitgelegd in ons clossarium. Het volstaat om de link te volgen. Meer inleidende informatie en nuttige tips voor het waarnemen staat <hier>.

In de meeste gevallen wordt ook de afstand tussen hemellichamen genoemd. Tot op 2,5° afstand worden deze in decimalen gegeven en boven de 2,5° zijn deze afgerond naar hele graden. 2,0° Is dus niet gelijk aan 2°! Want daarbij geldt hetzelfde als bij bijvoorbeeld 4° wat betekent alle waarden tussen 3,5° en 4,4°.
Hetzelfde is van toepassing bij het vermelden van tijdstippen: bij een vermelding dat een verschijnsel optreedt om 14 hr betekent dat het een half uur eerder of later kan vallen.
Wanneer de Maan genoemd wordt, dan wordt ook aangegeven hoeveel percent van de Maan verlicht is voor het tijdstip van de gebeurtenis. Een + of - teken geeft aan of het een wassende of krimpende is. Dus (94-) staat voor een krimpende Maan die voor 94% is verlicht.

ZONNESTELSEL

Ons zonnestelsel kent 8 planeten; van de zon af gezien zijn dat Mercurius, Venus, Aarde, Mars, Jupiter, Saturnus, Uranus en Neptunus. Pluto is sedert augustus 2006 geen planeet meer, maar een dwergplaneet.
De paneten Mercurius en Venus zijn de zogeheten binnenplaneten en staan dus tussen de aarde en de zon. Daardoor kunnen we bij beiden schijngestalten waarnemen, zoals bij de maan. Met een kleine telescoop of verrekijker zijn vooral de schijngestalten van Venus goed waar te nemen.
Van de buitenplaneten zijn Mars, Jupiter en Saturnus met het ongewapende oog gemakkelijk aan de nachtelijke sterrenhemel te vinden en met name Jupiter en Saturnus zijn ook in de verrekijker bezienswaardige objecten. Bij Jupiter kunnen de vier grootste maantjes gezien worden en bij Saturnus worden in de verrekijker ook de beroemde ringen zichtbaar. Met een telescoop worden ook de vijf voornaamste manen van Saturnus zichtbaar.
Uranus en Neptunes zijn zo lichtzwak dat deze alleen goed te zien zijn met goede verrekijkers en telescopen. Als U bekend is waar de planeten aan de sterrenhemel staan kunt U deze planeten ook met een verrekijker opzoeken. In onze hemelkalender laten we beiden in het algemeen buiten beschouwing, tenzij deze gemakkelijk met de Maan als lijdraad te vinden zijn. Pluto is zondermeer niet zichtbaar in de verrekijker.

ZON EN MAAN IN 2021

Schemerdiagram en zon

Het schemerdiagram links toont in vogelvlucht het tijdstip van de opkomst en ondergang van de zon, nachtelijke duisternis en de schemerzone.
In de maanden juni en juli wordt het ook in de nacht niet geheel donker.

Zonsverduisteringen in 2021
Op de volgende dagen zijn er zonsverduisteringen zichtbaar in Nederland (AEC/PV):

2021-06-21 Gedeeltelijk

Andere zonsverduisteringen te zien op aarde:

2021-06-21 Ringvormig
2021-12-14 Totaal

Verklaring van kleuren in de eclipsschema's

 

   
Maan

Bij (helder) maanlicht zijn veel sterren en andere hemelverschijnselen moeilijker waar te nemen. Het diagram links laat zien wanneer er storend maanlicht is.
De mooiste nachtelijke zoektochten aan de sterrenhemel maakt u zonder maan. Uitgaande voor de avond geldt als beste omstandigheid dat de maan tussen het laatste kwartier en eerste kwartier moet zijn; rond nieuwe maan dus. Dat zijn de perioden met de donkerblauwe banen in het linker diagram. Rond Volle Maan, de grijze banen, stoort de maan met te veel licht.

Maansverduisteringen in 2021
Op de volgende dagen zijn er maansverduisteringen te zien (AEC/PV):

2021-11-19 Gedeeltelijk

Andere maansverduisteringen te zien op aarde:

2021-05-26 Totaal
2021-11-19 Gedeeltelijk

Verklaring van kleuren in de eclipsschema's

PLANETEN IN 2021

Mercurius

De eerste planeet vanaf de zon gezien is Mercurius. Een jaar op Mercurius duurt slechts 88 dagen. Dat betekent dat de planeet zich ook snel aan de hemel verplaatst en daar dankt Mercurius ook zijn naam aan: Snelle bode. De snelle omloop om de zon betekent ook dat de planeet vaak wisselt van ochtendster naar avondster. Mercurius is niet altijd evengoed zichtbaar omdat deze dicht bij de zon staat en dus vlak na zonsopkomst of ondergang een weinig boven de horizon moet worden opgezocht. Laaghangende bewolking, nevel of hogere gebouwen dan wel bomen gooien dan al gauw roet in het eten. Zoek dus een vrije horizon.

Mercurius in 2021
In 2021 is Mercurius 4x avondster en 3x ochtendster. De beste ochtend verschijning valt in juni/juli en oktober/november. Ook de zichtbaarheid in de avonden van januari/februari en april/mei zijn gunstig. De tabel hieronder geeft de zoekkaartjes. Op de zoekkaartjes staat het pad van de planeet ten opzichte van opkomende of ondergaande zon aangegeven. Ongeveer 45 min na zonsondergang kan het beste naar de planeet gezocht worden. De rode lijn is de horizon voor dat moment. (AE/PV)

Ochtendster Avondster
apr-mei jan-feb
jun-jul mei-jun
okt-nov aug-sep
  dec
   
Venus

Venus is de ultieme ochtend- of avondster en komt soms tot 4,5 uur voor de zon op, of gaat zij na de zon onder. Venus kan na zon en maan het helderste hemellichaam zijn. In gunstige omstandigheden, dus bij maanloze nachten, kan de planeet zelfs eigen schaduwen werpen! Er zijn zelfs meldingen van mensen die de planeet met het ongewapende oog overdag gezien menen te hebben. Een jaar op Venus duurt 226 aardse dagen en doorgaans kunnen we elk jaar Venus één keer als ochtendster en één keer als avondster zien.
Venus is genoemd naar de Romaanse liefdesgod. En wie Venus door een telescoop of verrekijker bekijkt zal opmerken dat deze naam heel toepasselijk is. Venus toont net als de maan schijngestalten en het groeiende of afnemende sikkeltje van Venus is een juweeltje op zich.

Venus in 2021
Venus is als ochtendster begin januari nog aan de oostelijke sterrenhemel te zien. Begin april wordt Venus weer zichtbaar aan de westelijke horizon. Vooral in december is de planeet goed zichtbaar.
De tabel hieronder geeft de zoekkaartjes. Op de zoekkaartjes staat het pad van de planeet ten opzichte van opkomende of ondergaande zon aangegeven. Ongeveer 45 min na zonsondergang kan het beste naar de planeet gezocht worden. De rode lijn is de horizon voor dat moment. (AE/PV)

Ochtendster Avondster
jan-feb apr-dec
schijngestalten van Venus
   
Mars

Vanwege het rode uiterlijk hebben de Romeinen deze planeet vernoemd naar hun oorlogsgod. Met een wat grotere telescoop zijn bij Mars twee kleine maantjes te zien. In een verrekijker blijft Mars veelal een onbestemd roodachtig klein schijfje.

Mars in 2021
Mars is dit jaar vooral een avondverschijning, maar is in november en december in de ochtenduren zichtbaar. Er is dit geen oppositie van deze planeet. (AE/PV)

Mars komt in 2021 niet in oppositie

   
Jupiter

Jupiter is de grootste planeet van ons zonnestelsel en als deze zichtbaar is ook één van de helderste objecten aan de nachtelijke hemel.
De planeet is genoemd naar de gelijknamige Romeinse Oppergod en God van hemel en bliksem.

Jupiter in 2021
Jupiter is op 19 augustus in oppositie en dan de gehele nacht zichtbaar. Tot die tijd is Jupiter vooral een ochtend verschijning en na 19 augustus wordt Jupiter steeds meer een avondverschijning. Vanaf begin november is Jupiter na middernacht niet meer zichtbaar.
Het schema hieronder geeft het pad aan van Jupiter tussen de sterren rond de oppositedatum in het sterrenbeeld Schorpioen. (AE/PV)

Oppositielus van Jupiter in 2021

Maantjes van Jupiter 2021
Al in een gewone verrekijker zijn Jupiter's vier grootste maantjes te zien. Deze maantjes draaien binnen enkele dagen om de planeet en de positie veranderingen zijn al binnen enkele uren zichtbaar. Het is zeer attractief om de dans van de Jupitermaantjes te volgen.
De schema's bij de maandoverzichten laten de positie's van de maantjes ten opzichte van de planeet zien. Voor de maanden waarin Jupiter niet of nauwelijks te zien is zijn niet opgenomen in de tabel. (NST)

   
Saturnus

Saturnus, de Lord of Rings, is de verst verwijderde planeet die zichtbaar is met het blote oog. In een verrekijker worden ook de ringen zichtbaar. De planeet ziet er dan uit als een ovaaltje. Net als de andere bovenstaande planeten is ook deze planeet Saturnus benoemd naar een belangrijke Romeinse God.

Saturnus in 2021
Saturnus komt in februari uit de ochtendschemering tevoorschijn en wordt eind mei/begin juni ook laat de de nacht zichtbaar. Op 2 augutus Saturnus in oppositie met zon. Zon - aarde - Saturnus staan dan op één lijn en de planeet is dan de gehele nacht zichtbaar. Daarna is Saturnus vooral een avondverschijning.
Het schema hieronder geeft het pad aan van Saturnus tussen de sterren rond de oppositedatum in het sterrenbeeld Maagd. (AE/PV)

Oppositielus van Saturnus in 2021

Maantjes van Saturnus in 2021
Ook de grootste maan van Saturnus "Titan" kan met een goede verrekijker gezien worden. En al met een kleine telescoop worden ook de grootste 4 andere maantjes zichtbaar.
De schema's bij de maandoverzichten laten de positie's van de maantjes ten opzichte van de planeet zien. Voor de maanden waarin Saturnus niet of nauwelijks te zien is zijn niet opgenomen in de tabel. (NST)

KOMETEN IN 2021

Kometen, of ook wel staartsterren, bestaan over het algemeen uit vuile sneewballen die vaak in sterke ellipsvormige banen rond de zon draaien. Deze kometen zijn de zogenaamde periodieke kometen. Zij zijn regellmatig aan de sterrenhemel zichtbaar. Er zijn ook kometen die toevallig langskomen en een parabool- of hyperboolbaan om de zon beschrijven. Die zien we maar één keer en daarna vertrekken deze naar de diepten van het heelal om nooit meer terug te komen. Het is dan ook niet mogelijk om voorspellingen op te stellen van dit type kometen. Dat lukt wel bij periodieke kometen.
Wanneer het ijs van de komeet In de buurt van de zon begint te verdampen kunnen we dat waarnemen als de staart.

Er worden geen kometen verwacht, zichtbaar met het blote oog of eenvoudig op te zoeken met de verrekijker.

METEOREN IN 2021

Door het jaar heen zijn tientallen meteorenzwermen actief. Gedurende de nacht kunnen dan meerdere meteoren, in de volksmond ook wel vallende sterren, waargenomen worden. De tabel hieronder geeft van de data van de voornaamste en bekendste meteorenzwermen voor het komende jaar.

Zwerm
Datum
Maanfase %
(middernacht)
Quadrantiden 2021-01-02/03 84-
Lyriden 2021-04-21/22 68+
Eta Aquariden 2021-05-05/06 28-
Perseïden 2021-08-12/13 22+
Orioniden 2021-10-21/22 100
Leoniden 2021-11-17/18 95+
Geminiden 2021-12-13/14 78+

STERBEDEKKINGEN IN 2021

In elke nacht en gedurende elke omloop van Maan om de aarde worden in het pad van de Maan wel meerdere sterren bedekt. Vaak zijn het zwakke sterren. Een flinke telescoop is dan ook nodig om de bedekkingen te kunnen waarnemen. Met een kleinere telescoop zijn er ook al tientallen per jaar te zien. Anders wordt het als het gaat sterren welke met goed fatsoen zichtbaar zijn op het platte land met het blote oog of met behulp van een verrekijker. Dan is het aantal al snel gereduceerd tot een handjevol per jaar. Het zijn deze sterbedekkingen die we in het onderstaande overzicht opgenomen hebben. Volg de link voor details. In ons overzicht noemen we alleen de sterren groter dan de 4e magnitude.
Omdat de de verlichte zijde van de maan doorgaans zijn omgeving overstraald is met de verrekijker of kleine telescoop vaak alleen de in- of uittrede (verdwijnen of verschijnen) van de ster te zien aan de donkere zijde van de maan.

Datum Ster
2021-02-01 nu Virginis
2021-04-19 kappa Geminorum
2021-04-30 theta Ophiuchi
2021-05-16 epsilon Geminorum
2021-06-24 theta Ophiuchi
2021-09-02 epsilon Geminorum
2021-09-03 kappa Geminorum
2021-12-24 eta Leonis

DECEMBER 2020

  Maanfasekalender; Zon en maan; Sterrenkaart
1 december
 
Begin van meteorologische winter. Het omvat de maanden december, januari en februari.
5 december
 
Ten zuiden van de Maanrand (74+) staat vannacht de ster Gamma Cancer. In het uiterste noordoosten van ons land wordt de ster net door de Maan bedekt. (SN)
6/7 december
 
De Maan (69-) in samenstand met Regulus. De conjunctie is niet te zien. Bekijk de samenstand op beide ochtenden en zie dat de Maan Regulus voor getrokken is. (RS/SN)
10 december
 
Overdag vindt de conjunctie plaats van de Maan (26-) met Spica. Dit is dus niet waar te nemen. Bekijk daarom de samenstand voordat het licht wordt. (RS/SN)
12/13 december
 
De Maan (8-/3-) in samenstand met Venus in de vroege ochtendschemering. De Maan passeert Venus op een afstand van 0,2°. Dit is bij ons niet te zien. (RS/SN)
13/14 december
 
Meteoren van de Geminiden: Van 6 tot 19 december zijn de meteoren van de Geminidenzwerm actief. Vannacht kunnen tot 120 meteoren per uur waargenomen worden. Er is nog een andere meteorenzwerm actief, de Coma Beriniciden, maar hiervan zijn er hooguit 5 per uur van te zien. De Maan is geen spelbreker. (LPP/RS)
17 december
 
De Maan (12+) in samenstand met Jupiter en Saturnus. Wie Jupiter en Saturnus de afgelopen maanden in de gaten gehouden hebben zal het opgevallen zijn dat beiden elkaar steeds dichter naderden. Inderdaad een conjunctie tussen beiden is aanstaande op 21 dec.
21 december
 
Begin van de astronomische winter om 11:02 hr. De dagen beginnen weer te lengen. De zon staat vandaag slechts 7h 45m boven de horizon. Het kaartje geeft voor vandaag de hoogte van Zon en Maan boven de horizon aan. De compasrichting geeft aan in welke richting de Maan staat. Vergelijk de zonshoogte met het begin van de lente, zomer en herfst.
De astronomische winter loopt tot in maart 2020 en duurt 88,98 dg. (LPP)
21 december
 

Vanmiddag staan Jupiter en Saturnus met elkaar in conjunctie. Dit is een vrij zeldzame gebeurtenis die maar 4 of 5 keer per eeuw voorkomt. De planeten staan vanmiddag slechts 0,1° uit elkaar. Bekijk deze nauwe samenstand met een verrekijker of telescoop. De zoekkaart laat het beeld zien door een 10x50 verrekijker. (RS/SN/SSP)

21 december
 
Vanavond worden kort achter elkaar twee sterren door de Maan (49+) bedekt. Eerst verdwijnt 30 Piscium om 20:58 hr aan de onverlichte zijde van de maanrand en deze komt om 22:10 hr aan de andere zijde weer tevoorschijn. Een klein uurtje later is 33 Piscium aan de beurt als deze om 23:04 hr verdwijnt. De wederverschijning zal waarschijnlijk niet te zien omdat de Maan dan al dicht bij de horizon staat. (RS/SN)
23 december
 
Om 19 hr staat de Maan (67+) in conjunctie met Mars. De onderlinge afstand bedraagt 6,3°. (RS/SN)
24 december
 
De ster Xi1 Ceti wordt om 20:39 hr bedekt aan de donkere zijde van de Maan (76+). Om 22:01 hr komt de ster aan de verlichte zijde weer tevoorschijn. (SN)
27 december
 
Om 21 hr staat de Maan (95+) in conjunctie met Aldebaran. De onderlinge asfand is dan 4,1°. De Pleiaden staan ook de nabijheid. (RS/SN)
30 december
 
Om 04:27 hr is het Volle Maan. De eerste Volle Maan gelegen na het begin van de astronomische winter wordt midwinter volle maan genoemd.
 

2021

   
   
Geboortejaar van Eratosthenes in ~276 BC; Eratosthenes was Grieks geograficus en astronoom. Hij stond aan de basis voor de landmeetkunde en cartografie. Bepaalde ook als eerste de omtrek van de aarde.
   
Begrip van de hydrologische circulatie te China gedurende de Han dynasty in 206 BC - 220 AD.
   
Geboortejaar van Nikolaus Krebs von Kues (ook bekend als Nicolaus Cusanus of Nicolaas van Cusa) in ~1401; Von Kues was Duits cardinaal en weten-schapper en aan hem wordt de uitvinding van de hygrometer toegeschreven.
   
Geboortejaar van Cristoforo Colombo (ook bekend als Christoffel Columbus) in 1451; Columbus was Italiaans ontdekkingsreiziger en ontdekte onder Spaanse vlag Amerika.
   
Geboortejaar van Frederick Pietersz. (de) Houtman in 1571; De Houtman was Nederlands koopman en werd tijdens de Eerste schipvaart op de Oost gevangen genomen. Daar mat hij samen met Pieter Keyser posities op van zuidelijke sterren en introduceerde hij later in Nederland nieuwe zuidelijk sterrenbeelden.
   
Geboortejaar van Pieter Ysenbroek in 1701; Ysenbroek was Nederlands textiel-fabrikant en instrumentenmaker en bouwde in Haarlem een planetarium.
   
Geboortejaar van Jan van Dam in 1706; Van Dam was Nederlands wis- en natuurkunde leraar en bouwde in Amsterdam een planetarium.
   
Geboortejaar van Lambertus Nieuwenhuis in 1741; Nieuwenhuis was Neder-lands sterrenkunde amateur en bouwde in Enschede een planetarium.

JANUARI 2021

  Maanfasekalender; Zon en maan; Jupitermanen; Saturnusmanen; Sterrenkaart
1 januari
 
In 1801 ontdekte Guiseppe Piazzi de eerste planetoïde Ceres.
1 januari
 
De Maan (95-) scheert vanochtend vlak langs de Praesepe sterrenhoop, ook wel M44, in het sterrenbeeld Kreeft. Een conjunctie volgt overdag om 9 hr waarbij de Maan M44 tot op 1,8° nadert. Bekijk de samenstand omstreeks 7 hr, waarbij de Maan nog op ongeveer 2,3° staat. De Maan is helder, gebruik daarom bij voorkeur een telescoop met een kleine vergroting en zo groot mogelijk beeldveld. (MOP/SN)
2 januari
 
Vandaag om 15 hr is dit jaar de afstand aarde-zon is het kleinst. De aarde staat in zijn perihelium. De afstand tot de zon bedraagt 147.091.162 km. (RS)
2 januari
 
Om 22 hr staat de Maan (85+) in conjunctie met Regulus. De onderlinge afstand bedraagd 4°. (MOP/SN)
2/3 januari
 

Meteoren van de Quandrantiden: Deze zwerm wordt ook wel de Boötiden genoemd en van 28 dec tot 7 januari actief. Vannacht zijn tot 95 meteoren per uur te zien. De maan is voor ongeveer 84- verlicht en stoort behoorlijk. (DP/LPP/RS)

7 januari
 
Om 19 hr is de Maan in conjuctie met Spica op 6°. Beiden staan nog onder de horizon. Bekijk de samenstand (Maan 43-) nadat beiden opgekomen omstreeks 2 hr. (MOP/SN)
10 januari
 
Geboortdag in 1936 van Robert Woodrow Wilson. Wilson was ontdekker van kosmische straling die leidde tot de Big Bang theorie.
10 januari
 
Om 2 hr is de Maan (12-) in conjunctie met Antares. Deze conjunctie speelt zich af onder onze horizon en pas enkele uren voor zonsopkomst worden beiden zichtbaar rond 7 hr. De onderlinge afstand bedraagt dan 5°.
Dit is ook een goed moment om wat later in de schemering het zogenaamde asgrauwe schijnsel van de Maan te observeren. (MOP/SN)
16 januari
 

In de avond schemering kan uitgekeken worden naar het asgrauwe schijnsel van de jonge Maansikkel (1+).

19 januari
 
Geboortedag van James Watt in 1736; Watt was Schots ingenieur en wordt als uitvinder beschouwd van de stoommachine. Als eenheid voor vermogen van die stoommachines introduceerde hij "paardekracht". Later is de eenheid Watt gebruikt voor vermogen. Zijn werk vormde de basis voor de thermodynamica.
19 januari
 
Geboortedag van Jacobus Cornelius Kapteyn in 1851. Kapteyn was ondermeer oprichter van de sterrenkunde faculteit aan de universiteit van Groningen en grondlegger van groot en internationaal sterrenkundig onderzoek in Nederland. Hij kwam met een uitgewerkt model van de Melkweg.
20/21/22 januari
 
Maan, Mars en Uranus staan de komen dagen in samenstand en komen ook onderling met elkaar in conjunctie. Op 20 januari komt Mars in samenstand met Uranus. Om 19 hr bedraagt hun onderlinge afstand 1,6°. In de verrekijker staat Mars NNW van Uranus. Op de 21e komt de Maan in conjunctie met Uranus om 10 hr, de onderlinge afstand is met 1,7° nauwelijks gewijzigd. Om 7 hr op de 21e staat de Maan (54+) in conjunctie met Mars en Uranus. Dit is niet 's ochtends niet zichtbaar, bekijk de samenstanden daarom in de avonduren. (MOP/SN/SS)
23 januari
 
Op Uranus is vandaag de tweede Mercurius overgang over de zon te zien in een reeks van 15 welke begon op 26 oktober 2020 sedert 4 juli 1979 en duurt tot 13 maart 2024. De eerst volgende reeks start op 20 mei 2061. (15MC)
23 januari
 
Mercurius staat vanavond in zijn oostelijke elongatie en de planeet is daarom in de diepe schemering als avondster te vinden. De helderheid van Mercurius bedraagt 0,6. (MOP/NS)
24 januari
 
Maan (79+) in conjunctie met Aldebaran om 06 hr. Beiden zijn dan al onder gegaan en bekijk de samenstand enkele uren eerder. De onderlinge afstand bedraagt ongeveer 4°. (MOP/SN)
28 januari
 
Geboortedag van Johannes Hevelius (ook wel: Johannes Hevel, Johann Hewelcke of Jan Hewelius) in 1611. Hevelius was een Duits-Pools astronoom en auteur van diverse belangwekkende astronomische publicaties, waaronder een maankaart en sterrenatlas met 7 nieuwe sterrenbeelden, waarvan enkele tegenwoordig nog in gebruik zijn.
30 januari
 
De Maan (97+) is voor de tweede keer deze maand in conjunctie met Regulus. Om 07 hr staat de Maan op een afstand van 4° N van de ster. (MOP/SN)
31 januari
  Lancering van de aap Ham in 1961 in een Mercury capsule.
31 januari
 
Lancering van de Apollo 14 in 1971; de derde maanlanding.
 

FEBRUARI 2021

  Maanfasekalender; Zon en maan; Jupitermanen; Saturnusmanen; Sterrenkaart
1 februari
 
De ster nu Virginis (Maagd) wordt vandaag door de Maan (87-) bedekt. De bedekking begint om 01:32 hr aan de verlichte zijde en om 02:42 hr komt de ster met een helderheid van 4,0 aan de donkere zijde weer tevoorschijn. Met name dat laatste is goed waar tenemen. (DP/SN)
3 februari
 
De Luna 9 van de Sovjet Unie maakte in 1966 de eerste geslaagde maanlanding. (JPL)
3 februari
 
Op 2 februari om 23 hr is de Maan in conjunctie met Spica en hun onderlinge afstand bedraagt dan 6°. Dit is vlak voordat de scene opkomt en gedurende de tweede helft van de nacht komt Maan (67-) steeds dicht bij de ster en bereikt om 7 hr met 5° zijn kleinste afstand. (MOP/SN)
4 februari
 
Geboortedag van Clyde Tombaugh in 1906. Tombaugh was de ontdekker van Pluto.
6 februari
 
Saturnus staat vanochtend om 6 hr in een zeer nauwe conjunctie met Venus, met een onderlinge afstand van 0,4° van elkaar. Jammer genoeg zijn de planeten nog net niet goed zichtbaar omdat ze nog net iets te dicht bij de zon staan. De scene komt pas om 7:50 hr op en dat is het al flink schemerig. (MOP)
6 februari
 
Om 10 hr staat de Maan (33-) in conjunctie met Antares op een afstand van 5° N. Dit gebeurd bij ons overdag. Bekijk de samenstand daarom voordat het licht wordt. Hun onderlinge afstand is dan nog steeds 5°. (MOP/SN)
9 februari
 
In de ochtend schemering kan uitgekeken worden naar het asgrauwe schijnsel van de oude Maansikkel (8-). (MOP)
11 februari
 
De zonnetijd (de tijd welke een zonnewijzer aanwijst) loopt vandaag 14m14s achter bij de standaardtijd, vandaag staat de zon pas om 12:54 hr in het zuiden. Vanaf vandaag tot 13 mei komt de zon steeds vroeger in het zuiden aan. Het verschil tussen de ware zonnetijd en de middelbare zonnetijd om 12 uur 's middags wordt tijdsvereffening genoemd. (MOP)
14 februari
 
In de avond schemering kan uitgekeken worden naar het asgrauwe schijnsel van de jonge Maansikkel (9+). (MOP)
19 februari
 
Geboortedag van Joannes Adrianus Friedrich de Rijk (ook bekend als Bruno Ernst) in 1926. De Rijk was Nederlands natuurkundige en belangrijk popularisator van de sterrenkunde. Stichtte de eerste Volksterrenwacht van Nederland: Volkssterrenwacht Simon Stevin.
19 februari
 
Vlak voordat de Maan (43+) ondergaat komt deze in conjunctie met Mars om 01 hr. De onderlinge afstand bedraagt dan 4° (MOP/SN)
20 februari
 
Om 13 hr staat de Maan in conjunctie met Aldebaran, de afstand tussen beiden bedraagt dan 4°. Dit is niet zichtbaar, bekijk de samenstand 's avonds. Rond 19 hr is de afstand tussen de Maan (59+) en Aldebaran alweer opgelopen tot 6°. (MOP/SN)
24 februari
 
Om 01 hr is de Maan (87+) de ster Pollux het dichtst genaderd tot op 4°. Een conjunctie volgt wat later vannacht om 03 hr. Wat eerder op de avond van de 23e stond de Maan (86+) om 21 hr in conjunctie met Castor op een afstand van 8°. (MOP/SN)
25 februari
 

De Maan (93+) scheert vannacht vlak langs de Praesepe sterrenhoop, ook wel M44, in het sterrenbeeld Kreeft. De conjunctie is om 2 hr waarbij de Maan M44 tot op 2.1° nadert, maar om 3 hr staat de Maan met 1,9° net iets dichter bij. De Maan is helder, gebruik daarom bij voorkeur een telescoop met een kleine vergroting en zo groot mogelijk beeldveld. (MOP/SN)

26 februari
 
Maan in conjunctie met Regulus om 16 hr. Dit is overdag, dus bekijk de samenstand vanavond als het donker geworden is. Beiden staan op 4° van elkaar en de Maan (99-) staat dan t.o.v. de ster in het NE. (MOP/SN)
27 februari
  De Venera 2 van de USSR vloog in 1966 als tweede interplanetaire missie dicht langs Venus.
 

MAART 2021

  Maanfasekalender; Zon en maan; Jupitermanen; Saturnusmanen; Sterrenkaart
    Begin van meteorologische lente. Het omvat de maanden maart, april en mei.
1 t/m 7 maart
 

Mars trekt de komende dagen zuidelijk langs de Pleiaden. Een conjunctie is volgt op 2 maart om 23 hr en Mars staat dan op iets minder dan 3° S van deze sterrenhoop. (MOP/SN)

2 maart
 
Om 9 hr is de Maan in conjunctie met Spica, de afstand tussen beiden is dan 6°. Dit speelt overdag en bekijk de samenstand daarom voordat het licht wordt. De onderlinge afstand tussen Maan (89-) en Spica is dan nog 6° omstreeks 6 hr. Na de conjunctie staat de Maan om 12 hr nog wat dichter bij Spica: 5°. Ook dit gebeurt dus overdag. (MOP/SN)
5/6 maart
 

Om 5 hr vannochtend staat de Maan eerst in conjunctie met de ster Graffias. De afstand tussen de Maan en de ster is dan 0,8°. Waarnemers in Zuid Afrika kunnen een sterbedekking van Graffias door de Maan waarnemen.
Overdag volgt er een conjunctie met Antares. De Maan nadert Antares daarbij tot op 5°. Dit is niet te zien, want dan is het licht geworden. Bekijk de samenstand van de Maan met Antares omstreeks de tijd van de conjunctie tussen Maan en Graffias. Om 6 hr staat de Maan (60-) 7° NW van Antares. (MOP/DP/SN)

11 maart
 
Geboortedag van Urbain Jean Joseph Le Verrier in 1811. Le Verrier was Frans wiskundige en berekende de plaats aan de sterrenhemel naar aanleiding waarvan Neptunes ontdekt door is Johann Gottfried Galle.
13 maart
 
In 1781 wordt door Sir Frederick William Herschel de planeet Uranus ontdekt.
16 maart
 
In de avond schemering kan uitgekeken worden naar het asgrauwe schijnsel van de jonge Maansikkel (10+). (MOP)
19 maart
 
De Maan (33+) staat vanavond in conjunctie met Mars en Aldebaran. De conjunctie met Mars is om 19 hr als beiden 2,3° uit elkaar staan. De conjunctie met Aldebaran is om 23 hr, hun onderlinge afstand is dan 5°. Een conjunctie van de Mars met Aldebaran volgt op 23 maart (zie hier beneden). (MOP/SN)
20 maart
 
Om 10:37 hr begint de astronomische lente. Vandaag staat de zon precies boven de evenaar en duren dag en nacht even lang. Het kaartje geeft voor vandaag de hoogte van Zon en Maan boven de horizon aan. De compasrichting geeft aan in welke richting de Maan staat. Vergelijk de zonshoogte met het begin van de zomer, herfst en winter. Tijden in diagram in UTC.
De astronomische lente duurt 92,74 dg. (LPP)
21 maart
 
Geboortedag van Adriaen Vroesen in 1641; Vroesen was initiator van een Rotterdams planetarium van rond 1700, mogelijk gebaseerd op een ontwerp ouder dan 1655.
22 maart
 
Mars staat om 13 hr in conjunctie met Aldebaran op een afstand van 7°. Bekijk de samenstand in de avonduren als het donker geworden is. (MOP/SN)
23 maart
 
Eerst staat de Maan 7 hr in conjunctie met Castor en om 11 hr met Pollux. Bekijk de samenstand omstreek 4 hr, vlak voordat de scene onder gaat. Op dat tijdstip is de afstand tussen Maan (65+) en Castor 8° en tussen Maan en Pollux 6°. (MOP/SN)
24 maart
 
De Maan staat vandaag dit jaar het verst van de aarde. De afstand tot de Maan bedraagt om 16 hr 406.691 km. Op 07 april staat de Maan het dichtste bij de aarde. (LPP)
26 maart
  De Maan staat om 3 hr in conjunctie met Regulus en staat de Maan (90+) op 4° N. Om 5 hr staan beiden op een afstand die 0,5° kleiner is. (MOP/SN)
28 maart
 
Geboortedag van Wubbo Johannes Ockels in 1946; Ockels was Nederlands natuurkundige, ruimtevaarder en piloot. Op 30 oktober 1985 maakte hij als eerste Nederlander een vlucht door de ruimte.
28 maart
 
Om 2:00 hr vanochtend gaat de klok een uur vooruit (03:00 hr); het begin van de zomertijd. Vanaf hier worden alle tijden gemeld in zomertijd. Een handig ezelsbruggetje voor hen die het niet kunnen onthouden: In het VOORjaar gaat de klok VOORuit.
29 maart
 
Geboortedag van Santorio Santorio (ook bekend als Sanctorio Sanctorio, Santorio Santorii, Sanctorius of Padua en Sanctorio Sanctorius) in 1561; Santorio was Italiaans natuurkundige en staat bekend als uitvinder van de moderne thermometer (thermoscope).
29 maart
 
De Maan komt vandaag om 17 hr in conjunctie met Spica en staat dan 6° noordelijk van de ster. Dit is niet zichtbaar, want overdag en nog niet op. Bekijk de samenstand van Maan (98-) met Spica omstreeks 23 hr als de set is opgekomen. De afstand is dan nog iets verder geslonken tot 5°. (MOP/SN)
31 maart
 
Geboortedag van Joseph Johann von Littrow in 1781; Littrow was Oostenrijks astronoom en directeur van de sterrenwacht te Wenen.
 

APRIL 2021

  Maanfasekalender; Zon en maan; Jupitermanen; Saturnusmanen; Sterrenkaart
2 april
 
Op 1 april om 22 hr staat de Maan (76-) in conjunctie met Antares. Beiden staan dan nog onder de horizon. Bekijk de samenstand wat later vannacht omstreeks 3 hr als de scene is opgekomen. De onderlinge afstand bedraagt dan 4°. (MOP/SN)
3 april
 
Geboortedag van Hermann Carl Vogel in 1841; Vogel was Duits astrofysicus en was een van wegbereiders in sterrenspectrografie.
6/7 april
 
Vandaag en morgen staat de Maan in samenstand met Saturnus en Jupiter. Dit is in de schemering aan de oostelijke horizon zichtbaar. De conjunctie's van Maan met beide planeten vindt overdag plaats en zijn niet zichtbaar. De conjunctie van Maan (31-) met Saturnus is op 6 apr om 11 hr, de Maan staat dan 5° ten zuiden van de planeet. De conjunctie met Jupiter volgt op de 7e om 9 hr, de afstand van Maan (22-) tot Jupiter bedraagt dan 5°. 's Ochtends staat de Maan op 6 apr 6° van Saturnus en op de 7e 6° van Jupiter. (MOP/SN)
7 april
 
De Maan staat vandaag dit jaar het dichtste bij de aarde. De afstand tot de Maan bedraagt om 20 hr 356.908 km. Op 24 maart stond de Maan dit jaar het verst van de aarde. (LPP)
11 april
 
Lancering van de Vostok 1 in 1961; Yuri Gagarin is de eerste mens in de ruimte
11 april
  Lancering van de eerste Space Shuttle in 1981.
14 april
 
In de avond schemering kan uitgekeken worden naar het asgrauwe schijnsel van de jonge Maansikkel (6+). (MOP)
15 april
 
De zonnetijd (de tijd welke een zonnewijzer aanwijst) loopt vandaag exact gelijk met de standaardtijd, vandaag staat de zon om 13:39 hr in het zuiden. Tot 13 mei komt de zon steeds vroeger in het zuiden aan. Het verschil tussen de ware zonnetijd en de middelbare zonnetijd om 12 uur 's middags wordt tijdsvereffening genoemd. (MOP)
15 april
 
Op 16 apr. om 6 hr staat de Maan in conjunctie met Aldebaran. De onderlinge afstand bedraagt dan 4° met de Maan in het Noorden. Helaas is alleen een samenstand te zien op de vooraf gaande avond als beide op 5° staan met de Maan (12+) in het NW. (MOP/SN)
17 april
 

Om 13 hr staat de Maan in conjunctie met Mars, de onderlinge afstand bedraagt 0,8°. Bekijk de samenstand in de avonduren, de onderlinge afstand is dan gegroeid tot 3°.
In Centraal Afrika, het Arabisch schiereiland, India en Zuidoost Azië en de Noordelijke Indische Oceaan is een Marsbedekking waar te nemen. (MOP/SN/NAOJ)

19 april
 

Castor en Pollux zijn vandaag in conjunctie met de Maan (45+). De conjunctie met Castor is s'middags om 14:30 hr en met Pollux om 20:35 hr. In beide gevallen niet zichtbaar, want in overdag of in schemering. Tijdens de samenstand omstreeks 21:30 hr is de afstand van de Maan tot Castor 8° en met Pollux 4°.
Tijdens deze samenstand wordt ook de Ster kappa Geminorum (Tweelingen) door de Maan bedekt. De sterbedekking begint in de avond als het nog licht is en alleen de uittrede is om 21:28 hr te zien aan de verlichte zijde van de Maan. Een telescoop is aan te raden omdat de Maan de ster met een helderheid van 3,5 zal overstralen. (MOP/DP/SN)

21 april
 
Op Uranus is vandaag de derde Mercurius overgang over de zon te zien in een reeks van 15 welke begon op 26 oktober 2020 sedert 4 juli 1979 en duurt tot 13 maart 2024. De eerst volgende reeks start op 20 mei 2061. (15MC)
21/22 april
 
Meteoren van de Lyriden. Van 16 tot 25 april zijn de lyriden actief. Vannacht zijn tot 15 meteoren per uur te zien. De Maan is voor 68+ verlicht, stoort redelijk en gaat op de 22e om 04:10 hr onder. De vroege ochtend is daarom het beste moment om te gaan kijken. (DP/LPP/RS)
22/23 april
 
Op 22 april om 11 hr staat de Maan in conjunctie met Regulus. Dit is bij ons niet zichtbaar. Tijdens de conjunctie staat de Maan 4° Noordelijk van de ster. Bij de samenstand 's ochtends om 4 hr staat de Maan (68+) nog op 7° en de volgende ochtend op de 23e alweer op ongeveer 8° (Maan (78+)). (MOP/SN)
26 april
 
Om 6 hr staat de Maan (98+) in conjunctie met Spica. Het is dan al flink aan het schemeren. Bekijk de samenstand wat eerder op de ochtend. De onderlinge afstand bedraagt om 5 hr 6°. (MOP/SN)
29 april
 
Om 9 hr staat de Maan in conjunctie met Antares, maar dan zijn deze al ondergegaan. Bekijk de samenstand wat eerder vanochtend. Om 5 hr bedraagt de afstand nog 5°, maar tijdens de conjunctie is deze geslonken tot 4° (Maan (94-)). (MOP/SN)
30 april
 
Om 03:53 hr begint aan de verlichte zijde de sterbedekking van theta Ophiuchi (Slangendrager). Dit zal moeilijk te zien omdat de Maan de ster met een helderheid van 3,2 overstraalt. De uittrede om 05:03 hr aan de donkere zijde is wel goed zichtbaar. (DP/SN)
 

MEI 2021

  Maanfasekalender; Zon en maan; Jupitermanen; Saturnusmanen; Sterrenkaart
4/5 mei
 
De Maan staat vannochtend in samenstand met eerst Saturnus en daarna met Jupiter. Beide planeten staan helder aan de ochtendhemel. Saturnus heeft een helderheid van 0,7 en Jupiter -2,2 en zijn daardoor ook en de schemering goed zichtbaar. De conjuncties tussen de hemellichamen zijn niet zichtbaar en vindt voor de Maan met Saturnus plaats op 3 mei om 19 hr. De onderlinge afstand is dan 5°. Op de ochtend van 4 mei staat de Maan (47-) alweer 7° ten SE van de planeet. De conjunctie van de Maan met Jupiter volgt op 4 mei om 23 hr, met een onderlinge afstand van 5° en ook niet zichtbaar. In de ochtend van de 5e mei is de afstand een weinig gegroeid en staat de Maan (37-) op 6° op E van Jupiter. (MOP/SN)
5 mei
 
Lancering van de Mercury 3 met aan boord Alan Shepard als eerste Amerikaan in de ruimte in 1961.
5/6 mei
 
Meteoren van de Eta Aquariden. Van 21 april tot 12 mei zijn de Eta Aquarriden actief. Vannacht zijn tot 30 meteoren per uur te zien. De Maan is voor 28- verlcht en stoort nauwelijks (DP/LPP/RS)
13 mei
 
De zonnetijd (de tijd welke een zonnewijzer aanwijst) loopt vandaag 3m38s voor bij de standaardtijd, vandaag staat de zon pas om 13:36 hr in het zuiden. Vanaf vandaag tot 26 juli komt de zon steeds later in het zuiden aan. Het verschil tussen de ware zonnetijd en de middelbare zonnetijd om 12 uur 's middags wordt tijdsvereffening genoemd. (MOP)
13 mei
 
In de Zuidelijke Stille Oceaan is een Venusbedekking waar te nemen. Bij ons is niets bijzonders te zien. (NAOJ)
14 mei
  In de avond schemering kan uitgekeken worden naar het asgrauwe schijnsel van de jonge Maansikkel (6+). (MOP)
16/17 mei
 

Om 00:39 hr begint een sterbedekking door de Maan (15+) van Epsilon Gemini aan de donkere zijde van de Maan. Om 00:57 hr komt de ster weer tevoorschijn aan de verlichte zijde. De ster heeft een helderheid van 2,9 (DP)
Op het zelfde tijdstip staat de Maan in samenstand met Mars. De Maan staat op 4° op WNW van de planeet. Tijdens de conjunctie later in de vroege ochtend nadert de Maan Mars tot op 0,6°, maar dit is niet zichtbaar.
's Avonds op de 16e om 23 hr staat de Maan 7° S van de Castor en een conjunctie van de Maan (23+) met Pollux volgt om 3 hr van de 17e als de Maan Pollux tot op 4° genaderd is. (MOP/SN)

17 mei
 

Vanavond om 22:15 hr is er een goede gelegenheid om Mercurius op de zoeken. De planeet staat dan in zijn grootste oostelijke elongatie en staat op 9° boven de horizon. Heel laag boven de horizon is ook nog Venus zichtbaar. Venus is met -3,9 veel helderder dan Mercurius welke een helderheid heeft van 0,53. Tijdens deze wijde samenstand staat Venus op 9° van Mercurius. Gebruik zonodig een verrekijker.
Later deze maand op de 29e om 7 hr komen Venus en Mercurius met elkaar in conjunctie en staan beiden 0,4° uit elkaar. De planeten bevinden zich dan al te dicht bij zon en zijn dus niet niet zichtbaar. (MOP/SN)

20 mei
 
Tijdens de conjunctie op de 19e om 19 hr van Maan met Regulus staat de Maan 5° N van de ster. Deze conjunctie is niet zichtbaar, maar tijdens de samenstand om 00 hr van de 20e is de Maan (52+) met 4° nog wat dichter genaderd. (MOP/SN)
23 mei
 
Geboortedag van Carl Linnaeus (ook bekend als Carolus Linnaeus, Carl von Linné en Carolus Linné) in 1707; Linnaeus was Zweeds arts, bioloog en geoloog. Hij is vooral bekend voor zijn indeling van het planten- en dierenrijk samengebracht in de zoölogische nomenclatuur. Deze nomenclatuur stond aan de basis voor de tegenwoordige biologische nomenclatuur welke gebruikt wordt in de biologie, paleontologie en aanverwante wetenschappen.
23 mei
 
Om 19 hr staat de Maan in conjunctie met Spica. Dit is niet zichtbaar, bekijk de samenstand omstreeks 23 hr als hun onderlinge afstand met 6,0 0,6° groter is dan tijdens de conjunctie (Maan (9+)). (MOP/SN)
24 mei
 
Geboortedag van Daniel Gabriel Fahrenheit in 1686; Fahrenheit was Duits natuurkundige, maar verbleef geruime tijd in de Verenigde Nederlanden. Fahren-heit is bekend om zijn temperatuurschaal.
25 mei
 
John F. Kennedy maakte in 1961 het Amerikaanse maanprogramma bekend wat binnen 10 jaar moest leiden tot een bemande maanlanding.
26 mei
 
Geboortedag van Richard Christopher Carrington in 1826; Carrington bepaalde als eerste de rotatietijd van de zon en legde een verband tussen zonnevlammen en poollicht.
26 mei
 
Geboortedag van Sally Kristen Ride in 1951; Ride was Amerikaans natuur-kundige en de eerste vrouwelijke astrononaut voor de USA, twintig jaar na Valentina Vladimirovna Tereshkova in 1963.
26 mei
 
De laatste Volle Maan, vandaag om 13:13hr, voorafgaande aan het begin van de astronomische zomer staat ook bekend als "Grasmaan".
27 mei
 
De conjunctie tussen de Maan en Antares is niet om 20 hr niet waarneembaar, maar de samenstand omstreeks 23:30 hr is goed te zien. De onderlinge afstand bedraagt dan ongeveer 4°. (MOP/SN)
28 t/m 31 mei / 01/02 juni
 
Mars in samenstand met Castor en Pollux. Mars komt op 29 mei om 02 hr in een ruime conjunctie met Castor, dan is de afstand tussen beiden dan bijna 9°. Op 31 mei is afstand in samenstand tussen Mars met Pollux het kleinste. Mars is dan tot op 5° genaderd. Een conjunctie van Mars met Pollux is pas op 2 juni om hr. De onnderlinge afstand is dan met 5° nauwelijks gewijzigd. Bekijk deze samenstanden in de late avonduren. (MOP/SN)
31 mei/02 juni
 
Maan in samenstand met Saturnus en Jupiter. De conjunctie tussen de Maan (72-) en Saturnus is op 31 mei om 6 hr. De afstand tussen beiden bedraagt dan ongeveer 5° en de conjunctie tussen de Maan en Jupiter volgt op 1 juni om 12 hr op een gelijke afstand. Dit is niet zichtbaar, maar wel in de ochtenduren van 1 juni en dan is de afstand omstreeks 5 hr 7° (Maan (62-)) en op 2 juni alweer gegroeid tot ruim 9,5° (Maan (52-)). (MOP/SN)
 

JUNI 2021

  Maanfasekalender; Zon en maan; Jupitermanen; Saturnusmanen; Sterrenkaart
1 juni
 
Begin van meteorologische zomer. Het omvat de maanden juni, juli en augustus.
6 juni
 
Geboortedag van Johannes Müller (beter bekend onder zijn latijnse naam Regiomontanus) in 1436; Regiomontanus was de belangrijkste Europese astronoom van de 15e eeuw en bruggenbouwer tussen Antieke en moderne denkbeelden over de sterrenkunde. Zijn werk stond aan de basis van het wereldbeeld volgens Copernicus.
7 juni
 
In de ochtend schemering kan uitgekeken worden naar het asgrauwe schijnsel van de oude Maansikkel (8-). (MOP)
10 juni
 
Geboortedag van John Dollond in 1706; Dollond was Engels opticien en is bekend voor zijn uitvinding van de achromatische lens als objectief voor telescopen.
10 juni
 
Gedeeltelijke zonsverduistering: Vandaag is er een gedeeltelijk zonsver-duistering te zien. De eclips begint om 11:20 hr en eindigt om 13:31 hr. Tijdens het maximum van de eclips om 12:24 hr wordt 28% van de zonsdiameter door de Maan afgedekt en 16,9% van de zonsoppervlakte. De eclips duurt in totaal te Utrecht 2h11m34s. (MOP/SN)
12 juni
 
De zonnetijd (de tijd welke een zonnewijzer aanwijst) loopt vandaag exact gelijk met de standaardtijd, vandaag staat de zon om 13:39 hr in het zuiden. Tot 26 juli komt de zon steeds later in het zuiden aan. Het verschil tussen de ware zonnetijd en de middelbare zonnetijd om 12 uur 's middags wordt tijdsvereffening genoemd. (MOP)
13 juni
 

In de avond schemering kan uitgekeken worden naar het asgrauwe schijnsel van de jonge Maansikkel (11+). Deze jonge Maan staat om 23 hr in conjunctie met Mars en op 2,0° N. Rechts van de Maan staan nog Pollux en Castor en laag bij de horizon is Venus nog te zien. (MOP)

16 juni
 
Om 00:30 hr staat de Maan (28+) op 5° NNW van de ster Regulus. De conjunctie vindt plaats om 2 hr, als beiden op 4° N van elkaar staan. (MOP/SN)
17 juni
 
De vroegst mogelijke zonsopkomst dit jaar is vandaag om 5:18 hr. Dit loopt niet gelijk op met de langste dag, dit jaar op 21 juni. Het effect wordt veroorzaakt door de tijdsvereffening. De laatst mogelijke zonsondergang valt op 24 juni. (MOP)
20 juni
 
De Maan (71+) en Spica staan in conjunctie om 00 hr. Hun onderlinge afstand bedraagt dan 6°. Wat later vannacht om 4 hr naderen ze elkaar tot 5°. Maar dit is niet zichtbaar want scene is dan onder gegaan. (MOP/SN)
21 juni
 

Om 5:32 hr begint de astronomische zomer. Vandaag is de langste dag. De zon staat 16h45m boven de horizon. Het kaartje geeft voor vandaag de hoogte van Zon en Maan boven de horizon aan. De compasrichting geeft aan in welke richting de Maan staat. Vergelijk de zonshoogte met het begin van de lente, herfst en winter. Tijden in diagram in UTC. Zie ook de opmerkingen bij 17 en 24 juni.
De astronomische zomer duurt 93,65 dg. (LPP)

24 juni
 
De laatst mogelijke zonsondergang dit jaar is vandaag om 22:04 hr. Dit loopt niet gelijk op met de langste dag, dit jaar op 21 juni. Het effect wordt veroorzaakt door de tijdsvereffening. De vroegst mogelijke zonsopkomst valt op 17 juni. (MOP)
24 juni
 
Vannacht om 01:21 hr begint aan de donkere zijde van de vrijwel Volle Maan (99+) een bedekking van de ster theta Ophiuchi (Slangendrager). Een uur later komt de ster met een helderheid van 3,2 aan de verlichte zijde weer tevoorschijn. De bijna Volle Maan is zeer helder en daarom zal met moeilijk zijn om zonder verrekijker of telescoop iets van de sterbedekking te zien. (DP/SN)
27/28/29 juni
 
De komende dagen passeert de Maan eerst Saturnus en daarna Jupiter. Tijdens conjunctie om 12 hr staan Maan en Saturnus op 4° van elkaar verwijderd. De samenstand kan het beste in ochtend worden waargenomen. Rond 5 hr is de onderlinge afstand tussen de Maan (92-) en Saturnus 7°. Om 20 hr op de 28e staat de Maan in conjunctie met Jupiter, maar staan dan onder de horizon. Hun afstand bedraagt dan 5° (Maan (77-)). Bekijk dit op de vroege ochtend van de 29e, dan is de afstand toegenomen tot 6°. (MOP/SN)
 

JULI 2021

  Maanfasekalender; Zon en maan; Jupitermanen; Saturnusmanen; Sterrenkaart
5 juli
 
Vandaag om 23 hr is dit jaar de afstand aarde-zon is het grootst. De aarde staat in zijn aphelium. De afstand tot de zon bedraagt 147.091.162 km. (RS)
7/8 juli
 
In de ochtend schemering kan uitgekeken worden naar het asgrauwe schijnsel van de oude Maansikkel (7-) op 7 juli en op 8 juli 3-. Gebruik eventueel een verrekijker om de Maan op te sporen.
Een conjunctie van de Maan met Aldebaran vindt plaats om 00 hr op 7 juli Omdat de scene pas tegen de schemering opkomt kan de samenstand het beste in vroege ochtend waargenomen worden.
Op 8 juli staat de Maan om 5 hr in conjunctie met Mercurius. Mercurius heeft een helderheid van 0,1. en staat op 3° S van de Maan. (MOP/SN)
12/13/14 juli
 

Maan en Venus zijn met elkaar in conjunctie op 12 juli om 10 hr. De Maan staat dan 3° N van Venus. Een uurtje later staat de Maan in conjunctie met Mars op 3°. Op 13 juli komen om 9 hr Mars en Venus met elkaar in conjunctie. Hun onderlinge afstand is dan nog slechts 0,5°. Geen van deze conjuncties zijn zichtbaar, maar de samenstanden in avonduren wel.
Om 6 hr op de 13e staat de Maan in conjunctie met Regulus. De Maan nadert Regulus tot 4°. Deze conjunctie is in onze streken niet waar te nemen, maar u kunt wel de samenstand bekijken. In de avond van de 12e is de afstand tussen Maan (8+) en Regulus 8° en op de 13e 7° (Maan (15+)).
In de avond schemering van de 12e kan uitgekeken worden naar het asgrauwe schijnsel van de jonge Maansikkel. (MOP/SN)

16 juli
 
Geboortedag van Giuseppe Piazzi in 1746; Piazzi was Italiaans astronoom, wiskundige en Theatijner monnik. Hij ontdekte in 1801 te Palermo de dwergplaneet Ceres.
16/17 juli
 
Om 6 hr op de 17e staat de Maan op 6° N van Spica. Deze conjunctie is niet zichtbaar in onze streken. Bekijk de samenstand op de 16e als de Maan (44+) op 9° van Spica staat en op de 17e als de afstand tussen Maan (55+) en Spica 8° bedraagt. (MOP/SN)
18 juli
 
Geboortedag van John Herschel Glenn, Jr. in 1921. Glenn was de eerste Amerikaanse astronaut in een baan om de aarde.
18 juli
 
Op Uranus is vandaag de vierde Mercurius overgang over de zon te zien in een reeks van 15 welke begon op 26 oktober 2020 sedert 4 juli 1979 en duurt tot 13 maart 2024. De eerst volgende reeks start op 20 mei 2061. (15MC)
19 juli
 
Geboortedag van Edward Charles Pickering in 1846; Pickering was Amerikaans astronoom en nam van vele sterren hun spectrum met gebruikmaking van fotografie en ontwerpte een klassificatiesysteem voor sterrenspectra.
20 juli
 
De Viking 1 maakt als eerste ruimtevaartuig een geslaagde Marslanding in 1976.
20 juli
 
Maan in conjunctie met Antares, waarbij de Maan 4° N van de ster staat om 13 hr; dus niet zichtbaar. Bekijk de samenstand 's avonds als de afstand alweer is toegenomen tot 6° (Maan (86+)). (MOP/SN)
21 juli
 
Om 15 hr vanmiddag staat Venus in conjunctie met Regulus. Bekijk de samenstand 's avonds. De afstand tussen beiden is slechts 1°. (MOP/SN)
25/26 juli
 
Samenstand van de Maan met Saturnus en Jupiter. Een conjunctie van de Maan met Saturnus vindt plaats op de 24e als beiden nog niet opgekomen zijn.om 18 hr. De samenstand is later rond middernacht zichtbaar als de scene is opgekomen De afstand tussen de Maan (99-) en Saturnus bedraagt dan 5°. Een conjunctie tussen Maan (95-) en Jupiter volgt om 3 hr op de 26e. De Maan staat dan op 5° S van Jupiter. De figuur laat de positie zien enkele uren eerder rond middernacht.22. (MOP/SN)
26 juli
 
De zonnetijd (de tijd welke een zonnewijzer aanwijst) loopt vandaag 6m33s achter bij de standaardtijd, vandaag staat de zon pas om 13:46 hr in het zuiden. Vanaf vandaag tot 3 november komt de zon steeds vroeger in het zuiden aan. Het verschil tussen de ware zonnetijd en de middelbare zonnetijd om 12 uur 's middags wordt tijdsvereffening genoemd. . (MOP)
29 juli
 
Mars en Regulus staan om 6 hr in een nauwe conjunctie met elkaar. De afstand tussen beiden is slechts 0,7°. Bekijk de samenstand 's avonds rond 22 hr. Beiden staan laag aan de horizon en gebruik eventueel verrekijker. Mars heeft nog een helderheid van 1,8 en Regulus 1,3. Ter vergelijking, Venus, ook in de omgeving, heeft een helderheid van -3,9. (MOP/SN)
 

AUGUSTUS 2021

  Maanfasekalender; Zon en maan; Jupitermanen; Saturnusmanen; Sterrenkaart
3 augustus
 
Maan in conjunctie met Aldebaran om 8 hr vanochtend. Beiden staan dan 5° uit elkaar. Bekijk de samentand enkele uren eerder als het nog donker is. De Pleiaden staan ook in de buurt. (Maan (27-) om 4 hr). (MOP/SN)
5 augustus
 
In de ochtend schemering kan uitgekeken worden naar het asgrauwe schijnsel van de oude Maansikkel (12-). (MOP)
7 augustus
  De Viking 2 maakt als tweede ruimtevaartuig een geslaagde Marslanding in 1976
10/11 augustus
 

In de avond schemering kan uitgekeken worden naar het asgrauwe schijnsel van de jonge Maansikkel; 6+ op 10 en 12+ op 11 augustus.
Tevens staat de Maan op 11 augustus op 4° N van Venus om 8 hr. Omdat Venus als avondster zichtbaar is, is deze conjunctie in de vroege ochtend dus niet zichtbaar. Bekijk de samenstand als op op jacht gaat naar het asgrauw schijnsel. De Maan staat dan alweer op 5° van Venus. Met een helderheid van -4,0 is Venus goed zichtbaar. (MOP/SN)

12/13 augustus
 

Meteoren van de Perseiden: Dit is wellicht de bekendste meteorenzwerm en zichtbaar van 23 juli tot 22 augustus. Het maximum ligt rond 11/14 augustus. Per uur kunnen er dan tot 100 meteoren per uur waargenomen worden. De Maan is voor 22+ verlicht en stoort nauwelijks. Er zijn nog andere meteoorzwermen actief, maar die zijn veel minder rijk. (DP/LPP/RS)

13 augustus
 
Om 10 hr vanochtend staat de Maan (30+) in conjunctie met Spica. Bekijk de samenstand 's avonds als het donker geworden is. De Maan staat dan op 6° van de ster. (MOP/SN)
16 augustus
 
Om 23 hr komt de Maan (64+) in conjunctie met Spica. Spica staat dan erg laag boven de horizon, bekijk de samenstand daarom een uurtje eerder. Hun onderlinge afstand is dan ruim 3°. (MOP/SN)
19 augustus
 
Geboortedag van John Flamsteed in 1646. Flamsteed Brits astronoom en was de eerste astronoom van het Royal Greenwich Observatorium. Hij stelde een omvangrijke sterrencatalogus samen en een sterrenatlas.
19 augustus
 
Geboortedag van Orville Wright in 1871: Wright was samen met zijn broer Wilbur luchtvaart prioneer en bouwde en vloog het eerste vliegtuig ter wereld met een vlucht op 17 december 1903.
20 augustus
Geboortedag van Eduard Suess in 1831; Suess was Oostenrijks geoloog en staat aan basis van de theorie van gebergtevorming en de kosmische herkomst van tektieken.
20/21/22 augustus
 
De Maan (99+) komt op de 21e rond middernacht in conjunctie met Saturnus. De Maan staat dan op 5° S van de planeet. De conjunctie met Jupiter is op 21 augustus om 8 hr, de Maan staat dan 4° S van de planeet. De samenstand is het beste in de avonduren te zien als de set is opgekomen (Maan (100-)).
Saturnus stond op 2 augustus in oppositie en Jupiter op 20 augustus. Beiden zijn dus nu de gehele nacht zichtbaar. Saturnus heeft dezer dagen een helderheid van 0,2 en Jupiter van -2,9. (MOP/SN)
24 augustus
 
Geboortedag van Ernest Amédée Barthélemy Mouchez in 1821; Mouchez was directeur van de Parijs sterrenwacht en hield zich bezich met het maken van een fotografische kaart van de sterrenhemel.
25 augustus
 
Geboortedag van Philippis Lansbergen in 1561; Lansbergen was Belgisch-Nederlands priester en astronoom. Hield zich voornamelijk bezig met het samenstellen van tabellen om planeet posities te kunnen bepalen.
25 augustus
 
Geboortedag van James Lick in 1796; Lick was Amerikaans industrieel en liet het Lick Observatorium bouwen met een 30 cm refractor geopend in 1888. Lick ligt begraven in de hoofdpijler van de montering van deze telescoop.
30 augustus
 
Geboortedag van Ernest Rutherford in 1871; Rutherford was Nieuw Zeelands - Brits natuur- en scheikundige en Nobelprijswinnaar in 1908. Rutherford is bekend om zijn atoomtheorie.
30/31 augustus
 
De Maan staat in de Stier en komt op 30 augustus om 16 hr in conjunctie met Aldebaran op 5° N. Die conjunctie is niet bij ons waar te nemen. Bekijk de samenstand in de avonden van de 30e (Maan (53-)) en 31e (Maan (44-)). Op beide dagen staat de op 8° van de ster. De Pleiaden staan ook in de buurt. (MOP/SN)
31 augustus
 
Geboortedag van Hendrik Lodewikus Eduard Maria Terlingen in 1941; Terlingen was Nederlands TV journalist en presentator van de Apollo maanlandingen op de Nederlandse TV. Hij stond daarom ook bekend als "Apollo-Henkie".
 

SEPTEMBER 2021

  Maanfasekalender; Zon en maan; Jupitermanen; Saturnusmanen; Sterrenkaart
1 september
 
Oprichting van de Nederlandse Vereniging voor Weer- en Sterrenkunde in 1901; thans Koninklijke Nederlandse Vereniging voor Weer- en Sterrenkunde
1 september
 
Begin van meteorologische herfst. Het omvat de maanden september, oktober en november.
1 september
 
De zonnetijd (de tijd welke een zonnewijzer aanwijst) loopt vandaag exact gelijk met de standaardtijd, vandaag staat de zon om 13:39 hr in het zuiden. Tot 3 november komt de zon steeds vroeger in het zuiden aan. Het verschil tussen de ware zonnetijd en de middelbare zonnetijd om 12 uur 's middags wordt tijdsvereffening genoemd. (MOP)
2 september
 
Vanochtend om 02:07 hr begint bedekking van de ster epsilon Geminorum (Tweelingen) met een helderheid van 2,9 aan de verlichte zijde van Maan (25-). Om 03:01 hr komt de ster aan de donkere weer tevoorschijn. Vooral dat laatste zal goed zichtbaar zijn. (DP/SN)
3 september
 

De ster kappa Geminorum (Tweelingen) met een helderheid van 3,5 wordt vanochtend door de Maan (16-) bedekt. De bedekking begint aan de verlichte zijde om en eindigt aan de donkere zijde om 05:37 hr. Vooral dat laatste zal goed zichtbaar zijn.(DP/SN)
Dezelfde ochtend is de Maan ook in conjunctie met Castor om 1 hr en met Pollux om 5 hr. De Maan staat bij de conjunctie van Castor op 7° en bij Pollux op 4° afstand. (MOP/SN)

4 september
 
In de ochtend schemering kan uitgekeken worden naar het asgrauwe schijnsel van de oude Maansikkel (8-). (MOP)
9/10 september
 

In de avonduren is er een samenstand van de Maan met Mercurius, Spica en Venus. Maan en Spica staan om 22 hr op de 9e met elkaar in conjunctie en Maan en Venus op de 10e om 4 hr. Beide conjuncties kunnen bij ons niet waargenomen worden. Op 9 september staat de Maan (10+).op 5° van Spica en 7° van Venus en op 10 september staat de Maan (17+) op 8° van Venus.
In de avond schemering van de 9e kan uitgekeken worden naar het asgrauwe schijnsel van de jonge Maansikkel (MOP/SN)

12 september
 
Samenstand van de Maan met Antares. Tijdens de samenstand is de afstand vanavond 6° tussen Maan (38+) en ster. En conjunctie volgt later om 4 hr in de nacht, maar dan zijn ze niet zichtbaar. (MOP/SN)
16/17/18 september
 
De Maan komt de komende dagen in samenstand met eerst Saturnus en vervolgens Jupiter. De conjuncties tussen de Maan en de planeten zijn in ons land niet zichtbaar, daar de scene kort na middernacht ondergaat. Op 16 september staat de Maan (21+) op 7° van Saturnus op de 17e bevindt de Maan (30+) zich grofweg halverwege Saturnus en Jupiter en op 18 september is de Maan (40+) Jupiter gepasseerd staan beiden 8° uit elkaar. (MOP/NS)
21 september
 
Geboortedag van Herbert George Wells in 1866; Wells was auteur en schreef onder andere "War of the Worlds". In 1938 werd dit als reality hoorspel in Amerika uitgezonden en veroorzaakte grote paniek. War of the Worlds is diverse malen verfilmd en in 1978 verscheen een uitvoering van als musical.
22 september
 
Geboortedag van Michael Faraday in 1791; Faraday was Brits natuur- en schei-kundige. Hij hield zich veel bezig met electriciteit en vond middel om electriciteit op te wekken.
22 september
 
Om 21:21 hr begint de astronomische herfst. Vandaag staat de zon precies boven de evenaar en duren dag en nacht even lang. Het kaartje geeft voor vandaag de hoogte van Zon en Maan boven de horizon aan. De compasrichting geeft aan in welke richting de Maan staat. Vergelijk de zonshoogte met het begin van de lente, zomer en winter. Tijden in diagram in UTC.
De astronomische herfst duurt 89,85 dg. (LPP)
23 september
 
In 1846 ontdekte Johann Gottfried Galle de planeet Neptunes.
23 september
 
Geboortedag van Johann Franz Encke in 1791; Encke was Duits astronoom en is bekend van de Komeet van Encke en de Encke scheiding in de ringen van Saturnus.
26/27 september
 
De Maan staat in de nacht van 25 op 26 en 26 op 27 september in de Stier. Rond middernacht op 25/26 september staat de Maan (77-) in conjunctie met de Pleiaden op een afstand van 5°. Een etmaal later staat de Maan (69-) in conjunctie met Aldebaran, ook op een afstand van 5°. (MOP/NS)
30 september
 
Bij opkomst van de Maan staat deze in samenstand met Castor en Pollux van de Tweelingen. De conjuncties van de Maan met beide sterren zijn niet zichtbaar. De afstand in de vroege ochtend vlak voor de schemering tussen de Maan en Castor bedraagt dan 7° en met Pollux 5°. (MOP/NS)
 

OKTOBER 2021

  Maanfasekalender; Zon en maan; Jupitermanen; Saturnusmanen; Sterrenkaart
3 oktober
 
Geboortedag van Alle Jans Bokma in 1801; Bokma was Nederlands molenmaker en stadsarchiktect. Hij bouwde in Workum een planetarium.
3 oktober
 
In de vroege ochtend bedekt de Maan (13-) eerst de ster Eta Leonis en korte later staat de Maan in conjunctie met Regulus. De sterbedekking begint aan de verlichte zijde om 5:43 hr en eindigt om 6:21 aan de donkere zijde. De conjunctie van de Maan met Regulus volgt om 7 hr. De afstand tussen beiden bedraagt dan 5°.
In de ochtend schemering kan uitgekeken worden naar het asgrauwe schijnsel van de oude Maansikkel. (MOP/NS)
8 oktober
 
In de avond schemering van de kan uitgekeken worden naar het asgrauwe schijnsel van de jonge Maansikkel (8+) (MOP)
9 oktober
 
Venus staat op 2,5° van de Maan (15+) gedurende de schemering. Tijdens de conjunctie enkele uren later staat de Maan met 1,9° nog wat dichter bij de planeet. Maar helaas is de set dan al onder de horizon verdwenen. (MOP/NS)
13/14/15 oktober
 
De Maan komt de komende dagen in samenstand met eerst Saturnus en vervolgens Jupiter. De conjuncties tussen de Maan en de planeten zijn in ons land niet zichtbaar, daar de scene kort na middernacht ondergaat. Op 13 oktober staat de Maan (57+) op 10° van Saturnus op de 14e staat Maan (67+) op 7° van Saturnus en op 15 oktober is de Maan (77+) Jupiter gepasseerd staan beiden 6° uit elkaar. (MOP/NS)
14 oktober
 
Op Uranus is vandaag de vijfde Mercurius overgang over de zon te zien in een reeks van 15 welke begon op 26 oktober 2020 sedert 4 juli 1979 en duurt tot 13 maart 2024. De eerst volgende reeks start op 20 mei 2061. (15MC)
20 oktober
 
De eerste Volle Maan, vandaag om 16:56 hr, na het begin van de astronomische herfst wordt ook wel "oogstmaan" genoemd.
21/22 oktober
 
Meteoren van de Orioniden: Van 15 tot 29 oktober zijn de Orioniden actief. Vannacht kunnen tot 20 meteoren per uur waargenomen worden. De Volle Maan is storend. Ook de meteor zwermen van de Tauriden zijn actief. (DP/LPP/RS)
23/24 oktober
 
De Maan in het sterrenbeeld de Stier. Eerst staat de Maan (94-) in de vroege ochtend in samenstand met de Pleiaden op een afstand van 5°. Een conjunctie volgt later als het licht is. Op de 24e komt de Maan in conjunctie met Aldebaran, ook als het al geruime tijd licht is, om 9 hr. Kort voor de schemering staat de Maan (89-) op 6° (MOP/NS)
26 oktober
 
Geboortedag van Theodor von Oppolzer in 1841; Oppolzer was Oostenrijks astronoom en wiskundige. Hij is vooral bekend om zijn Canon der Finsternisse; een compilatie van 8000 zonsverduisteringen en 5200 maansverduisteringen van 1200 BC tot 2161 AD.
26 oktober
 
Geboortedag van Lewis Boss in 1846; Boss was Amerikaans astronoom en samensteller van de Boss General Catalog (sterrencatalogus van 33.342 sterren)
28 oktober
 
In de avond van de 27e zijn de conjuncties van de Maan (58-) met Castor en Pollux. De set is dan nog niet opgekomen. Bekijk de samenstand rond middernacht (27/28). De Maan staat dan op 8° van Castor en 3° van Pollux.
29 oktober
 
Geboortedag van Edmond Halley in 1656; Halley was Brits astronoom en opvolger van John Flamsteed aan de Greenwich sterrenwacht. Halley is vooral bekend vanwege zijn berekeningen aan de baan en de verwachte terugkeer in 1758 van een komeet die later zijn naam zou krijgen.
30/31 oktober
 
Nacht van de nacht. Bij de Nacht van de nacht draait het om duisternis en worden er in het gehele land activiteiten georganiseerd rondom dit thema. In Maarssen wordt een nachtwandeling gehouden waarbij onder meer ook naar de sterren gekeken kan worden. Nadere bijzonderheden volgen volgen op de site van het IVN.
31 oktober
 
Einde van de zomertijd. Om 03:00 hr gaat de klok een uur achteruit (02:00 hr); het begin van de wintertijd. Vanaf hier worden alle tijden gemeld in winterttijd.
     
 

NOVEMBER 2021

  Maanfasekalender; Zon en maan; Jupitermanen; Saturnusmanen; Sterrenkaart
2 november
 
Mercurius staat in samenstand met Spica. Rond 7 hr vanochtend is hun onderlinge afstand 4°. Mercurius staat laag, ongeveer 7° boven de horizon en Spica slechts ongeveer 5°. Gebruik eventueel een verrekijker.
In de ochtend schemering kan uitgekeken worden naar het asgrauwe schijnsel van de oude Maansikkel (6-). (MOP/NS)
3 november
 
De zonnetijd (de tijd welke een zonnewijzer aanwijst) loopt vandaag 16m29s voor bij de standaardtijd, vandaag staat de zon pas om 12:23 hr in het zuiden. Vanaf vandaag tot 11 februari volgend jaar komt de zon steeds later in het zuiden aan. Het verschil tussen de ware zonnetijd en de middelbare zonnetijd om 12 uur 's middags wordt tijdsvereffening genoemd. (MOP)
4 november
 

In het Oosten van Canada en de VS is een Mercuriusbedekking waar te nemen. (NAOJ)

7 november
 

Vanochtend om 6 hr staat de Maan in conjunctie met Venus. De afstand tussen beiden is slechts 0,7°. Helaas is Venus dezer dagen als avondster zichtbaar en de samenstand is in de avond te zien (Maan (12+)). Alleen is dan afstand dan alweer gegroeid tot 7°.
In de avond schemering van de kan uitgekeken worden naar het asgrauwe schijnsel van de jonge Maansikkel. (MOP/NS)

8 november
 
Geboortedag van Robert Albert Charles Esnault-Pelterie in 1881; Esnault-Pelterie was Frans lucht- en ruimtevaart theoreticus en wordt als één van de grondleggers van moderne ruimtevaart beschouwd.
10/11 november
 

De Maan komt de komende dagen in samenstand met eerst Saturnus en vervolgens Jupiter. De conjunctie tussen de Maan en Saturnus is overdag op 10 november om 15 hr en niet zichtbaar, maar in de avond rond 18:00 is wel de samenstand te zien. Beiden staat dan 5° uit elkaar (Maan (41+)). De conjunctie van Maan (52+) en Jupiter op de 11 om 18 hr is waar te nemen. Om dat tijdstip staan de hemellichamen 5° uit elkaar. (MOP/NS)

12 november
 
Geboortedag van Jacques Alexandre César Charles in 1746; Charles was Frans natuur- en werktuigbouwkundige en experimenteerde met watersfof ballonnen. Kort na deze introductie werden deze waterstoffen ballonnen gebruikt als weerballonnen met zelfregistrerende apparatuur.
17/18 november
 
Meteoren van de Leoniden: Van 13 tot 20 november zijn de Leoniden actief. Een rijke meteorenzwerm, maar met sterk wisselende intensiteiten. Met geluk kunnen vannacht tot 10 meteoren per uur waargenomen worden. De zwerm is het meest actief in de tweede helft van de nacht. Soms valt er echter ook een ware 'sterrenregen'. De nagenoeg Volle Maan is storend. (DP/LPP/RS)
19/20 november
 
De Maan in het sterrenbeeld de Stier. Eerst staat de Maan conjunctie met de Pleiaden om 14 hr van de 19e. De samenstand is in de avond te bekijken als Maan (100) en Pleiaden 5° uit elkaar staan. Een conjunctie van de Maan met Aldebaran volgt op de 20e om 14 hr. 's Ochtends voordat het licht wordt staan beiden dan 6° uit elkaar. Bekijkt u dit in de avonduren dan is de afstand alweer tot 7° gegroeid (Maan (98-)). (MOP/NS)
21 november
 
In het Noordoosten van China, Zuidoosten van Siberië, Japan en grote delen van de Stlle Oceaan is een Venusbedekking waar te nemen. (NAOJ)
24 november
 
Vanochtend om 5 hr staat de Maan (81-) in conjunctie met Pollux. De afstand tussen beiden is dan 3°. Eerder vannacht was er om 23 hr op de 23e een conjunctie van de Maan met Castor. Maan en Castor staan 7° uit elkaar. (MOP/NS)
27 november
 
Geboortedag van Anders Celsius in 1701; Celsius was Zweeds astronoom en is vooral bekend van temperatuurschaal die naar hem is genoemd.
27 november
 
Rond middernacht kort na opkomst van de Maan (45-) staat deze in conjunctie Regulus. De afstand van de Maan met de ster bedraagt 5°. Een paar uurtjes later staat de Maan grofweg halverwege Regulus en Gamma Leonis. (MOP/NS)
 

DECEMBER 2021

  Maanfasekalender; Zon en maan; Jupitermanen; Saturnusmanen; Sterrenkaart
1 december
 
Begin van meteorologische winter. Het omvat de maanden december, januari en februari.
1 december
 
Vannacht om 00 hr staat de Maan in conjunctie met Spica. Dit speelt zich af onder onder horizon. Bekijk de samenstand als beiden opgekomen zijn rond 5 hr vanochtend. De afstand tussen Maan (14-) en ster is dan 5°. (MOP/NS)
1 december
 
In de ochtend schemering kan uitgekeken worden naar het asgrauwe schijnsel van de oude Maansikkel (14-). (MOP/NS)
2/3 december
 

De oude Maan (7-); 3e staat op de 3e in ruime samenstand, 9° afstand, met Mars. In het Noordoosten van China, Japan en grote delen van de Stlle Oceaan is een Marsbedekking waar te nemen. Wij kunnen alleen op de 3e vaststellen dat zo'n Marsbedekking heeft kunnen plaatsvinden. De Maan (2-) staat dan op 4° van Mars en 4° boven de horizon. Een verrekijker om de Maan op te sporen is aan te bevelen. (MOP/NS/NAOJ)

4 december
 
Geboortedag van Ernst Wilhelm Leberecht Tempel in 1821; Tempel was Duits astronoom en ontdekker zo'n 20 kometen en een 6-tal planetoïden.
4 december
 
Geboortedag van Hugh Percy Wilkins in 1896; Wilkins was Brits amateur astronoom en auteur/tekenaar van een omvangrijke maankaart met doorsnede van 300 inch (7,26 m).
4 december
 
In het Noordoosten van Zuid Amerika, zuidelijke Atlantische Ocean en het Zuiden van Afrika is een Mercuriusbedekking waar te nemen. (NAOJ)
6/7/8/9 december
 

De Maan staat de komende vier avonden in samenstand met Venus, Saturnus en Jupiter. De zeer heldere Venus (-4,7m) staat op de 6e op 6° van de Maan (8+) en op de 7e is afstand tot de Maan (16+) 9°. De conjunctie is niet waarneembaar en heeft 3 hr op de 7e plaatsgevonden.
Op 8 december om 3 hr staat de Maan in conjunctie met Saturnus. Dat gebeurt nadat alles is ondergegaan. In avond van de 7e staat de Maan (16+) op 9° van Saturnus. Saturnus heeft een helderheid van 0,7m.
Op 9 december komt de Maan om 7 hr in conjunctie met Jupiter Ook dit geschied onder onze horizon. Jupiter staat met een helderheid van -2.2m aan de avondhemel en op de avond van de 9e is Maan (35+) op 6° verwijderd van Jupiter.
In de avond schemering van de 6e kan uitgekeken worden naar het asgrauwe schijnsel van de jonge Maansikkel. (MOP/NS)

12 december
 
De vroegst mogelijke zonsondergang dit jaar is vandaag om 16:27 hr. Dit loopt niet gelijk op met de kortste dag, dit jaar op 21 december. Het effect wordt veroorzaakt door de tijdsvereffening. De vroegst mogelijke zonsopkomst valt op 30 december. (MOP)
14 december
 
Geboortedag van Tyge Ottesen Brahe (beter bekend als Tycho Brahe) in 1546; Brahe was vooraanstaand Deens astronoom en is bekend van zijn waarnemingen aan de supernova van 1572. Ontwikkelde ook een eigen wereldbeeld met daarin elementen van Ptolemaeus en Copernicus.
13/14 december
 
Meteoren van de Geminiden: Van 6 tot 19 december zijn de meteoren van de Geminidenzwerm actief. Vannacht kunnen tot 120 meteoren per uur waargenomen worden. Er is nog een andere meteorenzwerm actief, de Coma Beriniciden, maar hiervan zijn er hooguit 5 per uur van te zien. De Maan is voor 78+ verlicht en stoort redelijk en gaat om 3:32 hr onder. De vroege ochtend is de beste tijd om te gaan kijken. (DP/LPP/RS)
16/17 december
 
De Maan in het sterrenbeeld de Stier. Eerst staat de Maan conjunctie met de Pleiaden om 19 hr van de 16e.en de Maan (95+) staat op 5° van de Pleiaden. Een conjunctie van de Maan met Aldebaran volgt op de 17e om 16 hr. s'Avonds staat de Maan (98+) op 6° van de ster. (MOP/NS)
18 december
 
Mars staat vanmiddag om 16 hr in conjunctie met de ster Graffias in de Schorpioen. Dit is in onze omgeving niet waarneembaar. Bekijk de samenstand in ochtend aan het begin van de schemering. Mars is met een helderheid van 1,6m de helderste van het stel en Graffias met een helderheid van 2,5m staat er links boven op een afstand van 1° (Twee keer de diameter van de Maan). (MOP/NS)
21 december
 
Lancering van de ISS Expeditie 30 met aan boord onder andere André Kuipers. Dit is Kuipers tweede ruimtevlucht. Hij verbleef ruim 6 maanden aan boord van het International Space Station.
21 december
 
Begin van de astronomische winter om 17:59 hr. De dagen beginnen weer te lengen. De zon staat vandaag slechts 7h 45m boven de horizon. Het kaartje geeft voor vandaag de hoogte van Zon en Maan boven de horizon aan. De compasrichting geeft aan in welke richting de Maan staat. Vergelijk de zonshoogte met het begin van de lente, zomer en herfst. Tijden in diagram in UTC. Zie ook de opmerkingen bij 12 en 30 december.
De astronomische winter loopt tot in maart 2021 en duurt 88,98 dg. (LPP)
21 december
 
De Maan (96-) staat vanochtend in samenstand met Castor en Pollux. De conjunctie van de Maan met Castor is om 8 hr en hun onderlinge afstand bedraagt dan 7°. Pollux staat met 3° wat dichter bij, maar die conjunctie volgt pas om 12 hr. (MOP/NS)
24 december
 
Vanochtend wordt eerste de ster eta Leonis door de Maan (78-) bedekt. Deze bedekking begint om 5:40 en eindigt om 6:04 aan de donkere zijde.
Wat later om 8 hr is er een conjunctie van de Maan met Regulus. De Maan staat dan op 4° van de ster.(MOP/DP/NS)
25 december
 
De zonnetijd (de tijd welke een zonnewijzer aanwijst) loopt vandaag exact gelijk met de standaardtijd, vandaag staat de zon om 13:39 hr in het zuiden. Tot 11 februari volgend jaar komt de zon steeds vroeger in het zuiden aan. Het verschil tussen de ware zonnetijd en de middelbare zonnetijd om 12 uur 's middags wordt tijdsvereffening genoemd. (MOP)
27 december
 
Geboortedag van Johannes Kepler in 1571; Kepler was een Duitse astronoom, astroloog en wis- en natuurkundige, die vooral bekend werd door zijn studie van de hemelmechanica en in het bijzonder vanwege de berekening van de planeetbewegingen en de daarover geformuleerde wetten.
28 december
 
Maan (37-) in conjunctie met Spica vanochtend om 8 hr. De afstand tussen beiden bedraagt 5°. (MOP/NS)
29 december
 
Geboortedag van John Francis Campbell (ook bekend als Young John of Islay) in 1821; Campbell was Schots auteur, maar is bekend voor zijn zonneschijn recorder: Campbell–Stokes recorder.
30 december
 
Geboortedag van Sergei Pavlovich Korolev in 1906; Korolev was Russisch raket ingenieur en ruimtevaartuig en raketontwerper gedurende de Koude Oorlog. Zijn basisontwerp met de Spoetnik raket wordt tegenwoordig in een moderne uitvoering nog steeds gebruikt om astronauten naar het International Space Station te brengen.
30 december
 
De laatst mogelijke zonsopkomst dit jaar is vandaag om 8:48 hr. Dit loopt niet gelijk op met de korste dag, dit jaar op 21 december. Het effect wordt veroorzaakt door de tijdsvereffening. De vroegst mogelijke zonsondergang valt op 12 december. (MOP)
31 december
 
De oude Maan staat vanmiddag om 16 hr in conjunctie Antares. Bekijk de samenstand in ochtendstond. De onderlinge afstand bedraagt dan nog 6°. Ook Mars is in de nabijheid en staat op 7° van de Maan en op 5° van Antares.
In de ochtend schemering kan uitgekeken worden naar het asgrauwe schijnsel van de oude Maansikkel (9-). (MOP/NS)
 

Bronnen:

Software Android:
Mobile Observatory Pro (MOP)
Night Sky Tools (NST)
SkySafari (SS)

Software Windows:
Alcyone Astronomical Tables (AAT) - W-10
Alcyone Ephemeris (AE) - W-2000
Alcyone Eclips Calculator (AEC) - W-XP
Astronomy Lab for Windows (ALW) W-2000
Dance of the Planets (DP) - DOS 6.1/WfW-3.11
Lunar Phase Pro (LPP) - W-10
MegaStar (MS) - W-10
Planet's Visibility (PV) - W-2000
RedShift (RS) - W-XP
Starry Night (SN) - W-10
Stellarium (St) - W-10
NB: Sommige oudere programma's draaien alleen op oude besturingssystemen en zijn doorgaans niet langer beschikbaar op internet. Dit betreffen alle programma's ontworpen voor DOS 6.1/WfW-3.11 t/m W-XP. Wij gebruiken deze programma's omdat er vaak geen goede alternatieven voor handen zijn.

Internet:
15 Millennium Cataloque (15MC) (Niet langer beschikbaar op internet; site opgeheven)
National Astronomical Observatory of Japan (NAOJ)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 





.